Mengistu Haile Mariam กับโศกนาฏกรรมและการเมืองเลือดในเอธิโอเปีย
Mengistu Haile Mariam คืออดีตผู้นำเผด็จการและนายทหารระดับสูงผู้พลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ของเอธิโอเปีย จากการเป็นประเทศภายใต้ระบอบกษัตริย์สู่รัฐคอมมิวนิสต์ที่เต็มไปด้วยความรุนแรง เขาครองอำนาจเบ็ดเสร็จในช่วงปี 1977 ถึง 1991 โดยเริ่มต้นจากการเป็นส่วนหนึ่งของคณะปฏิวัติทางทหารที่เรียกว่า Derg (เดิร์ก) ซึ่งเป็นกลุ่มทหารที่ยึดอำนาจจากจักรพรรดิ Haile Selassie ในปี 1974
เส้นทางสู่จุดสูงสุดของอำนาจ
Mengistu เกิดเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 1937 ในช่วงที่อิตาลียึดครองเอธิโอเปีย เขาเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่ยากลำบากและมีปูมหลังที่ถูกมองว่ามาจากครอบครัวทาส ซึ่งสร้างปมด้อยและความรู้สึกถูกเหยียดหยามทางเชื้อชาติ โดยเฉพาะเมื่อเขาต้องไปฝึกทหารที่สหรัฐอเมริกาถึงสามครั้ง ความรู้สึกเหล่านี้กลายเป็นแรงผลักดันให้เขามีทัศนคติที่ต่อต้านอเมริกาอย่างรุนแรงในเวลาต่อมา
ในช่วงแรกของการปฏิวัติ Mengistu ไม่ใช่บุคคลสำคัญในคณะ Derg แต่ด้วยทักษะการโน้มน้าวใจและการวางแผนทางการเมืองที่เฉียบคม เขาค่อยๆ กำจัดคู่แข่งภายในกลุ่มทหาร จนกระทั่งสามารถก้าวขึ้นเป็นประธานของ Derg ในปี 1977 และต่อมาได้สถาปนาตนเองเป็นประธานาธิบดีของ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเอธิโอเปีย (PDRE) ในปี 1987
ยุคสมัยแห่งความหวาดกลัว: Red Terror
เพื่อรักษาอำนาจให้มั่นคง Mengistu ได้ดำเนินนโยบายกวาดล้างผู้เห็นต่างอย่างโหดเหี้ยมที่รู้จักกันในชื่อ Red Terror (ความสยองขวัญสีแดง) ซึ่งเป็นการโจมตีกลุ่มการเมืองฝ่ายตรงข้าม โดยเฉพาะพรรคปฏิวัติประชาชนเอธิโอเปีย (EPRP) มีการใช้กองกำลังอาสาสมัครในระดับท้องถิ่นที่เรียกว่า Kebeles (เคเบเลส) เพื่อเฝ้าระวังและสังหารพลเรือน ผู้บริสุทธิ์ และปัญญาชนจำนวนมหาศาล
ความรุนแรงในยุคนี้ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก โดยประมาณการว่ามีผู้ถูกสังหารตั้งแต่ 30,000 ไปจนถึง 500,000 คน ร่างของผู้เสียชีวิตมักถูกทิ้งไว้ตามท้องถนนเพื่อสร้างความหวาดกลัวให้กับประชาชนทั่วไป
การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสงคราม
ภายใต้แนวคิด Marxism-Leninism (มาร์กซิสต์-เลนินนิสต์) Mengistu ได้เปลี่ยนระบบเศรษฐกิจของประเทศให้เป็นแบบรวมศูนย์ตามแบบฉบับสหภาพโซเวียต มีการยึดที่ดินและธุรกิจเอกชนทั้งหมดมาเป็นของรัฐ รวมถึงการบังคับให้เกษตรกรเข้าสู่ระบบฟาร์มรวม ซึ่งนโยบายที่ผิดพลาดนี้ประกอบกับภัยแล้งรุนแรง นำไปสู่ทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในช่วงปี 1983-1985 ที่คร่าชีวิตผู้คนไปหลายแสนคน
ในด้านการทหาร เอธิโอเปียต้องเผชิญกับสงครามโอกาเดน (Ogaden War) กับโซมาเลีย ซึ่ง Mengistu สามารถเอาชนะได้ด้วยการสนับสนุนด้านอาวุธและกำลังพลจากสหภาพโซเวียตและคิวบา อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งภายในและการต่อสู้เพื่อแยกตัวเป็นเอกราชของเอริเทรียได้บั่นทอนกำลังของรัฐบาลอย่างต่อเนื่อง
