Maurice Benayoun ศิลปินผู้บุกเบิกโลก New Media Art และนวัตกรรมศิลปะดิจิทัล
ในโลกของศิลปะร่วมสมัยที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญ Maurice Benayoun (หรือที่รู้จักในชื่อ MoBen) คือหนึ่งในศิลปิน ภัณฑารักษ์ และนักทฤษฎีชาวฝรั่งเศสผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่ง เขาเริ่มต้นสร้างสรรค์ผลงานด้าน New Media Art หรือศิลปะสื่อใหม่มาตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1980 โดยมุ่งเน้นการสำรวจว่าเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นใหม่ส่งผลกระทบต่อการรับรู้ของมนุษย์ การปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และวัฒนธรรมในยุคปัจจุบันอย่างไร
แนวคิดหลักของ Benayoun คือ “Open Media” ซึ่งหมายถึงการสร้างสรรค์ศิลปะที่หลอมรวมระบบเทคโนโลยี การมีส่วนร่วมของผู้ชม และบริบทของเครือข่ายสาธารณะเข้าด้วยกัน ผลงานของเขาจึงมีความหลากหลายอย่างยิ่ง ตั้งแต่การใช้กราฟิกคอมพิวเตอร์, ความเป็นจริงเสมือน (Virtual Reality), ศิลปะบนอินเทอร์เน็ต, หุ่นยนต์, ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ไปจนถึงเทคโนโลยีล้ำสมัยอย่าง NFT และ Blockchain
เส้นทางชีวิตและการศึกษา
Maurice Benayoun เกิดเมื่อวันที่ 29 มีนาคม 1957 ที่เมือง Mascara ประเทศแอลจีเรีย (ในยุคที่เป็นอาณานิคมของฝรั่งเศส) ชีวิตในวัยเด็กของเขาต้องเผชิญกับความสูญเสียเมื่อบิดาเสียชีวิตในสงครามประกาศเอกราชของแอลจีเรียก่อนที่เขาจะเกิดเพียงไม่กี่เดือน ต่อมาในปี 1958 เขาได้ย้ายไปพำนักที่ชานเมืองทางตอนเหนือของปารีส ประเทศฝรั่งเศส
ด้านการศึกษา Benayoun ศึกษาด้านทัศนศิลป์ (Plastic Arts) ที่มหาวิทยาลัย Pantheon-Sorbonne และต่อมาได้ให้ความสำคัญกับงานวิชาการจนสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกในปี 2008 โดยนำเสนอวิทยานิพนธ์เรื่องความตั้งใจทางศิลปะ ซึ่งต่อมาถูกตีพิมพ์เป็นหนังสือชื่อ “The Dump” ในปี 2011 ซึ่งรวบรวมไอเดียและโปรเจกต์ที่ไม่ได้ถูกสร้างจริงในช่วงปี 2006-2011
นอกจากบทบาทศิลปิน เขายังเป็นอาจารย์และนักวิจัย โดยเคยสอนที่มหาวิทยาลัย Paris 1 และ ENSBA รวมถึงดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ที่ City University of Hong Kong (ผู้ก่อตั้ง Neuro-Design Lab) และปัจจุบันดำรงตำแหน่ง Chair Professor ที่มหาวิทยาลัย Nanjing ประเทศจีน
ปรัชญาและแนวคิดทางศิลปะที่สำคัญ
Benayoun ไม่เพียงแต่สร้างงานศิลปะ แต่เขายังสร้าง "คำศัพท์" และ "ทฤษฎี" เพื่ออธิบายการใช้สื่อดิจิทัลในเชิงศิลปะ ดังนี้:
- Infra-realism: แนวทางการสร้างภาพผ่านการจำลองอัลกอริทึมของกระบวนการทางกายภาพและแสง แทนที่จะเป็นการบันทึกภาพจากแสงสะท้อนแบบดั้งเดิม
- Virtuality (ความเป็นเสมือน): เขามองว่าความเสมือนไม่ใช่แค่การจำลองโลกใบอื่น แต่เป็น "สภาวะแห่งศักยภาพ" (Potentiality) โดยอ้างอิงแนวคิดทางปรัชญาของ Henri Bergson และ Gilles Deleuze
- Art-Subject และ Artificial Intentionality: การเปลี่ยนจาก "วัตถุทางศิลปะ" (Art-object) ที่หยุดนิ่ง ไปสู่ "ประธานทางศิลปะ" (Art-subject) ที่สามารถรับรู้และโต้ตอบกับสิ่งแวดล้อมได้ โดยใช้ระบบที่ดูเหมือนมีความตั้งใจในการตอบสนอง (Artificial Intentionality) แม้จะไม่มีจิตสำนึกแบบมนุษย์
