Chandi Prasad Bhatt วีรบุรุษผู้พิทักษ์ป่าและผู้บุกเบิกขบวนการ Chipko
ในประวัติศาสตร์การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของโลก ชื่อของ Chandi Prasad Bhatt ถูกจารึกไว้ในฐานะหนึ่งในนักสิ่งแวดล้อมสมัยใหม่คนแรกๆ ของอินเดีย ผู้ซึ่งอุทิศชีวิตเพื่อปกป้องผืนป่าและยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวบ้านในแถบเทือกเขาหิมาลัย ผ่านการขับเคลื่อนทางสังคมที่เน้นสันติวิธีและการพึ่งพาตนเอง
จุดเริ่มต้นจากศรัทธาสู่การเคลื่อนไหวทางสังคม
Chandi Prasad Bhatt เกิดเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน ค.ศ. 1934 ที่เมืองโกเปศวร รัฐอุตตราขัณฑ์ ในครอบครัวพราหมณ์ผู้ดูแลวัดรูดรนาถ ซึ่งเป็นหนึ่งในห้าเทวาลัยสำคัญ (Panch Kedar) ที่อุทิศแด่พระศิวะ แม้จะสูญเสียบิดาไปตั้งแต่ยังเยาว์วัยและไม่สามารถศึกษาต่อจนจบปริญญาได้เนื่องจากข้อจำกัดทางเศรษฐกิจ แต่ประสบการณ์ชีวิตในพื้นที่ห่างไกลทำให้เขาเข้าใจถึงความยากลำบากของชาวเขาที่ขาดแคลนทั้งที่ดินทำกินและโอกาสในการทำงาน
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1956 เมื่อเขาได้ฟังคำปราศรัยของ Jayaprakash Narayan ผู้นำแนวทางคานธี ซึ่งจุดประกายให้ Bhatt เข้าร่วม ขบวนการสรรโวทัย (Sarvodaya movement) หรือแนวคิดเพื่อสวัสดิการของทุกคน รวมถึงแคมเปญ Bhoodan และ Gramdan เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจในระดับหมู่บ้านและต่อสู้กับปัญหาสังคมในรัฐอุตตราขัณฑ์
การก่อตั้ง DGSS และกำเนิดขบวนการ Chipko
ในปี ค.ศ. 1964 Bhatt ได้ก่อตั้ง Dasholi Gram Swarajya Sangh (DGSS) หรือสมาคมการปกครองตนเองของหมู่บ้านดาโชลี โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างงานให้คนในท้องถิ่นผ่านอุตสาหกรรมที่ใช้ทรัพยากรจากป่าอย่างยั่งยืน เช่น การผลิตเครื่องมือไม้จากต้นแอช และการรวบรวมสมุนไพรเพื่อใช้ในยาอายุรเวท เพื่อป้องกันไม่ให้ชาวบ้านถูกเอารัดเอาเปรียบจากกลุ่มทุนภายนอก
ความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อสิทธิในการใช้ทรัพยากรป่าไม้ของชาวบ้านถูกจำกัดเพื่อเอื้อประโยชน์แก่บริษัทพาณิชย์ นำไปสู่การรวมตัวครั้งประวัติศาสตร์ในปี ค.ศ. 1973 ที่เรียกว่า Chipko Andolan (ขบวนการกอดต้นไม้) ซึ่งเป็นการประท้วงโดยสันติวิธี โดยมีกลุ่มสตรีเป็นแกนนำในการใช้ร่างกายโอบกอดต้นไม้เพื่อยับยั้งการตัดไม้ทำลายป่า และเรียกร้องให้มีการปฏิรูปนโยบายป่าไม้ที่ล้าสมัย
นอกจากการประท้วงแล้ว Bhatt ยังส่งเสริมการจัดตั้ง "ค่ายพัฒนาเชิงนิเวศ" เพื่อให้ชาวบ้านร่วมกันปลูกป่าและสร้างกำแพงหินป้องกันดินถล่ม ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าต้นไม้ที่ปลูกโดยชุมชนมีอัตราการรอดชีวิตสูงถึง 88% เมื่อเทียบกับต้นไม้ที่ปลูกโดยเจ้าหน้าที่รัฐซึ่งรอดชีวิตไม่ถึงหนึ่งในสาม
การปกป้องมรดกทางวัฒนธรรมและเสียงเตือนภัยทางธรณีวิทยา
