Frank Van Dun นักปรัชญากฎหมายและทฤษฎีสิทธิธรรมชาติแบบเสรีนิยมคลาสสิก
Frank Van Dun เป็นนักปรัชญาชาวเบลเยียมผู้มีชื่อเสียงในด้านกฎหมายและทฤษฎีสิทธิธรรมชาติ (Natural Law) ภายใต้แนวคิดเสรีนิยมคลาสสิก (Classical Liberalism) โดยเขาปฏิบัติหน้าที่ทางวิชาการอยู่ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกนต์ (University of Ghent) และเป็นที่ยอมรับในแวดวงวิชาการจนได้รับรางวัล Prize for Liberty จาก Libera! ซึ่งเป็นสถาบันคลังสมองด้านเสรีนิยมคลาสสิกของฟลานเดอร์สในปี 2013
รากฐานทางความคิดและจริยธรรมแห่งการโต้แย้ง
ในปี 1983 Van Dun ได้นำเสนอแนวคิดสำคัญผ่านหนังสือ Het Fundamenteel Rechtsbeginsel (หลักการพื้นฐานของกฎหมาย) โดยเขาเสนอว่าคำตอบที่มีเหตุผลที่สุดสำหรับคำถามที่ว่า "กฎหมายคืออะไร?" จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีการเคารพในกระบวนการสนทนาและการใช้เหตุผลโต้แย้ง ซึ่งแนวคิดนี้เรียกว่า Argumentation Ethics หรือจริยธรรมแห่งการโต้แย้ง
จากพื้นฐานดังกล่าว เขาจึงสรุปว่ามนุษย์ทุกคนมีสิทธิอันชอบธรรมในชีวิต เสรีภาพ และทรัพย์สินของตนเอง โดยสิทธินี้ถือเป็นสิทธิเด็ดขาด ตราบใดที่การใช้สิทธินั้นไม่ไปละเมิดสิทธิในลักษณะเดียวกันของผู้อื่น หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือต้องอยู่ภายใต้การเคารพในหลักการโต้แย้งด้วยเหตุผล
ความแตกต่างระหว่าง "ความถูกต้องตามสิทธิ" และ "ความถูกต้องตามกฎหมาย"
Van Dun ให้ความสำคัญกับการแยกแยะระหว่าง Ius (ความถูกต้องตามสิทธิ/ความชอบธรรม) และ Lex (กฎหมายที่ตราขึ้นหรือกฎหมายบ้านเมือง) เขาตั้งข้อสังเกตว่าระบบกฎหมายบ้านเมือง (Positive Law) ในโลกตะวันตกมักลดทอนคุณค่าของมนุษย์ให้กลายเป็นเพียง "ทรัพยากรมนุษย์" หรือบุคคลสมมติที่มีสถานะทางกฎหมายเท่านั้น
ในมุมมองของเขา กฎหมายที่ตราขึ้นโดยรัฐจะมีความชอบธรรมก็ต่อเมื่อบุคคลนั้นมีสิทธิในการแยกตัวออกจากโครงสร้างสถาบันที่สร้างกฎหมายนั้นได้อย่างสมบูรณ์ ดังนั้น เขาจึงเชื่อว่าไม่มีใครควรถูกบังคับให้ยอมรับผู้ตัดสิน (Judge) หากบุคคลนั้นมีความประสงค์ที่จะแสวงหาทางออกของความขัดแย้งด้วยวิธีที่ชอบธรรม
การตีความหลักการไม่รุกราน (NAP) ในเชิงปฏิบัติ
Van Dun นำเสนอการตีความ หลักการไม่รุกราน (Non-Aggression Principle หรือ NAP) ในรูปแบบของ Praxeology (ศาสตร์แห่งการกระทำของมนุษย์) แทนที่จะมองเพียงแค่การรุกรานทางกายภาพ โดยเขามองว่าทรัพย์สินคือ "เครื่องมือในการกระทำ" และให้ความสำคัญกับ "เสรีภาพก่อนทรัพย์สิน" (Freedom before property) ซึ่งแตกต่างจากแนวคิดของนักเสรีนิยมบางกลุ่ม เช่น Walter Block ที่มองว่าเสรีภาพคือทรัพย์สิน
ตัวอย่างการประยุกต์ใช้แนวคิด NAP เชิงปฏิบัติของ Van Dun ได้แก่:
- การล้อมที่ดิน: หากเจ้าของที่ดินที่ล้อมรอบพื้นที่อื่นปฏิเสธที่จะเจรจาหาทางออกที่สมเหตุสมผล อาจถือว่าเป็นการละเมิดเสรีภาพ
- ลิขสิทธิ์: การใช้ลายเซ็น (ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของร่างกายและเครื่องมือในการกระทำ) อาจมีความสำคัญมากกว่าเสรีภาพทางกายภาพในการคัดลอกลายเซ็นด้วยหมึกและกระดาษ
