Lemi Ponifasio ศิลปินผู้ปฏิวัติศิลปะการแสดงร่วมสมัยและจิตวิญญาณแห่งแปซิฟิก
ในโลกของศิลปะการแสดงร่วมสมัย ชื่อของ Lemi Ponifasio (เลมี โพนิฟาสิโอ) เป็นที่รู้จักในฐานะผู้กำกับละครเวที นักออกแบบท่าเต้น และศิลปินชาวซามัวผู้ทรงอิทธิพลระดับโลก เขาไม่ได้เพียงแค่สร้างสรรค์การแสดง แต่ยังใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนสังคม (Activism) ผ่านแนวทางที่ล้ำสมัยและกล้าหาญ โดยมีหัวใจสำคัญคือการทำงานร่วมกับชุมชนท้องถิ่นเพื่อค้นหาความจริงและตัวตนที่ถูกลืม
ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเขาคือการก่อตั้ง MAU ซึ่งเป็นทั้งคณะศิลปะการแสดงและปรัชญาในการทำงาน โดยคำว่า "MAU" ในภาษาซามัวหมายถึง การประกาศความจริงของเรื่องราวเพื่อนำไปสู่การเปลี่ยนแปลง ซึ่งสะท้อนถึงเป้าหมายของ Ponifasio ที่ต้องการให้ศิลปะเป็นแรงผลักดันในการเปลี่ยนผ่านทางความคิดและจิตวิญญาณ
เส้นทางชีวิตและการค้นหาตัวตนทางศิลปะ
Ponifasio เกิดที่เมือง Lano ประเทศซามัว และย้ายไปพำนักที่นิวซีแลนด์เมื่ออายุ 15 ปี จุดเริ่มต้นทางศิลปะของเขาเกิดขึ้นจากการเข้าร่วมเวิร์กชอปกับ Irirangi Tiakiawa ปรมาจารย์ศิลปินชาวเมารี และได้ร่วมงานกับ Tama Huata ผู้นำด้านศิลปะการแสดงเมารีในกลุ่ม Takitimu Trust ซึ่งทำให้เขาได้นำการแสดงไปเผยแพร่ทั้งในนิวซีแลนด์และเขตสงวนในแคนาดา
ในช่วงแรก Ponifasio เริ่มต้นอาชีพด้วยการเป็นนักแสดงแนว Avant-garde (ศิลปะล้ำยุคที่เน้นการทดลอง) โดยใช้เวลาถึง 10 ปีในการสร้างสรรค์ผลงานเดี่ยวชื่อ Body in Crisis ซึ่งมักจัดแสดงในพื้นที่กลางแจ้งหรือสถานที่ที่ไม่ใช่โรงละครแบบดั้งเดิม
ในช่วงทศวรรษ 1980 เขาได้สัมผัสกับระบำร่วมสมัย บูโต (Butoh - การเต้นรำแนวทดลองของญี่ปุ่น) และบัลเลต์คลาสสิก ประสบการณ์เหล่านี้ทำให้เขาเกิดความสงสัยในนิยามของ "การเต้นร่วมสมัย" และผลักดันให้เขาออกเดินทางไปทั่วโลกเพื่อค้นหารากเหง้าของการเคลื่อนไหวที่แท้จริง โดยศึกษาผ่านมุมมองทางจักรวาลวิทยา ลำดับวงศ์ตระกูล ปรัชญา สถาปัตยกรรม และพิธีกรรมของชุมชนพื้นเมืองในภูมิภาคแปซิฟิก เช่น ชาวเมารี, คิริบาส, คานากี (นิวแคลิโดเนีย), ซามัว, ตองกา และตาฮิติ
การก่อตั้ง MAU และการสร้างสรรค์ผลงานระดับโลก
หลังจากเดินทางค้นหาคำตอบนานนับทศวรรษ Ponifasio กลับมายังนิวซีแลนด์และก่อตั้งกลุ่ม MAU โดยได้รับแรงบันดาลใจจากคำกล่าวของ Eva Rickard นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิชาวเมารีที่ว่า "มีเพียงปลาที่ตายแล้วเท่านั้นที่ไหลไปตามกระแสน้ำ" ซึ่งนำไปสู่ผลงานกลุ่มชิ้นแรกที่ชื่อ Fish of the Day และตามด้วย Illumina ในปี 1992
เอกลักษณ์ของ Ponifasio คือการไม่จำกัดพื้นที่การแสดง ผลงานของเขาปรากฏตั้งแต่ในโรงงาน หมู่บ้านห่างไกล โรงโอเปร่า โรงเรียน ไปจนถึงปราสาทและสนามกีฬา โดยมีการร่วมงานกับผู้คนหลากหลายอาชีพ โดยเฉพาะ Helen Todd นักออกแบบแสงที่ทำงานร่วมกับเขามานานกว่า 25 ปี ซึ่งทำให้ "แสง" กลายเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ถูกกล่าวถึงอย่างมากในบทวิจารณ์ผลงานของเขา
