José van Dijck ผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อใหม่และสังคมดิจิทัลระดับโลก
ในยุคที่เทคโนโลยีเปลี่ยนวิถีชีวิตของผู้คน José van Dijck (โฮเซ ฟาน ไดจ์ค) คือหนึ่งในนักวิชาการและผู้เขียนที่มีอิทธิพลสูงสุดในการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสื่อดิจิทัล เธอเป็นศาสตราจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสื่อและสังคมดิจิทัลที่มหาวิทยาลัย Utrecht ตั้งแต่ปี 2017 และมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนแวดวงวิชาการด้านสื่อสารมวลชนในระดับสากล
เส้นทางวิชาการและการทำงาน
José van Dijck เริ่มต้นการศึกษาที่มหาวิทยาลัย Utrecht โดยคว้าปริญญาตรีและโทในปี 1985 ก่อนจะเดินทางไปศึกษาต่อจนจบปริญญาเอกด้านวรรณกรรมเปรียบเทียบ (Comparative Literature) จาก University of California, San Diego ในปี 1992 ซึ่งพื้นฐานการศึกษานี้ทำให้เธอมีมุมมองที่ลุ่มลึกในการวิเคราะห์สื่อในเชิงวัฒนธรรมและสังคม
ในช่วงปี 2001 ถึง 2016 เธอได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ด้านสื่อเปรียบเทียบ (Comparative Media Studies) ที่มหาวิทยาลัย Amsterdam โดยได้รับความไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาสื่อสารมวลชน และคณบดีคณะมนุษยศาสตร์ ซึ่งเป็นบทบาทที่สะท้อนถึงความเป็นผู้นำทางวิชาการของเธอได้เป็นอย่างดี
ผลงานเขียนและแนวคิดที่สร้างแรงกระเพื่อม
ผลงานของเธอไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในห้องเรียน แต่ถูกแปลเป็นหลายภาษาและเผยแพร่ไปทั่วโลก โดยมีหนังสือที่โดดเด่นหลายเล่ม เช่น The Culture of Connectivity และ The Platform Society ซึ่งวิเคราะห์ถึงคุณค่าสาธารณะในโลกที่เชื่อมต่อกันด้วยแพลตฟอร์มดิจิทัล
หนึ่งในงานเขียนชิ้นสำคัญคือ "Users like you? Theorizing agency in user-generated content" ซึ่งเธอได้นำเสนอแนวคิดเรื่อง User Agency หรืออำนาจในการตัดสินใจและการกระทำของผู้ใช้ โดยชี้ให้เห็นว่าผู้ใช้ทั่วไปไม่ใช่เพียงผู้บริโภค แต่เป็นผู้สร้างเนื้อหาที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ ซึ่งบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่อย่าง Google ควรสร้างโมเดลเพื่อทำความเข้าใจกลไกนี้ให้มากขึ้น
นอกจากนี้ เธอยังเริ่มต้นเส้นทางนักเขียนด้วยหนังสือ Manufacturing Babies and Public Consent ในปี 1995 ซึ่งเป็นการวิเคราะห์ข้อถกเถียงระหว่างนักวิชาการและนักกิจกรรมเกี่ยวกับเทคโนโลยีการเจริญพันธุ์สมัยใหม่
เกียรติประวัติและความสำเร็จระดับนานาชาติ
ความสามารถของเธอได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง โดยในปี 2015 เธอสร้างประวัติศาสตร์เป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รับเลือกให้ดำรงตำแหน่งประธาน Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences (ราชบัณฑิตยสภาแห่งเนเธอร์แลนด์) และในปี 2016 นิตยสาร Opzij ได้ยกย่องให้เธอเป็นผู้หญิงชาวดัตช์ที่มีอิทธิพลมากที่สุดแห่งปี
ในด้านรางวัลและเกียรติยศ เธอได้รับรางวัล Spinoza Prize ในปี 2021 และได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากทั้งมหาวิทยาลัย Lund (ปี 2019) และมหาวิทยาลัย Oslo (ปี 2024) เพื่อเชิดชูเกียรติในผลงานทางวิทยาศาสตร์และการมีส่วนร่วมต่อมิติด้านสังคมของกระบวนการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (Digitalisation)
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ชื่อเต็ม: Johanna Francisca Theodora Maria van Dijck
- ตำแหน่งปัจจุบัน: ศาสตราจารย์ด้านสื่อและสังคมดิจิทัล มหาวิทยาลัย Utrecht
- ความสำเร็จสูงสุด: ประธานหญิงคนแรกของ Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences
- รางวัลเด่น: Spinoza Prize (2021)
- สาขาความเชี่ยวชาญ: สื่อใหม่ (New Media), สังคมแพลตฟอร์ม และการศึกษาด้านสื่อเปรียบเทียบ
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| วันเกิด | 15 พฤศจิกายน 1960 (Boxtel, เนเธอร์แลนด์) |
| การศึกษา | Utrecht University (BA, MA), UC San Diego (Ph.D.) |
| ผลงานเขียนเด่น | The Platform Society, The Culture of Connectivity, Mediated Memory in the Digital Age |
| สถาบันที่เคยร่วมงาน | University of Amsterdam, Utrecht University |
คำถามที่พบบ่อย
José van Dijck เชี่ยวชาญด้านใดเป็นพิเศษ?
เธอเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อใหม่ (New Media) และสังคมดิจิทัล โดยเน้นศึกษาผลกระทบของแพลตฟอร์มดิจิทัลที่มีต่อคุณค่าทางสังคมและพฤติกรรมของผู้ใช้งาน
ผลงานเขียนเล่มใดที่สร้างชื่อเสียงให้เธอมากที่สุด?
เล่มที่โดดเด่นมากคือ The Culture of Connectivity และ The Platform Society ซึ่งวิเคราะห์โครงสร้างของโซเชียลมีเดียและผลกระทบของแพลตฟอร์มต่อโลกปัจจุบัน
เธอมีความสำคัญอย่างไรต่อราชบัณฑิตยสภาแห่งเนเธอร์แลนด์?
เธอเป็นผู้หญิงคนแรกในประวัติศาสตร์ที่ได้รับเลือกให้ดำรงตำแหน่งประธานของ Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences ในช่วงปี 2015–2018
แนวคิดเรื่อง User Agency ในงานของเธอคืออะไร?
คือการวิเคราะห์บทบาทของผู้ใช้ในฐานะผู้สร้างเนื้อหา (User-generated content) โดยมองว่าผู้ใช้มีอำนาจในการขับเคลื่อนเนื้อหาและมีมูลค่าทางเศรษฐกิจที่บริษัทเทคโนโลยีต้องทำความเข้าใจ
เธอได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากที่ใดบ้าง?
เธอได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัย Lund ในปี 2019 และมหาวิทยาลัย Oslo ในปี 2024