การล่มสลายและการลี้ภัยในซิมบับเว
เมื่อสหภาพโซเวียตลดการสนับสนุนลงในช่วงปี 1990 และกองกำลังฝ่ายต่อต้าน (EPRDF) รุกคืบเข้าสู่เมืองหลวง Addis Ababa ในเดือนพฤษภาคม 1991 Mengistu จึงตัดสินใจลี้ภัยไปยังประเทศซิมบับเว โดยได้รับความช่วยเหลือจากประธานาธิบดี Robert Mugabe
แม้ว่าศาลเอธิโอเปียจะตัดสินให้เขามีความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์และสั่งจำคุกตลอดชีวิต (และต่อมาเปลี่ยนเป็นโทษประหารชีวิต) แต่รัฐบาลซิมบับเวปฏิเสธที่จะส่งตัวเขากลับ โดยอ้างว่า Mengistu เคยช่วยเหลือซิมบับเวในช่วงสงครามปลดแอกจากการปกครองของโรดีเซีย
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ระยะเวลาครองอำนาจ: 1977 – 1991 ในฐานะผู้นำสูงสุดของเอธิโอเปีย
- อุดมการณ์ทางการเมือง: มาร์กซิสต์-เลนินนิสต์ (Marxism-Leninism)
- เหตุการณ์สะเทือนขวัญ: การกวาดล้าง Red Terror และทุพภิกขภัยปี 1983-1985
- จำนวนผู้เสียชีวิต: ประมาณการว่ารัฐบาลของเขามีส่วนทำให้คนตาย 500,000 ถึง 2,000,000 คน
- สถานะปัจจุบัน: ลี้ภัยอยู่ในกรุงฮาราเร ประเทศซิมบับเว และถูกตัดสินประหารชีวิตในนาม (in absentia)
| ช่วงปี (ค.ศ.) | ตำแหน่งสำคัญ | บทบาท/เหตุการณ์หลัก |
|---|---|---|
| 1977 – 1987 | ประธานคณะ Derg | ยึดอำนาจเบ็ดเสร็จและเริ่มนโยบาย Red Terror |
| 1984 – 1991 | เลขาธิการพรรคแรงงานเอธิโอเปีย | นำพาประเทศเข้าสู่ระบอบคอมมิวนิสต์เต็มตัว |
| 1987 – 1991 | ประธานาธิบดีแห่ง PDRE | ใช้อำนาจเผด็จการผ่านรัฐธรรมนูญแบบโซเวียต |
| 1991 – ปัจจุบัน | ผู้ลี้ภัยในซิมบับเว | ถูกตัดสินความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ |
คำถามที่พบบ่อย
คณะ Derg คืออะไร?
Derg คือคณะกรรมการทหารระดับล่างและทหารเกณฑ์ที่รวมตัวกันยึดอำนาจจากจักรพรรดิ Haile Selassie ในปี 1974 เพื่อเปลี่ยนแปลงการปกครองของเอธิโอเปีย
Red Terror คืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร?
คือการกวาดล้างทางการเมืองอย่างรุนแรงโดยรัฐบาลของ Mengistu เพื่อกำจัดกลุ่มต่อต้าน โดยเฉพาะพรรค EPRP โดยมีการสังหารพลเรือนและนักศึกษาจำนวนมากเพื่อสร้างความหวาดกลัว
ทำไม Mengistu ถึงลี้ภัยอยู่ในซิมบับเวได้จนถึงปัจจุบัน?
เนื่องจากรัฐบาลซิมบับเวมองว่า Mengistu เคยให้ความช่วยเหลือด้านการทหารและอาวุธแก่กลุ่มนักรบซิมบับเวในช่วงสงครามปลดแอก จึงให้ที่พักพิงในฐานะแขกของรัฐและปฏิเสธการส่งตัวกลับ
นโยบายเศรษฐกิจของ Mengistu ส่งผลอย่างไรต่อประชาชน?
การยึดที่ดินและธุรกิจเป็นของรัฐ รวมถึงการทำฟาร์มรวมตามแบบคอมมิวนิสต์ ทำให้ผลผลิตทางการเกษตรลดลง เมื่อรวมกับภัยแล้งจึงเกิดทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมหาศาล
Mengistu ถูกตัดสินโทษอย่างไรในเอธิโอเปีย?
เขาถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ การกักขังหน่วงเหนี่ยว และการยึดทรัพย์สินโดยมิชอบ โดยศาลสูงเอธิโอเปียได้เปลี่ยนโทษจากจำคุกตลอดชีวิตเป็นโทษประหารชีวิตในปี 2008