Abdul Rashid Dostum ขุนศึกผู้ทรงอิทธิพลและตัวแปรสำคัญทางการเมืองอัฟกานิสถาน
ในประวัติศาสตร์การเมืองที่ผันผวนของอัฟกานิสถาน ชื่อของ Abdul Rashid Dostum ถูกจดจำในฐานะบุคคลที่มีบทบาทซับซ้อน เขาเป็นทั้งอดีตนายทหารระดับสูง นักการเมือง และ Warlord (ขุนศึก) ผู้กุมอำนาจทางทหารอย่างมหาศาล โดยเป็นผู้ก่อตั้งพรรคการเมือง Junbish-e Milli และได้รับการขนานนามว่าเป็น "Kingmaker" หรือผู้สร้างกษัตริย์ เนื่องจากความสามารถในการเปลี่ยนขั้วอำนาจและสร้างผลกระทบต่อทิศทางการเมืองของประเทศในทุกยุคสมัย
เส้นทางจากลูกชาวนาสู่จอมทัพ
Dostum เกิดในปี 1954 ในครอบครัวชาวอุซเบกที่ยากจนในจังหวัด Jowzjan เขาเริ่มต้นชีวิตการทำงานในโรงกลั่นก๊าซของรัฐก่อนจะเข้าสู่เส้นทางทหารในปี 1976 โดยได้รับการฝึกฝนเป็นทหารพลร่ม (Paratrooper) และเริ่มมีบทบาทโดดเด่นในช่วงสงครามโซเวียต-อัฟกานิสถาน ซึ่งเขาได้นำหน่วยรบกึ่งทหารต่อสู้กับกลุ่มมูจาฮิดีนในพื้นที่ภาคเหนือจนสามารถควบคุมพื้นที่ได้อย่างเบ็ดเสร็จ ความสำเร็จนี้ทำให้เขาได้รับยศทางทหารสูงขึ้นและได้รับรางวัล "วีรบุรุษแห่งสาธารณรัฐอัฟกานิสถาน" จากประธานาธิบดี Mohammed Najibullah ในปี 1988
บทบาทในสงครามกลางเมืองและการสร้างรัฐอิสระ
เมื่อสหภาพโซเวียตล่มสลาย Dostum ได้ตัดสินใจเปลี่ยนฝั่งไปร่วมมือกับกลุ่มมูจาฮิดีนเพื่อโค่นล้มรัฐบาลของ Najibullah และร่วมกับ Ahmad Shah Massoud ยึดกรุงคาบูลได้สำเร็จ อย่างไรก็ตาม เขาขึ้นชื่อเรื่องการเป็นนักฉวยโอกาสทางการเมือง โดยมีการเปลี่ยนพันธมิตรไปมาหลายครั้งระหว่างกลุ่มอำนาจต่างๆ
ในช่วงเวลาหนึ่ง Dostum ได้สร้างสิ่งที่เรียกว่า Proto-state หรือรัฐจำลองในพื้นที่ภาคเหนือ โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมือง Mazar-i-Sharif ในเขตปกครองตนเองนี้เขามีการพิมพ์เงินตราของตนเอง มีสายการบิน และกองกำลังทหารกว่า 40,000 นาย ซึ่งในขณะที่ส่วนอื่นของประเทศตกอยู่ในความวุ่นวาย พื้นที่ของเขากลับมีความมั่งคั่งและเปิดกว้างทางสังคม เช่น อนุญาตให้ผู้หญิงไม่ต้องคลุมหน้าและเด็กสาวสามารถเข้าเรียนหนังสือได้
การต่อสู้กับตอลิบานและการร่วมมือกับสหรัฐฯ
เมื่อกลุ่มตอลิบานก้าวขึ้นมามีอำนาจ Dostum ได้เข้าร่วมกับ Northern Alliance (พันธมิตรทางเหนือ) เพื่อต่อต้านระบอบตอลิบาน แม้จะเคยต้องลี้ภัยไปยังตุรกีหลายครั้งเนื่องจากการหักหลังภายในกลุ่ม แต่เขาก็กลับมามีบทบาทสำคัญอีกครั้งในปี 2001 โดยเป็นพันธมิตรหลักของหน่วยรบพิเศษสหรัฐฯ และ CIA ในปฏิบัติการโค่นล้มรัฐบาลตอลิบาน ซึ่งนำไปสู่การยึดเมือง Mazar-i-Sharif คืนได้สำเร็จ
อย่างไรก็ตาม ชื่อเสียงของเขาถูกด่างพร้อยด้วยข้อกล่าวหาเรื่องอาชญากรรมสงคราม โดยเฉพาะเหตุการณ์ Dasht-i-Leili massacre ซึ่งถูกระบุว่ามีการสังหารเชลยศึกตอลิบานจำนวนมากด้วยการทำให้ขาดอากาศหายใจ ซึ่งเรื่องนี้ทำให้เขาถูกจับตามองโดยศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC)
บทบาททางการเมืองในยุคสาธารณรัฐอิสลาม
