Keith Jarrett อัจฉริยะเปียโนผู้พลิกโฉมโลกดนตรีแจ๊สและคลาสสิก
หากจะกล่าวถึงนักเปียโนที่มีอิทธิพลสูงสุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ดนตรีสมัยใหม่ ชื่อของ Keith Jarrett ย่อมปรากฏขึ้นในลำดับต้นๆ เขาไม่เพียงแต่เป็นนักดนตรีแจ๊สผู้ทรงพลัง แต่ยังเป็นคอมโพเซอร์และศิลปินผู้ทลายกำแพงระหว่างดนตรีแจ๊ส ฟิวชัน และคลาสสิก ด้วยความสามารถในการ Improvisation หรือการด้นสดที่ลุ่มลึก จนทำให้เขากลายเป็นหนึ่งในศิลปินที่มียอดขายสูงสุดตลอดกาล
เส้นทางสู่ความเป็นอัจฉริยะและจุดเริ่มต้นในวงการ
Keith Jarrett เกิดเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 1945 ที่เมือง Allentown รัฐเพนซิลเวเนีย สหรัฐอเมริกา เขาแสดงความเป็นอัจฉริยะทางดนตรีตั้งแต่เด็ก โดยมีทักษะ Absolute Pitch (ความสามารถในการระบุระดับเสียงได้อย่างแม่นยำโดยไม่ต้องมีเสียงอ้างอิง) และเริ่มเรียนเปียโนก่อนอายุ 3 ขวบ เมื่ออายุเพียง 7 ขวบ เขาสามารถบรรเลงผลงานของคีตกวีระดับโลกอย่าง Bach, Beethoven และ Mozart ได้อย่างน่าทึ่ง
แม้จะได้รับการสนับสนุนให้เดินเส้นทางดนตรีคลาสสิกอย่างเข้มข้น แต่ในช่วงมัธยม Jarrett เริ่มหลงใหลในดนตรีแจ๊ส โดยเฉพาะหลังจากได้ชมการแสดงของ Dave Brubeck ซึ่งจุดประกายให้เขาเลือกเข้าศึกษาที่ Berklee College of Music ในบอสตัน แทนที่จะไปเรียนการประพันธ์เพลงที่ปารีสตามคำเชิญของ Nadia Boulanger
การร่วมงานกับตำนานและก้าวสำคัญในอาชีพ
Jarrett เริ่มสร้างชื่อเสียงในนิวยอร์กจากการร่วมงานกับ Art Blakey ในวง The Jazz Messengers ก่อนจะก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญเมื่อได้ร่วมงานกับ Charles Lloyd ในวง Quartet ซึ่งนำพาเขาไปทัวร์ทั้งในสหรัฐฯ และยุโรป จนเป็นที่รู้จักในวงกว้างทั้งในกลุ่มคนฟังแจ๊สและชาวฮิปปี้ในยุคนั้น
จุดสูงสุดของการทำงานร่วมกับศิลปินท่านอื่นคือการได้เป็นส่วนหนึ่งของวง Miles Davis ในช่วงปี 1970 ซึ่ง Jarrett ต้องปรับตัวเล่นทั้งออร์แกนไฟฟ้าและเปียโน Rhodes แม้ว่าในเวลาต่อมาเขาจะกลายเป็นผู้ต่อต้านเครื่องดนตรีไฟฟ้าอย่างรุนแรง แต่เขาให้เครดิตว่า Miles Davis คือผู้มีอิทธิพลอย่างมากต่อแนวคิดเรื่องการด้นสดของเขา
ปรากฏการณ์ The Köln Concert และศิลปะแห่งการด้นสด
สิ่งที่ทำให้ Keith Jarrett กลายเป็นตำนานระดับโลกคือการแสดงเปียโนโซโล่แบบด้นสดทั้งหมด โดยไม่มีการเตรียมตัวล่วงหน้า ผลงานที่โดดเด่นที่สุดคืออัลบั้ม The Köln Concert (1975) ซึ่งกลายเป็นบันทึกเสียงเปียโนที่มียอดขายสูงที่สุดในประวัติศาสตร์
Jarrett มักอธิบายว่าการแสดงที่ดีที่สุดของเขาเกิดขึ้นเมื่อเขาแทบไม่รู้เลยว่าโน้ตตัวต่อไปจะเป็นอะไร ซึ่งเป็นสภาวะที่ Miles Davis เคยนิยามว่าเป็นการ "เล่นจากความว่างเปล่า" นอกจากนี้ เขายังสร้างชื่อในฐานะผู้นำวง Standards Trio ร่วมกับ Gary Peacock และ Jack DeJohnette ซึ่งทำงานร่วมกันยาวนานกว่า 25 ปี โดยผสมผสานดนตรี Post-bop และ Free Jazz ได้อย่างลงตัว
โลกคู่ขนาน: การประพันธ์เพลงคลาสสิก
