เอโมมาลี ราห์มอน ผู้นำผู้ทรงอิทธิพลแห่งทาจิกิสถาน
เอโมมาลี ราห์มอน (Emomali Rahmon) คือบุคคลที่กุมอำนาจสูงสุดในประเทศทาจิกิสถานมาอย่างยาวนาน โดยดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีคนที่ 3 ของประเทศตั้งแต่ปี 1994 และยังเป็นหัวหน้าพรรคประชาชนประชาธิปไตยแห่งทาจิกิสถาน (People's Democratic Party of Tajikistan) ซึ่งเป็นพรรคการเมืองหลักที่ควบคุมรัฐสภาอย่างเบ็ดเสร็จ
เส้นทางสู่จุดสูงสุดของอำนาจ
ราห์มอนเกิดเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 1952 ในชื่อเดิมว่า เอโมมาลี ชาริโพวิช ราห์มอนอฟ จากครอบครัวเกษตรกรในเมืองดังฮารา เขาเริ่มต้นชีวิตการทำงานด้วยการเป็นช่างไฟฟ้าหลังจากปลดประจำการจากกองทัพเรือโซเวียต ก่อนจะก้าวเข้าสู่เส้นทางการเมืองในฐานะเจ้าหน้าที่รัฐ (Apparatchik) โดยเคยดำรงตำแหน่งประธานฟาร์มรัฐวิสาหกิจในบ้านเกิด และสำเร็จการศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติทาจิกิสถานในปี 1982
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในช่วงสงครามกลางเมืองทาจิกิสถานปี 1992 เมื่อเขาได้รับเลือกให้เป็นประธานสภาสูงสุด (Supreme Soviet) ในฐานะตัวกลางที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ เนื่องจากในขณะนั้นเขายังไม่มีบารมีทางการเมืองที่โดดเด่นจนถูกมองว่าเป็นภัยต่อกลุ่มอำนาจอื่น ทำให้เขากลายเป็นผู้นำโดยพฤตินัยของประเทศในช่วงเวลาที่วุ่นวายที่สุด
การครองอำนาจและการปรับเปลี่ยนรัฐธรรมนูญ
หลังจากมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในปี 1994 ราห์มอนได้ก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีอย่างเป็นทางการ เขาผ่านการเลือกตั้งมาแล้วถึง 5 ครั้ง ซึ่งถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าขาดความเป็นประชาธิปไตย นอกจากนี้เขายังใช้วิธีการทำประชามติเพื่อขยายอำนาจของตนเองในปี 1999 และ 2003 จนกระทั่งในปี 2016 ได้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อยกเลิกการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี ทำให้เขาสามารถครองอำนาจได้ตลอดชีพ
ในปี 2015 รัฐสภาได้มอบฉายาให้เขาว่า "ผู้ก่อตั้งสันติภาพและความสามัคคีแห่งชาติ – ผู้นำของประชาชาติ" (Leader of the Nation) ซึ่งตำแหน่งนี้ไม่เพียงแต่เป็นเกียรติยศ แต่ยังมอบเอกสิทธิ์ในการคุ้มครองทางกฎหมายตลอดชีพ มีอำนาจยับยั้งการตัดสินใจสำคัญของรัฐ และสามารถเข้าร่วมประชุมรัฐบาลหรือรัฐสภาได้ทุกเมื่อ
การบริหารงานและข้อวิพากษ์วิจารณ์ด้านสิทธิมนุษยชน
ภายใต้การนำของราห์มอน ทาจิกิสถานถูกมองว่าเป็นรัฐเผด็จการที่มีการปราบปรามคู่แข่งทางการเมืองอย่างรุนแรง มีรายงานการละเมิดสิทธิมนุษยชน การทุจริต และการใช้ระบบเครือญาติ (Nepotism) ในการแต่งตั้งตำแหน่งสำคัญ เช่น รุสตาม เอโมมาลี ลูกชายของเขา ซึ่งดำรงตำแหน่งทั้งประธานรัฐสภาและนายกเทศมนตรีกรุงดูชานเบ