หลังการล่มสลายของตอลิบานครั้งแรก Dostum ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญหลายตำแหน่ง ตั้งแต่รองรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม จนกระทั่งก้าวขึ้นสู่ตำแหน่ง รองประธานาธิบดีคนที่หนึ่งของอัฟกานิสถาน ในรัฐบาลของ Ashraf Ghani ระหว่างปี 2014 ถึง 2020 และได้รับยศสูงสุดเป็น Field Marshal (จอมพล) ในปี 2020
จนกระทั่งในเดือนสิงหาคม 2021 เมื่อตอลิบานบุกยึดประเทศได้อีกครั้ง Dostum ได้ลี้ภัยไปยังอุซเบกิสถานและปัจจุบันพำนักอยู่ที่ตุรกี โดยเขายังคงเคลื่อนไหวทางการเมืองและเรียกร้องให้มีการจัดตั้งรัฐบาลพลัดถิ่นเพื่อต่อต้านการปกครองของตอลิบาน
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- เชื้อชาติ: ชาวอุซเบก (Ethnic Uzbek)
- ฉายา: Pasha (ปาชา) ซึ่งเป็นคำยกย่องในภาษาอุซเบก/เติร์ก
- ตำแหน่งสูงสุด: รองประธานาธิบดีคนที่หนึ่งของอัฟกานิสถาน และยศจอมพล (Field Marshal)
- พรรคการเมือง: ผู้ก่อตั้งพรรค Junbish-e Milli
- จุดเด่น: เป็นผู้นำทางทหารที่เด็ดขาดและเป็นที่นิยมอย่างสูงในกลุ่มชาวอุซเบก
| ช่วงปี | บทบาท/เหตุการณ์สำคัญ | สถานะ/ตำแหน่ง |
|---|---|---|
| 1976 - 1992 | รับใช้รัฐบาลสังคมนิยมช่วงสงครามโซเวียต | นายทหารกองทัพอัฟกานิสถาน |
| 1992 - 1998 | สร้างรัฐอิสระในภาคเหนือและเปลี่ยนขั้วอำนาจ | ผู้นำพรรค Junbish-e Milli |
| 2001 | ร่วมมือกับสหรัฐฯ โค่นล้มตอลิบาน | พันธมิตรหลักของ CIA/US Special Forces |
| 2014 - 2020 | บริหารประเทศในยุครัฐบาล Ashraf Ghani | รองประธานาธิบดีคนที่หนึ่ง |
| 2021 - ปัจจุบัน | ลี้ภัยหลังตอลิบานยึดอำนาจ | ผู้นำสภาต่อต้านแห่งชาติ (ลี้ภัยในตุรกี) |
คำถามที่พบบ่อย
Abdul Rashid Dostum มีความสำคัญอย่างไรต่อการเมืองอัฟกานิสถาน?
เขาเป็นตัวแปรสำคัญในการคานอำนาจระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ โดยเฉพาะการเป็นตัวแทนของชาวอุซเบก และมีความสามารถในการระดมกองกำลังทหารจำนวนมาก ทำให้เขามีอำนาจต่อรองสูงกับทั้งรัฐบาลอัฟกานิสถานและมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ
ทำไมเขาถึงถูกเรียกว่าเป็น "Kingmaker"?
เพราะในหลายช่วงของสงครามกลางเมือง การที่ Dostum ตัดสินใจสนับสนุนฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง มักจะส่งผลให้ฝ่ายนั้นสามารถยึดอำนาจหรือรักษาอำนาจในพื้นที่ภาคเหนือและกรุงคาบูลได้
ข้อกล่าวหาเรื่องอาชญากรรมสงครามของเขามีอะไรบ้าง?
ข้อกล่าวหาที่ร้ายแรงที่สุดคือเหตุการณ์สังหารหมู่ที่ Dasht-i-Leili ในปี 2001 ซึ่งมีการระบุว่าเชลยศึกตอลิบานจำนวนมากถูกสังหารอย่างทารุณ แม้ว่าเขาจะปฏิเสธข้อกล่าวหาเหล่านี้ก็ตาม
ทัศนคติทางสังคมของ Dostum แตกต่างจากตอลิบานอย่างไร?
Dostum มีแนวคิดค่อนข้างเสรีนิยมและเอนเอียงไปทางซ้าย ในช่วงที่เขาปกครองภาคเหนือ เขาอนุญาตให้มีการศึกษาสำหรับผู้หญิง การเปิดโรงภาพยนตร์ และการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ตอลิบานสั่งห้ามอย่างเด็ดขาด
ปัจจุบัน Abdul Rashid Dostum พำนักอยู่ที่ไหน?
ปัจจุบันเขาพำนักอยู่ในฐานะผู้ลี้ภัยทางการเมืองที่ประเทศตุรกี และยังคงพยายามผลักดันให้เกิดรัฐบาลพลัดถิ่นเพื่อต่อต้านการปกครองของตอลิบานในอัฟกานิสถาน