นอกเหนือจากโลกของแจ๊ส Jarrett ยังอุทิศตนให้กับการประพันธ์เพลงคลาสสิก โดยบันทึกเสียงผ่านค่าย ECM Records ผลงานของเขามีตั้งแต่เพลงสำหรับเปียโนโซโล่ไปจนถึงงานชิ้นใหญ่อย่าง The Celestial Hawk ซึ่งเขียนขึ้นสำหรับวงออร์เคสตรา ความสำเร็จในด้านนี้ทำให้เขาเป็นศิลปินคนแรกที่ได้รับรางวัล Polar Music Prize ทั้งในสาขาดนตรีร่วมสมัยและดนตรีคลาสสิก
เอกลักษณ์เฉพาะตัวและอุปสรรคในบั้นปลาย
Jarrett เป็นที่รู้จักในเรื่องความพิถีพิถันด้านอะคูสติกของสถานที่แสดง และความไม่ชอบเสียงรบกวนจากผู้ชมอย่างรุนแรง รวมถึงพฤติกรรมการส่งเสียงครางหรือร้องออกมาขณะบรรเลง ซึ่งเขาอธิบายว่าเป็นปฏิกิริยาทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ตั้งใจเมื่อเขารู้สึกถึงความเต็มเปี่ยมของดนตรี
อย่างไรก็ตาม ในปี 2018 ชีวิตการแสดงของเขาต้องหยุดลงอย่างกะทันหันหลังจากประสบภาวะโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) สองครั้งติดต่อกัน ซึ่งส่งผลให้ร่างกายบางส่วนเป็นอัมพาตและไม่สามารถใช้มือซ้ายในการบรรเลงได้อีกต่อไป
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- The Köln Concert: อัลบั้มเปียโนโซโล่ที่มียอดขายสูงสุดในประวัติศาสตร์
- ความสามารถพิเศษ: มี Absolute Pitch และเชี่ยวชาญทั้งดนตรีแจ๊สและคลาสสิก
- รางวัลเกียรติยศ: ได้รับ Polar Music Prize และถูกบรรจุใน DownBeat Jazz Hall of Fame
- จุดยืนทางดนตรี: ต่อต้านการใช้เครื่องดนตรีไฟฟ้าในดนตรีแจ๊ส (Anti-electric music)
- สถานะปัจจุบัน: ยุติการแสดงตั้งแต่ปี 2018 เนื่องจากปัญหาสุขภาพจากโรคหลอดเลือดสมอง
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| ช่วงปีที่สร้างสรรค์ผลงาน | 1966 – 2018 |
| แนวเพลงหลัก | Jazz, Classical, Jazz Fusion, Free Improvisation |
| เครื่องดนตรีที่ใช้ | เปียโน, ฮาร์ปซิคอร์ด, ออร์แกน, โซปราโนแซกโซโฟน |
| ค่ายเพลงสำคัญ | ECM, Atlantic, Columbia, Impulse! |
| ผลงานชิ้นเอก | The Köln Concert (1975) |
คำถามที่พบบ่อย
ทำไม Keith Jarrett ถึงส่งเสียงร้องขณะเล่นเปียโน?
เสียงดังกล่าวเป็นปฏิกิริยาตอบสนองทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ตั้งใจ ซึ่ง Jarrett อธิบายว่ามันคือการแสดงออกเมื่อเขารู้สึกถึงความเต็มเปี่ยมของอารมณ์ในขณะด้นสด โดยเขามักจะไม่ทำเช่นนี้เมื่อบรรเลงเพลงคลาสสิก
The Köln Concert มีความสำคัญอย่างไร?
เป็นอัลบั้มที่บันทึกการแสดงสดแบบด้นสดทั้งหมด ซึ่งได้รับความนิยมอย่างมหาศาลและกลายเป็นบันทึกเสียงเปียโนที่มียอดขายสูงที่สุดในประวัติศาสตร์ดนตรี
Jarrett มีความสัมพันธ์อย่างไรกับ Miles Davis?
เขาเคยเป็นสมาชิกในวงของ Miles Davis ในช่วงปี 1970 ซึ่งแม้เขาจะไม่ชอบเครื่องดนตรีไฟฟ้า แต่การทำงานกับ Davis ได้หล่อหลอมแนวคิดเรื่องการด้นสดและการสร้างสรรค์ดนตรีของเขาอย่างมาก
ปัจจุบัน Keith Jarrett ยังคงแสดงดนตรีอยู่หรือไม่?
ไม่สามารถแสดงได้แล้ว เนื่องจากเขาประสบภาวะโรคหลอดเลือดสมองในปี 2018 ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนไหวของร่างกาย โดยเฉพาะมือซ้ายที่ทำให้ไม่สามารถเล่นเปียโนได้
เขามีความเห็นอย่างไรต่อเครื่องดนตรีไฟฟ้า?
Jarrett มองว่าเครื่องดนตรีไฟฟ้าเป็นเพียง "ของเล่น" และมีความเชื่อว่าดนตรีควรเกิดจากพลังงานธรรมชาติในตัวมนุษย์มากกว่าการส่งผ่านทางสายไฟ