ในด้านศาสนา แม้ราห์มอนจะเป็นมุสลิมซุนนี แต่รัฐบาลของเขากลับควบคุมการแสดงออกทางศาสนาอย่างเข้มงวด เช่น การสั่งห้ามไว้เครา การจำกัดการเข้ามัสยิดของเด็กและสตรี รวมถึงการห้ามใช้ชื่อที่มีสำเนียงอาหรับ และการสั่งห้ามพรรคการเมืองที่มีพื้นฐานจากศาสนาอิสลาม โดยอ้างว่าเพื่อป้องกันการนำศาสนาไปใช้ในทางที่ผิดหรือเพื่อจุดประสงค์ทางการเมือง
อัตลักษณ์และการสร้างชาติใหม่
ราห์มอนให้ความสำคัญกับการลดอิทธิพลของรัสเซียในเชิงวัฒนธรรม โดยในปี 2007 เขาได้เปลี่ยนนามสกุลจาก "ราห์มอนอฟ" (Rahmonov) เป็น "ราห์มอน" (Rahmon) เพื่อตัดส่วนท้ายแบบรัสเซียออก และยกเลิกการใช้ชื่อกลาง (Patronymic) เพื่อแสดงถึงความภาคภูมิใจในมรดกทางวัฒนธรรมของตน ซึ่งนำไปสู่การที่ข้าราชการจำนวนมากทำตาม และในที่สุดรัฐบาลได้สั่งห้ามตั้งชื่อเด็กเกิดใหม่ด้วยรูปแบบรัสเซียในปี 2016
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ระยะเวลาครองอำนาจ: ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีตั้งแต่ 16 พฤศจิกายน 1994 จนถึงปัจจุบัน
- การปรับเปลี่ยนกฎหมาย: ยกเลิกการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีผ่านประชามติปี 2016
- ตำแหน่งพิเศษ: ได้รับฉายา "ผู้นำของประชาชาติ" พร้อมเอกสิทธิ์คุ้มครองทางกฎหมายตลอดชีพ
- การควบคุมศาสนา: จำกัดการปฏิบัติศาสนกิจบางประการและสั่งห้ามพรรคการเมืองอิสลาม
- การสืบทอดอำนาจ: มีแนวโน้มส่งต่ออำนาจให้ รุสตาม เอโมมาลี บุตรชาย
| ปีที่เลือกตั้ง | พรรคการเมือง | คะแนนเสียงที่ได้รับ (%) | ผลการเลือกตั้ง |
|---|---|---|---|
| 1994 | อิสระ | ไม่ระบุ | ชนะ |
| 1999 | PDP | 97.62% | ชนะ |
| 2006 | PDP | 80.34% | ชนะ |
| 2013 | PDP | 83.92% | ชนะ |
| 2020 | PDP | 92.08% | ชนะ |
คำถามที่พบบ่อย
เอโมมาลี ราห์มอน ก้าวขึ้นสู่อำนาจได้อย่างไร?
เขาเริ่มต้นจากการเป็นประธานสภาสูงสุดในช่วงสงครามกลางเมืองปี 1992 โดยถูกเลือกให้เป็นตัวกลางระหว่างกลุ่มคอมมิวนิสต์และกลุ่มต่อต้าน ก่อนจะชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งแรกในปี 1994
ทำไมเขาถึงสามารถดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีได้ยาวนาน?
ราห์มอนใช้วิธีการแก้ไขรัฐธรรมนูญผ่านการทำประชามติหลายครั้ง เพื่อขยายวาระการดำรงตำแหน่ง และล่าสุดในปี 2016 ได้ยกเลิกการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งออกไปอย่างสิ้นเชิง
นโยบายด้านศาสนาของรัฐบาลราห์มอนเป็นอย่างไร?
แม้จะเป็นมุสลิม แต่รัฐบาลมีการควบคุมศาสนาอย่างเข้มงวด เช่น ห้ามไว้เครา ห้ามสวมฮิญาบในบางรูปแบบ และสั่งห้ามพรรคการเมืองทางศาสนา เพื่อป้องกันการเติบโตของกลุ่มอิสลามนิยมทางการเมือง
การเปลี่ยนชื่อของราห์มอนมีความหมายอย่างไร?
การตัดนามสกุล "-ov" และชื่อกลางแบบรัสเซียออก เป็นการแสดงออกถึงการปลดแอกทางวัฒนธรรมจากอิทธิพลของโซเวียตและรัสเซีย เพื่อหันกลับมาเชิดชูอัตลักษณ์ดั้งเดิมของชาวทาจิก
ครอบครัวของราห์มอนมีบทบาททางการเมืองอย่างไร?
มีการใช้ระบบเครือญาติในการบริหารประเทศอย่างชัดเจน โดยลูกชาย (รุสตาม) และลูกสาว (โอโซดา) ดำรงตำแหน่งระดับสูงในรัฐบาลและรัฐสภา ซึ่งเชื่อกันว่ารุสตามถูกวางตัวให้เป็นผู้สืบทอดอำนาจต่อไป