มหินทรา ราชปักษา กับเส้นทางการเมืองที่พลิกผันของอดีตประธานาธิบดีศรีลังกา
มหินทรา ราชปักษา (Mahinda Rajapaksa) คือหนึ่งในบุคคลที่มีอิทธิพลและเป็นที่ถกเถียงมากที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองของศรีลังกา เขาไม่ได้เป็นเพียงอดีตประธานาธิบดีคนที่ 6 แต่ยังเคยดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีถึง 3 สมัย โดยมีบทบาทสำคัญทั้งในการยุติสงครามกลางเมืองที่ยาวนาน และการนำพาประเทศไปสู่จุดวิกฤตทางเศรษฐกิจที่รุนแรงที่สุดครั้งหนึ่ง
จุดเริ่มต้นและพื้นฐานทางกฎหมาย
ราชปักษาเกิดเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน ค.ศ. 1945 ในจังหวัดทางตอนใต้ของศรีลังกา เขาเริ่มต้นเส้นทางการศึกษาที่วิทยาลัยริชมอนด์ในกัลล์ ก่อนจะย้ายไปที่วิทยาลัยนาลันดาและวิทยาลัยเธอร์สแทนในโคลอมโบ ซึ่งเขาโดดเด่นทั้งด้านวิชาการและกีฬา
ในด้านอาชีพ เขาเป็น ทนายความ (Attorney at Law) โดยสำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยกฎหมายศรีลังกา (Sri Lanka Law College) และเริ่มประกอบวิชาชีพด้านกฎหมายอาญาในช่วงปี ค.ศ. 1977 ถึง 1994 ซึ่งพื้นฐานทางกฎหมายนี้เองที่กลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการก้าวเข้าสู่แวดวงการเมืองระดับชาติ
เส้นทางการก้าวสู่อำนาจและการเป็นประธานาธิบดี
ราชปักษาเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎรครั้งแรกในปี ค.ศ. 1970 ในฐานะสมาชิกสภาที่อายุน้อยที่สุดในขณะนั้น (24 ปี) และค่อยๆ ไต่เต้าผ่านตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงประมง จนกระทั่งได้รับเลือกให้เป็นนายกรัฐมนตรีครั้งแรกในปี ค.ศ. 2004
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 2005 เมื่อเขาชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีและดำรงตำแหน่งตั้งแต่ปี 2005 ถึง 2015 โดยในช่วงนี้เขาได้ควบตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมและกระทรวงการคลัง เพื่อควบคุมอำนาจในการบริหารประเทศอย่างเบ็ดเสร็จ
การยุติสงครามกลางเมืองศรีลังกา
ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเขาคือการนำกองทัพศรีลังกาภายใต้การนำของนายพลซารัธ ฟอนเซกา และโกตาบายา ราชปักษา (น้องชาย) เข้ากวาดล้าง กลุ่มพยัคฆ์ทมิฬอีแลม (LTTE) หรือกลุ่มกบฏทมิฬ ซึ่งนำไปสู่ชัยชนะเด็ดขาดในวันที่ 18 พฤษภาคม ค.ศ. 2009 ทำให้ศรีลังกาหลุดพ้นจากสงครามกลางเมืองที่ยืดเยื้อ
ข้อพิพาททางกฎหมายและข้อกล่าวหาด้านสิทธิมนุษยชน
แม้จะได้รับคำชมเรื่องการยุติสงคราม แต่ราชปักษาก็ถูกกล่าวหาอย่างหนักเรื่อง อาชญากรรมสงคราม (War Crimes) โดยมีรายงานจากสหประชาชาติและ WikiLeaks ระบุว่ามีการสังหารพลเรือนชาวทมิฬและนักรบ LTTE ที่ยอมจำนนจำนวนมากในช่วงท้ายของสงคราม ซึ่งทางรัฐบาลของเขาได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาเหล่านี้มาโดยตลอด
นอกจากนี้ เขายังถูกวิพากษ์วิจารณ์เรื่องการใช้อำนาจเผด็จการ เช่น การแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อยกเลิกการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีในปี ค.ศ. 2010 เพื่อให้ตนเองสามารถลงสมัครรับเลือกตั้งได้เป็นสมัยที่สาม
การกลับมาและจุดสิ้นสุดของอำนาจ
