เลียว อี้อู่ (Liao Yiwu) นักเขียนผู้บันทึกเสียงจากก้นบึ้งของสังคมจีน
เลียว อี้อู่ (Liao Yiwu) หรือที่รู้จักในนามปากกา เหล่าเว่ย (Lao Wei) คือศิลปินผู้มีความสามารถหลากหลาย ทั้งในฐานะนักเขียน ผู้สื่อข่าว กวี และนักดนตรี เขาเป็นที่รู้จักไปทั่วโลกจากการเป็นผู้วิพากษ์วิจารณ์พรรคคอมมิวนิสต์จีนอย่างตรงไปตรงมา ซึ่งทำให้เขาต้องเผชิญกับชะตากรรมที่ยากลำบาก ทั้งการถูกจำคุกและการถูกสั่งห้ามเดินทางออกนอกประเทศเป็นเวลานานหลายปี
ผลงานของเลียว อี้อู่ โดดเด่นด้วยการนำเสนอเรื่องราวของ "คนตัวเล็กตัวน้อย" หรือผู้คนที่อยู่ระดับล่างสุดของสังคมจีน ซึ่งมักถูกละเลยจากหน้าประวัติศาสตร์กระแสหลัก แม้หนังสือของเขาจะถูกสั่งแบนในจีนแผ่นดินใหญ่ แต่กลับได้รับความนิยมและถูกแปลเป็นหลายภาษาทั่วโลก รวมถึงภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน และสเปน โดยปัจจุบันเขาพำนักอยู่ที่ประเทศเยอรมนีตั้งแต่ปี 2011
เส้นทางชีวิตจากความอดอยากสู่การเป็นกวี
เลียว อี้อู่ เกิดเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 1958 ในมณฑลเสฉวน ซึ่งเป็นปีเดียวกับที่จีนเริ่มนโยบาย The Great Leap Forward (ก้าวกระโดดไกล) ซึ่งนำไปสู่ภาวะอดอยากครั้งใหญ่ เขาต้องเผชิญกับโรคบวมน้ำ (Edema) และเกือบเอาชีวิตไม่รอดในช่วงเวลานั้น นอกจากนี้ ครอบครัวของเขายังได้รับผลกระทบจาก การปฏิวัติวัฒนธรรม (Cultural Revolution) โดยพ่อของเขาถูกตราหน้าว่าเป็นผู้ต่อต้านการปฏิวัติ และแม่ถูกจับกุมจากการค้าขายคูปองรัฐบาลในตลาดมืด
ในช่วงวัยรุ่น เลียว อี้อู่ ใช้เวลาเดินทางไปทั่วประเทศและแอบอ่านบทกวีตะวันตกที่ถูกสั่งห้าม เช่น ผลงานของ John Keats และ Charles Baudelaire ความหลงใหลในวรรณกรรมทำให้เขาเริ่มเขียนบทกวีของตนเองจนได้รับการยอมรับ และได้รับตำแหน่งนักเขียนของรัฐจากกระทรวงวัฒนธรรมจีน
การต่อสู้ผ่านตัวอักษรและการถูกจองจำ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 1989 เมื่อเขาเผยแพร่บทกวี "The Yellow City" และ "Idol" ซึ่งวิจารณ์ระบบการเมืองจีนว่ากำลังเป็นอัมพาตและถูกกัดกินจากภายใน ส่งผลให้เขาถูกควบคุมตัวและถูกตรวจค้นบ้าน ต่อมาหลังเหตุการณ์ประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน เขาได้สร้างสรรค์บทกวีชื่อ "Massacre" โดยบันทึกเป็นเทปเสียงในรูปแบบการสวดและโหยหวนเพื่อระลึกถึงผู้เสียชีวิต
ในเดือนกุมภาพันธ์ 1990 เลียว อี้อู่ ถูกจับกุมขณะกำลังขึ้นรถไฟ และถูกตัดสินจำคุกเป็นเวลา 4 ปี พร้อมถูกขึ้นบัญชีดำถาวร ในเรือนจำเขาต้องเผชิญกับการทรมานจนเกิดภาวะทางจิตและพยายามฆ่าตัวตายถึงสองครั้ง จนได้รับฉายาว่า "คนบ้าตัวใหญ่" อย่างไรก็ตาม ในช่วงเวลานี้เองที่เขาได้เรียนรู้การเป่าขลุ่ย เซียว (Xiao - ขลุ่ยจีนประเภทหนึ่ง) จากพระสงฆ์ และเริ่มสัมภาษณ์เพื่อนนักโทษเพื่อบันทึกเรื่องราวชีวิตของพวกเขา
การบันทึกเสียงของ "คนชายขอบ" และการลี้ภัย
หลังพ้นโทษ เลียว อี้อู่ กลายเป็นคนไร้บ้านและใช้ชีวิตเป็นนักดนตรีเปิดหมวกในเมืองเฉิงตู ซึ่งเป็นช่วงที่เขาได้เก็บรวบรวมเรื่องราวจากผู้คนหลากหลายกลุ่ม จนนำไปสู่ผลงานชิ้นสำคัญอย่าง Interviews with People from the Bottom Rung of Society (หรือในชื่อภาษาอังกฤษว่า The Corpse Walker) ซึ่งเป็นการรวบรวมบทสัมภาษณ์ของผู้คนที่ถูกทอดทิ้งในสังคม ตั้งแต่คนเร่ร่อน ศิลปินข้างถนน ไปจนถึงผู้พิการ