บทบาทของ Bhatt ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่เรื่องป่าไม้ ในปี ค.ศ. 1974 เขาได้นำการรณรงค์คัดค้านโครงการปรับปรุงวัดบัดรินาถ (Badrinath Temple) ที่จะใช้โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก ซึ่งอาจทำลายสถาปัตยกรรมดั้งเดิมของหิมาลัย จนทำให้รัฐบาลต้องระงับโครงการและทบทวนการออกแบบเพื่อรักษาเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมไว้
นอกจากนี้ เขายังเป็นกระบอกเสียงสำคัญในวิกฤตดินทรุดที่เมืองโจชิมาถ (Joshimath) เมื่อเดือนมกราคม ค.ศ. 2023 โดยชี้ให้เห็นว่าภัยพิบัติครั้งนี้ไม่ได้เกิดจากปัจจัยทางธรณีวิทยาเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากความละเลยของรัฐบาลที่เพิกเฉยต่อคำเตือนของนักวิทยาศาสตร์และผลการศึกษาการแบ่งเขตอันตรายจากดินถล่มที่มีมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 2001
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ผู้ก่อตั้ง: Dasholi Gram Swarajya Sangh (DGSS) ในปี 1964
- บทบาทหลัก: หนึ่งในผู้บุกเบิกขบวนการ Chipko (การกอดต้นไม้) เพื่ออนุรักษ์ป่าไม้
- แนวคิด: ใช้หลักสันติวิธีตามแนวทางของคานธี และเน้นนิเวศวิทยาทางสังคมของกลุ่มคนชั้นล่าง (Subaltern Social Ecology)
- ผลงานเด่น: ปกป้องสถาปัตยกรรมวัดบัดรินาถ และผลักดันนโยบายการจัดการป่าไม้แห่งชาติ
| ปี ค.ศ. | รางวัล / เกียรติยศ |
|---|---|
| 1982 | รางวัลรามอน มักไซไซ (Ramon Magsaysay Award) สาขาผู้นำชุมชน |
| 1986 | รางวัลปัทมา ศรี (Padma Shri) |
| 2005 | รางวัลปัทมา ภูษัณ (Padma Bhushan) |
| 2013 | รางวัลสันติภาพคานธี (Gandhi Peace Prize) |
| 2016 | รางวัล Sri Sathya Sai Award for Human Excellence |
| 2017/2018 | รางวัล Indira Gandhi Award for National Integration |
คำถามที่พบบ่อย
ขบวนการ Chipko คืออะไร?
คือขบวนการอนุรักษ์ป่าไม้ในอินเดียที่ใช้สันติวิธี โดยชาวบ้าน (โดยเฉพาะผู้หญิง) จะใช้วิธีการโอบกอดต้นไม้เพื่อป้องกันไม่ให้คนตัดไม้ ซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงนโยบายการจัดการป่าไม้ของรัฐบาลอินเดีย
Chandi Prasad Bhatt มีบทบาทอย่างไรในขบวนการนี้?
เขาเป็นหนึ่งในผู้บุกเบิกและผู้นำทางความคิดที่จัดตั้งองค์กรชุมชน (DGSS) เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้ชาวบ้าน และระดมมวลชนให้ลุกขึ้นมาปกป้องทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นของตนเอง
นอกจากเรื่องป่าไม้แล้ว Bhatt ยังทำประโยชน์ด้านใดอีกบ้าง?
เขาได้นำการรณรงค์เพื่อรักษาความดั้งเดิมของวัดบัดรินาถไม่ให้ถูกทำลายด้วยสิ่งก่อสร้างสมัยใหม่ และเป็นที่ปรึกษาในคณะกรรมการป่าไม้แห่งชาติเพื่อทบทวนกฎหมายการจัดการป่าไม้
มุมมองของ Bhatt ต่อวิกฤตดินทรุดที่เมืองโจชิมาถคืออะไร?
เขามองว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเป็นผลมาจากความล้มเหลวของรัฐบาลที่ไม่ได้นำคำแนะนำและผลการศึกษาทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงดินถล่มมาปรับใช้ในการวางแผนพัฒนาเมือง