หลังจากพ่ายแพ้การเลือกตั้งในปี 2015 ราชปักษาไม่ได้หายไปจากวงการเมือง เขาพยายามกลับมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหลายครั้ง ทั้งในรูปแบบที่ก่อให้เกิดวิกฤตการณ์ทางรัฐธรรมนูญในปี 2018 และการกลับมาอย่างเต็มตัวในปี 2019 เมื่อโกตาบายา น้องชายของเขาชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดี
อย่างไรก็ตาม การบริหารงานของตระกูลราชปักษาถูกกล่าวหาว่าเต็มไปด้วยการทุจริตและการบริหารที่ผิดพลาด นำไปสู่ วิกฤตเศรษฐกิจ (Economic Crisis) ที่ทำให้ศรีลังกาผิดนัดชำระหนี้ต่างประเทศเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ จนเกิดการประท้วงครั้งใหญ่ทั่วประเทศในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2022 ซึ่งบีบให้เขาต้องลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในวันที่ 9 พฤษภาคม ค.ศ. 2022
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ตำแหน่งสูงสุด: ประธานาธิบดีคนที่ 6 ของศรีลังกา และนายกรัฐมนตรี 3 สมัย
- ความสำเร็จหลัก: ยุติสงครามกลางเมืองกับกลุ่ม LTTE ในปี 2009
- ประเด็นอื้อฉาว: ข้อกล่าวหาเรื่องอาชญากรรมสงคราม, การทุจริต และการใช้อำนาจเกินขอบเขต
- ผลกระทบทางเศรษฐกิจ: การกู้เงินมหาศาลจากจีนเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งถูกมองว่านำไปสู่วิกฤตหนี้สินของประเทศ
- สถานะปัจจุบัน: ถูกคว่ำบาตรโดยแคนาดา (ปี 2023) เนื่องจากละเมิดสิทธิมนุษยชน
| ช่วงปี (ค.ศ.) | ตำแหน่ง | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| 2002 – 2004 | ผู้นำฝ่ายค้าน | ครั้งแรก |
| 2004 – 2005 | นายกรัฐมนตรี | สมัยที่ 1 |
| 2005 – 2015 | ประธานาธิบดี | ดำรงตำแหน่ง 2 วาระ |
| 2018 (ต.ค. - ธ.ค.) | นายกรัฐมนตรี | สมัยที่ 2 (เกิดวิกฤตรัฐธรรมนูญ) |
| 2019 – 2022 | นายกรัฐมนตรี | สมัยที่ 3 (ลาออกเนื่องจากการประท้วง) |
คำถามที่พบบ่อย
มหินทรา ราชปักษา มีบทบาทอย่างไรในสงครามกลางเมืองศรีลังกา?
เขาเป็นผู้นำที่ตัดสินใจยุติกระบวนการสันติภาพและใช้กำลังทางทหารเข้ากวาดล้างกลุ่มพยัคฆ์ทมิฬอีแลม (LTTE) จนได้รับชัยชนะเด็ดขาดในปี 2009
ทำไมเขาถึงถูกกล่าวหาว่าก่ออาชญากรรมสงคราม?
มีการรายงานจากองค์กรสากลและสหประชาชาติว่า ในช่วงท้ายของสงครามมีการสังหารพลเรือนชาวทมิฬและการทารุณกรรมเชลยศึกจำนวนมาก ซึ่งเกิดขึ้นภายใต้การกำกับดูแลของรัฐบาลเขา
วิกฤตเศรษฐกิจศรีลังกาสัมพันธ์กับเขาอย่างไร?
มีการวิจารณ์ว่าโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ที่เขาและครอบครัวผลักดัน มีการทุจริตและใช้เงินกู้จากต่างประเทศ (โดยเฉพาะจีน) สูงเกินตัว จนนำไปสู่ภาวะล้มละลายของประเทศ
เหตุใดเขาจึงต้องลาออกจากตำแหน่งในปี 2022?
เกิดการประท้วงครั้งใหญ่จากประชาชนที่โกรธแค้นเรื่องการทุจริตและการบริหารเศรษฐกิจที่ล้มเหลว รวมถึงเหตุการณ์ความรุนแรงระหว่างผู้สนับสนุนของเขากับผู้ประท้วง ทำให้เขาต้องยื่นหนังสือลาออก
เขามีความสัมพันธ์อย่างไรกับโกตาบายา ราชปักษา?
โกตาบายาเป็นน้องชายของมหินทรา โดยเคยดำรงตำแหน่งเลขาธิการกระทรวงกลาโหมในช่วงที่มหินทราเป็นประธานาธิบดี และต่อมาได้เป็นประธานาธิบดีที่แต่งตั้งให้มหินทราเป็นนายกรัฐมนตรี