- เสรีภาพในการพูด: การสั่งการให้ผู้อื่นกระทำการที่ผิดกฎหมาย (เช่น นายพลสั่งฆ่าผู้ที่พร้อมจะหาทางออกโดยสันติ) ถือเป็นการกระทำที่มิชอบด้วยกฎหมาย
มุมมองต่อสิทธิมนุษยชนและปฏิญญาสากล
เขามีทัศนะที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงต่อ ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (Universal Declaration of Human Rights) โดย Van Dun มองว่าสิทธิที่แท้จริงคือ สิทธิขั้นพื้นฐาน (Fundamental Rights) เช่น สิทธิในการกำหนดชะตาชีวิตตนเอง เสรีภาพ และผลผลิตที่เกิดจากเสรีภาพนั้น (ทรัพย์สิน)
เขาวิจารณ์ว่าปฏิญญาสากลฯ มีลักษณะคล้ายกับ "สิทธิสัตว์" เนื่องจากสิทธิที่ระบุไว้มักขัดแย้งกันเอง และมีผลบังคับใช้ก็ต่อเมื่อกฎหมายของรัฐไม่ขัดแย้งด้วย ซึ่งในสายตาของเขา สิ่งนี้ทำให้ผู้ปกครองมีสถานะเป็นเหมือน "นาย" ที่ควบคุม "สัตว์มนุษย์" หรือทาสนั่นเอง
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- สังกัด: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกนต์ ประเทศเบลเยียม
- แนวคิดหลัก: เสรีนิยมคลาสสิก, สิทธิธรรมชาติ และจริยธรรมแห่งการโต้แย้ง
- จุดยืนเรื่อง NAP: เน้นการตีความเชิง Praxeological (เสรีภาพก่อนทรัพย์สิน)
- ผลงานเด่น: หนังสือ Het Fundamenteel Rechtsbeginsel (1983)
- รางวัล: Prize for Liberty จาก Libera! (2013)
| หัวข้อ | มุมมองของ Frank Van Dun |
|---|---|
| นิยามของกฎหมาย | ต้องหาคำตอบผ่านการโต้แย้งและเหตุผล (Argumentation Ethics) |
| Ius vs Lex | แยกความชอบธรรมตามสิทธิ (Ius) ออกจากกฎหมายที่รัฐตราขึ้น (Lex) |
| สิทธิมนุษยชน | เน้นสิทธิขั้นพื้นฐานในการกำหนดตนเอง ไม่ใช่สิทธิตามปฏิญญาสากลฯ |
| หลัก NAP | มองว่าทรัพย์สินคือเครื่องมือในการกระทำ (Praxeological approach) |
คำถามที่พบบ่อย
Frank Van Dun มีความเห็นอย่างไรต่อกฎหมายที่รัฐตราขึ้น (Positive Law)?
เขามองว่ากฎหมายบ้านเมืองมักลดทอนคุณค่าของมนุษย์ให้เป็นเพียงทรัพยากร และจะมีความชอบธรรมก็ต่อเมื่อบุคคลมีสิทธิที่จะแยกตัวออกจากระบบนั้นได้อย่างอิสระ
Argumentation Ethics คืออะไรในบริบทของ Van Dun?
คือแนวคิดที่ว่าความถูกต้องของกฎหมายและสิทธิต่างๆ จะต้องถูกพิสูจน์และยอมรับผ่านกระบวนการสนทนาและการใช้เหตุผลโต้แย้งที่สมเหตุสมผล
ทำไมเขาถึงไม่เห็นด้วยกับปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน?
เพราะเขามองว่าสิทธิในปฏิญญานั้นขึ้นอยู่กับกฎหมายของรัฐและมักขัดแย้งกันเอง ซึ่งทำให้รัฐมีอำนาจเหนือมนุษย์เหมือนนายกับทาส แทนที่จะเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ติดตัวมนุษย์มาแต่กำเนิด
การตีความ NAP แบบ "เสรีภาพก่อนทรัพย์สิน" แตกต่างจากแบบทั่วไปอย่างไร?
แทนที่จะมองว่าการละเมิดทรัพย์สินคือการรุกรานทางกายภาพเพียงอย่างเดียว เขามองว่าทรัพย์สินเป็นเครื่องมือในการดำเนินชีวิต ดังนั้นการขัดขวางเสรีภาพในการใช้เครื่องมือนั้น (แม้ไม่ได้ทำลายทางกายภาพ) ก็อาจถือเป็นการรุกรานได้
Frank Van Dun เคยมีประเด็นความขัดแย้งเรื่องใดบ้าง?
เคยมีรายงานจากหนังสือพิมพ์ Le Soir ว่าเขาได้รับเงินจากล็อบบี้บริษัทบุหรี่ผ่านกลุ่ม ARISE ซึ่งเขาได้ปฏิเสธโดยระบุว่าเพียงแค่ไปบรรยายวิสัยทัศน์แต่ไม่ได้รับค่าตอบแทนและไม่ได้เป็นสมาชิกของกลุ่มดังกล่าว