- Neuro-design: การใช้คลื่นสมอง (EEG) มาเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างสรรค์งานศิลปะ โดยให้มนุษย์ทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของระบบประมวลผลที่เรียกว่า Hu-GAN (Human Generative Adversarial Network)
- Critical Fusion: การผสานกระบวนการเสมือนเข้ากับโครงสร้างพื้นฐานของเมืองหรือพื้นที่สาธารณะ เพื่อให้เกิดประโยชน์มากกว่าแค่การประดับตกแต่ง
สรุปผลงานและรางวัลเกียรติยศ
| ปีที่สร้าง/ได้รับ | ชื่อผลงาน / รางวัล | ลักษณะเด่น |
|---|---|---|
| 1991-1993 | Quarxs | ซีรีส์แอนิเมชันที่สร้างจากคอมพิวเตอร์ (Infra-realism) |
| 1995 | Tunnel under the Atlantic | งานติดตั้ง VR เชื่อมต่อเครือข่ายระหว่างปารีสและแคนาดา |
| 1997-1998 | World Skin | งาน VR สำรวจดินแดนสงคราม (ได้รับรางวัล Golden Nica 1998) |
| 2014-2016 | Open Sky Project | แพลตฟอร์มสื่อบนตึก ICC ฮ่องกง พื้นที่กว่า 77,000 ตร.ม. |
| 2022 | DïaloG | งานติดตั้งที่ใช้หุ่นยนต์และ AI ภายใต้โปรแกรม MindSpaces |
| - | Chevalier des Arts et Lettres | เครื่องราชอิสริยาภรณ์ด้านศิลปะและวรรณกรรม (ปี 2000) |
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ผู้บุกเบิก VR: สร้างงานศิลปะเสมือนจริงตั้งแต่ยุคที่อุปกรณ์ VR ยังเป็นเพียงงานวิจัยในสถาบัน
- เชื่อมโยงตะวันออก-ตะวันตก: มีบทบาทสำคัญในการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมดิจิทัลระหว่างฝรั่งเศส ฮ่องกง และจีน
- ศิลปะเชิงข้อมูล: ใช้ข้อมูลแบบ Real-time และคลื่นสมองมนุษย์ในการขับเคลื่อนงานศิลปะ
- เน้นการมีส่วนร่วม: ผลงานส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาเพื่อให้ผู้ชมเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้างสรรค์
คำถามที่พบบ่อย
Maurice Benayoun คือใคร?
เขาเป็นศิลปินสื่อใหม่ (New Media Artist) และนักทฤษฎีชาวฝรั่งเศส ผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้เทคโนโลยีล้ำสมัย เช่น VR, AI และ Blockchain มาสร้างสรรค์งานศิลปะที่ตั้งคำถามเกี่ยวกับการรับรู้ของมนุษย์
แนวคิด "Open Media" คืออะไร?
คือแนวทางการสร้างงานศิลปะที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ตัวชิ้นงาน แต่เป็นการรวมเอาเทคโนโลยี การมีส่วนร่วมของสาธารณชน และเครือข่ายการสื่อสารเข้าไว้ด้วยกัน เพื่อสร้างประสบการณ์ร่วม
ผลงานที่สร้างชื่อเสียงที่สุดของเขาคือชิ้นไหน?
ผลงานที่โดดเด่นมากคือ World Skin ซึ่งเป็นงานติดตั้ง VR ที่ได้รับรางวัล Golden Nica จากเทศกาล Ars Electronica ในปี 1998
Neuro-design ในงานของ Benayoun ทำงานอย่างไร?
เป็นการใช้เครื่อง EEG เพื่อตรวจจับกิจกรรมของสมองมนุษย์ แล้วนำข้อมูลนั้นไปควบคุมหรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบของงานศิลปะดิจิทัล ทำให้ความคิดและอารมณ์ของมนุษย์กลายเป็นพู่กันในการวาดภาพ
เขามีบทบาทอย่างไรในเอเชีย?
เขาใช้เวลาทำงานและสอนหนังสือในฮ่องกงและจีนเป็นเวลานาน โดยเป็นศาสตราจารย์ที่ City University of Hong Kong และปัจจุบันเป็น Chair Professor ที่มหาวิทยาลัย Nanjing