ผลงานของเขาได้รับการยอมรับในเทศกาลศิลปะระดับโลกมากมาย เช่น Festival d'Avignon, Brooklyn Academy of Music (BAM) ในนิวยอร์ก, และ Venice Biennale โดยเขายังคงยึดมั่นในการนำรากเหง้าของวัฒนธรรมโอเชียเนียและชาวเมารีมาเป็นแกนกลางของงานศิลปะระดับสากล
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| ปรัชญาหลัก | การใช้ศิลปะเพื่อการเปลี่ยนแปลง (Transformation) และการค้นหาความจริง |
| กลุ่มศิลปิน | MAU (เน้นศิลปะล้ำยุค ปรัชญา และวัฒนธรรมพื้นเมือง) |
| ผลงานเด่น | I AM, Song Of The Earth, Stones In Her Mouth, Birds With Skymirrors |
| พื้นที่การแสดง | หลากหลายตั้งแต่พื้นที่ชุมชนจนถึงโรงละครระดับโลกในกว่า 40 ประเทศ |
| ความเชี่ยวชาญ | การกำกับละครเวที, การออกแบบท่าเต้น, การทำงานร่วมกับชุมชน |
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- สถานะปัจจุบัน: ดำรงตำแหน่งทูตละครเวทีโลก (World Theatre Ambassador) ของสถาบันละครนานาชาติ (ITI) ตั้งแต่ปี 2023
- รางวัลเกียรติยศ: ได้รับรางวัล Arts Foundation of New Zealand Laureate (2011) และ Senior Pacific Artist Award (2012)
- ความสำเร็จระดับนานาชาติ: ผลงาน I AM MAPUCHE ได้รับรางวัลการผลิตนานาชาติยอดเยี่ยมปี 2015 จาก Circle of Art Critics ของชิลี
- บทบาททางสังคม: ใช้การแสดงสื่อสารประเด็นวิกฤต เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในแปซิฟิก และการใช้อำนาจรัฐที่ไม่เป็นธรรม
คำถามที่พบบ่อย
MAU คืออะไรและมีความหมายอย่างไร?
MAU คือชื่อคณะศิลปะการแสดงและรากฐานทางปรัชญาที่ก่อตั้งโดย Lemi Ponifasio โดยในภาษาซามัวคำว่า MAU หมายถึงการประกาศความจริงในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเพื่อเป็นความพยายามในการสร้างการเปลี่ยนแปลง
แนวทางการสร้างสรรค์งานของ Lemi Ponifasio มีลักษณะอย่างไร?
เขามีแนวทางแบบ Avant-garde หรือศิลปะล้ำยุคที่เน้นการทดลอง โดยผสมผสานความเชื่อพื้นเมือง พิธีกรรม และปรัชญาเข้ากับการแสดงร่วมสมัย และมักทำงานร่วมกับชุมชนท้องถิ่นในพื้นที่จริงมากกว่าการจำกัดอยู่แค่ในโรงละคร
ผลงานของเขามักนำเสนอประเด็นใดบ้าง?
ผลงานของเขามักสำรวจเรื่องอำนาจ ความเป็นตัวตน การสูญเสียถิ่นที่อยู่เนื่องจากสภาวะโลกร้อน (เช่นในเรื่อง Birds With Skymirrors) และการต่อสู้ของกลุ่มชาติพันธุ์ที่ถูกกดขี่
Lemi Ponifasio มีความสัมพันธ์อย่างไรกับวัฒนธรรมเมารี?
แม้เขาจะเป็นชาวซามัว แต่เขาได้รับการฝึกฝนและทำงานร่วมกับศิลปินและกลุ่มวัฒนธรรมเมารีในนิวซีแลนด์มาตั้งแต่ช่วงวัยรุ่น ซึ่งส่งผลให้งานของเขามีการผสมผสานวัฒนธรรมโอเชียเนียและเมารีอย่างลึกซึ้ง