ในปี 2008 เขาได้ร่วมลงนามใน Charter 08 (กฎบัตร 08) ร่วมกับ หลิว เสี่ยวโป เพื่อเรียกร้องประชาธิปไตย และได้ลงพื้นที่สัมภาษณ์ผู้รอดชีวิตจากแผ่นดินไหวในเสฉวนเพื่อตีแผ่การคอร์รัปชันของเจ้าหน้าที่รัฐ
หลังจากพยายามขออนุญาตเดินทางออกนอกประเทศถึง 16 ครั้ง และล้มเหลวถึง 15 ครั้ง ในที่สุดเขาก็สามารถเดินทางถึงเยอรมนีได้ในเดือนกรกฎาคม 2011 โดยการเดินทางทางบกผ่านเวียดนาม
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- สถานะปัจจุบัน: พำนักอยู่ในประเทศเยอรมนีตั้งแต่ปี 2011 และถือสัญชาติเยอรมัน
- ผลงานเด่น: The Corpse Walker บันทึกชีวิตคนชั้นล่างของจีน และ God is Red เรื่องราวการกดขี่ชาวคริสต์
- จุดยืนทางการเมือง: วิพากษ์วิจารณ์พรรคคอมมิวนิสต์จีนอย่างรุนแรง และเคยเสนอแนวคิดให้จีนแยกตัวเป็นรัฐย่อยๆ (Balkanization) เพื่อฟื้นฟูวัฒนธรรม
- รางวัลเกียรติยศ: ได้รับรางวัลสำคัญ เช่น Peace Prize of the German Book Trade และ Ryszard Kapuściński Award
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| วันเกิด | 16 มิถุนายน 1958 (มณฑลเสฉวน, จีน) |
| บทบาท | นักเขียน, กวี, นักดนตรี, ผู้สื่อข่าว |
| เหตุการณ์สำคัญ | ถูกจำคุกปี 1990 จากการเขียนบทกวีวิจารณ์รัฐบาล |
| ผลงานแปล | แปลเป็นภาษาอังกฤษ, ฝรั่งเศส, เยอรมัน, โปแลนด์ และเช็ก |
| การลี้ภัย | ย้ายไปเยอรมนีในปี 2011 ผ่านทางเวียดนาม |
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมผลงานของเลียว อี้อู่ ถึงถูกสั่งห้ามในจีน?
เนื่องจากเนื้อหาในหนังสือของเขามักเป็นการวิพากษ์วิจารณ์พรรคคอมมิวนิสต์จีน และการตีแผ่ด้านมืดของสังคม รวมถึงการนำเสนอเรื่องราวของนักโทษการเมืองและผู้ที่ถูกรัฐบาลกดขี่ ซึ่งขัดต่อแนวทางการเซ็นเซอร์ของรัฐบาลจีน
หนังสือ "The Corpse Walker" มีเนื้อหาเกี่ยวกับอะไร?
เป็นหนังสือที่รวบรวมบทสัมภาษณ์เชิงลึกของผู้คนที่อยู่ระดับล่างสุดของสังคมจีน เช่น คนเร่ร่อน ผู้พิการ และอาชญากร เพื่อสะท้อนภาพความเป็นจริงของชีวิตที่ถูกละเลยจากรัฐบาล
เลียว อี้อู่ มีความสัมพันธ์อย่างไรกับเหตุการณ์เทียนอันเหมิน?
เขาได้เขียนบทกวีชื่อ "Massacre" เพื่อระลึกถึงผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ดังกล่าว และใช้เสียงสวดแบบพิธีกรรมจีนในการบันทึกเสียง เพื่อเป็นการส่งวิญญาณและประท้วงความรุนแรงที่เกิดขึ้น
เขาลี้ภัยไปยังประเทศเยอรมนีได้อย่างไร?
หลังจากถูกสั่งห้ามเดินทางออกนอกประเทศหลายครั้ง เขาตัดสินใจเดินทางออกจากจีนทางบกโดยการข้ามพรมแดนผ่านประเทศเวียดนาม จนกระทั่งถึงเยอรมนีในเดือนกรกฎาคม 2011
รางวัล Peace Prize of the German Book Trade มีความสำคัญอย่างไรต่อเขา?
เป็นรางวัลที่เชิดชูเสรีภาพในการเขียน ซึ่งในพิธีรับรางวัล เลียว อี้อู่ ได้ใช้โอกาสนี้กล่าวสุนทรพจน์วิจารณ์จักรวรรดิจีนอย่างรุนแรง โดยมองว่าจีนเป็นแหล่งกำเนิดของภัยพิบัติระดับโลกและควรมีการแตกตัวเพื่อสันติภาพของมนุษยชาติ