Lex Mpati เส้นทางชีวิตจากพนักงานปั๊มน้ำมันสู่ประธานศาลอุทธรณ์สูงสุดแห่งแอฟริกาใต้
เรื่องราวของ Lex Mpati ไม่ใช่เพียงแค่ประวัติของนักกฎหมายผู้ประสบความสำเร็จ แต่เป็นบทพิสูจน์ของความมุ่งมั่นและการต่อสู้ท่ามกลางความเหลื่อมล้ำในสังคมแอฟริกาใต้ จากเด็กชายที่ต้องเดินเท้าไปโรงเรียนและเลี้ยงวัว สู่การดำรงตำแหน่งสูงสุดใน Supreme Court of Appeal หรือศาลอุทธรณ์สูงสุด ซึ่งเป็นหนึ่งในสถาบันตุลาการที่ทรงอิทธิพลที่สุดของประเทศ
จุดเริ่มต้นและการต่อสู้ในวัยเยาว์
Lex Mpati เกิดเมื่อวันที่ 5 กันยายน ค.ศ. 1949 ที่เมืองเดอร์บัน จังหวัดนาทาล แม้จะเกิดที่นั่นแต่เขาเติบโตในพื้นที่อีสเทิร์นเคป โดยใช้ชีวิตวัยเด็กที่ฟอร์ตบิวฟอร์ตและช่วงวัยรุ่นที่เกรแฮมสทาวน์ ในวัยเด็กเขาต้องเผชิญกับความยากลำบาก โดยต้องเดินเท้าเป็นระยะทางถึง 5 กิโลเมตรเพื่อไปเรียนที่โรงเรียนคาทอลิกเซนต์โจเซฟ พร้อมกับรับหน้าที่เลี้ยงวัวในช่วงเช้าและเย็น
จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาหันมาสนใจด้านกฎหมายเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1968 ขณะที่เขาทำงานเป็นพนักงานปั๊มน้ำมันที่ Albany Auto Services เขาถูกจับกุมในข้อหาขับรถแท็กซี่โดยไม่ได้รับอนุญาต เนื่องจากนำรถของปู่มาใช้รับส่งผู้โดยสารจากสถานีรถไฟเพื่อหารายได้เสริม อย่างไรก็ตาม เขาสามารถว่าความปกป้องตนเองในศาลได้สำเร็จ ประสบการณ์ครั้งนั้นประกอบกับการใช้เวลาว่างเข้าไปนั่งฟังการพิจารณาคดีในศาลแขวง ทำให้เขาเกิดแรงบันดาลใจที่จะเข้าสู่เส้นทางสายกฎหมายอย่างจริงจัง
เส้นทางการศึกษาและการก้าวเข้าสู่สายวิชาชีพ
แม้จะเริ่มต้นช้ากว่าคนอื่น แต่ Mpati ไม่ละทิ้งความฝัน เขาเข้าศึกษาที่ Rhodes University ในปี ค.ศ. 1979 ขณะที่มีอายุได้ 30 ปี โดยต้องขออนุญาตพิเศษตามกฎหมายภายใต้ระบอบ Apartheid (ระบบการแบ่งแยกสีผิวในแอฟริกาใต้) เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านกฎหมายและภาษาซูซา (Xhosa) ในปี ค.ศ. 1981 และคว้าปริญญานิติศาสตรบัณฑิต (LLB) ได้ในปี ค.ศ. 1983 ซึ่งทำให้เขากลายเป็นนักศึกษาผิวดำคนที่สองที่จบหลักสูตรนี้จากมหาวิทยาลัยดังกล่าว
หลังจากจบการศึกษา เขาเริ่มต้นอาชีพในฐานะทนายความ (Attorney) ในปี ค.ศ. 1985 โดยเน้นคดีอาญาเป็นหลัก ก่อนจะได้รับการยอมรับให้เป็น Advocate (ทนายความผู้มีสิทธิว่าความในศาลสูง) ในปี ค.ศ. 1989 ต่อมาเขาได้ทำงานเป็นที่ปรึกษากฎหมายภายในของ Legal Resources Centre ซึ่งเป็นองค์กรด้านสิทธิมนุษยชนที่มีชื่อเสียง และได้รับการแต่งตั้งเป็น Senior Counsel (ทนายความอาวุโส) ในปี ค.ศ. 1996
ความสำเร็จในสายตุลาการและตำแหน่งประธานศาล
เส้นทางในสายตุลาการของ Lex Mpati เริ่มต้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1997 โดยได้รับการแต่งตั้งจากประธานาธิบดี Nelson Mandela ให้เป็นผู้พิพากษาศาลสูงภาคอีสเทิร์นเคป ก่อนจะขยับขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์สูงสุดในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2000 ซึ่งทำให้เขากลายเป็นผู้พิพากษาผิวดำคนแรกที่ดำรงตำแหน่งถาวรในศาลแห่งนี้
ความสามารถที่โดดเด่นทำให้เขาได้รับแต่งตั้งเป็นรองประธานศาลอุทธรณ์สูงสุดในปี ค.ศ. 2003 และก้าวขึ้นสู่ตำแหน่ง ประธานศาลอุทธรณ์สูงสุด (President of the Supreme Court of Appeal) ในวันที่ 15 สิงหาคม ค.ศ. 2008 โดยดำรงตำแหน่งจนถึงเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2016 นอกจากนี้ เขายังเคยปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้พิพากษาชั่วคราวในศาลรัฐธรรมนูญ (Constitutional Court) ในปี ค.ศ. 2007 อีกด้วย
| ช่วงปี (ค.ศ.) | ตำแหน่ง | ผู้แต่งตั้ง / หน่วยงาน |
|---|---|---|
| 1997 – 2000 | ผู้พิพากษาศาลสูง (Eastern Cape Division) | Nelson Mandela |
| 2000 – 2016 | ผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์สูงสุด | Thabo Mbeki |
| 2003 – 2008 | รองประธานศาลอุทธรณ์สูงสุด | Thabo Mbeki |
| 2008 – 2016 | ประธานศาลอุทธรณ์สูงสุด | Thabo Mbeki |
| 2013 – ปัจจุบัน | อธิการบดีกิตติมศักดิ์ (Chancellor) | Rhodes University |
บทบาทหลังเกษียณและชีวิตส่วนตัว
แม้จะเกษียณจากตำแหน่งตุลาการในปี ค.ศ. 2016 แต่ Lex Mpati ยังคงได้รับความไว้วางใจให้ปฏิบัติหน้าที่สำคัญระดับชาติ เช่น การเป็นประธานคณะกรรมการสอบสวนข้อร้องเรียนเกี่ยวกับความไม่โปร่งใสของ Public Investment Corporation (PIC Commission) ในปี ค.ศ. 2018 และการนำการสอบสวนการบริหารงานที่ผิดพลาดในมหาวิทยาลัยเคปทาวน์ในปี ค.ศ. 2022
ในด้านชีวิตส่วนตัว เขาแต่งงานกับ Mireille Nontobeko ในปี ค.ศ. 1973 และมีบุตรด้วยกัน 4 คน ซึ่งสองคนในนั้นได้เดินตามรอยเท้าพ่อด้วยการเป็นนักกฎหมาย นอกจากนี้เขายังมีความหลงใหลในกีฬารักบี้ โดยเป็นสมาชิกผู้ก่อตั้ง South Eastern Districts Rugby Union และมีบทบาทในคณะกรรมการกฎหมายของ SANZAR อีกด้วย
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ผู้บุกเบิก: เป็นผู้พิพากษาผิวดำคนแรกที่ดำรงตำแหน่งถาวรในศาลอุทธรณ์สูงสุดของแอฟริกาใต้
- การศึกษา: จบการศึกษาจาก Rhodes University ซึ่งเป็นสถาบันที่เขาได้กลับมาดำรงตำแหน่ง Chancellor ในภายหลัง
- ความมุ่งมั่น: เริ่มต้นอาชีพจากพนักงานปั๊มน้ำมันและพนักงานขายเฟอร์นิเจอร์ก่อนจะเข้าเรียนกฎหมายในวัย 30 ปี
- เกียรติประวัติ: ได้รับปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (LLD) จาก Rhodes University และ Nelson Mandela Metropolitan University
คำถามที่พบบ่อย
Lex Mpati เริ่มสนใจกฎหมายได้อย่างไร?
เขาเริ่มสนใจกฎหมายหลังจากถูกจับกุมในข้อหาขับรถแท็กซี่ผิดกฎหมายขณะทำงานเป็นพนักงานปั๊มน้ำมัน ซึ่งเขาสามารถว่าความแก้ต่างให้ตนเองในศาลได้สำเร็จ
ตำแหน่งสูงสุดในสายตุลาการที่เขาเคยดำรงคือตำแหน่งใด?
ตำแหน่งสูงสุดคือ ประธานศาลอุทธรณ์สูงสุด (President of the Supreme Court of Appeal) ของแอฟริกาใต้ โดยดำรงตำแหน่งระหว่างปี ค.ศ. 2008 ถึง 2016
เขามีบทบาทอย่างไรกับ Rhodes University?
เขาเป็นศิษย์เก่าที่จบการศึกษาด้านกฎหมายจากที่นี่ และต่อมาในปี ค.ศ. 2013 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง Chancellor (อธิการบดีกิตติมศักดิ์) ของมหาวิทยาลัย
นอกจากงานด้านกฎหมายแล้ว เขามีความสนใจด้านใดอีกบ้าง?
เขามีความหลงใหลในกีฬารักบี้อย่างมาก โดยเคยเป็นผู้เล่นตำแหน่งเซ็นเตอร์และทำงานในคณะกรรมการกฎหมายขององค์กรด้านรักบี้ระดับนานาชาติอย่าง SANZAR
เขาเคยทำงานในศาลรัฐธรรมนูญหรือไม่?
เคยปฏิบัติหน้าที่ในฐานะผู้พิพากษาชั่วคราว (Acting Judge) ของศาลรัฐธรรมนูญแอฟริกาใต้ในช่วงกลางปี ค.ศ. 2007