Nazanin Zaghari-Ratcliffe กับมหากาพย์การถูกคุมขังในอิหร่านและการต่อสู้เพื่ออิสรภาพ
เรื่องราวของ Nazanin Zaghari-Ratcliffe ไม่ใช่เพียงแค่คดีการกักขังบุคคลธรรมดา แต่เป็นภาพสะท้อนของความขัดแย้งทางการทูตที่ยืดเยื้อระหว่างสหราชอาณาจักรและอิหร่าน เธอคือพลเมืองสองสัญชาติที่ต้องเผชิญกับชะตากรรมอันโหดร้ายในเรือนจำของอิหร่านนานกว่า 6 ปี ท่ามกลางข้อกล่าวหาที่เธอปฏิเสธมาโดยตลอด
จุดเริ่มต้นและการถูกจับกุมที่พลิกผันชีวิต
Nazanin เกิดและเติบโตในกรุงเตหะราน ประเทศอิหร่าน โดยสำเร็จการศึกษาด้านวรรณกรรมอังกฤษจากมหาวิทยาลัยเตหะราน ก่อนจะย้ายไปศึกษาต่อระดับปริญญาโทด้านการจัดการการสื่อสารที่ London Metropolitan University ในสหราชอาณาจักร ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เธอได้พบกับ Richard Ratcliffe สามีของเธอ และได้รับสัญชาติบริติชในปี 2013
ชีวิตที่ราบรื่นต้องหยุดชะงักลงเมื่อวันที่ 3 เมษายน 2016 ขณะที่เธอกำลังจะเดินทางกลับสหราชอาณาจักรพร้อมลูกสาววัย 22 เดือน หลังจากเดินทางไปเยี่ยมครอบครัวในช่วงเทศกาล Nowruz (ปีใหม่อิหร่าน) เธอถูกเจ้าหน้าที่กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่านจับกุมที่สนามบิน Imam Khomeini ทันที
ข้อกล่าวหาและการต่อสู้ในกระบวนการยุติธรรม
ทางการอิหร่านตั้งข้อหาว่าเธอมีส่วนเกี่ยวข้องกับการวางแผนล้มล้างรัฐบาล และต่อมาได้ระบุว่าเธอจัดหลักสูตรวารสารศาสตร์ออนไลน์ของ BBC Persian เพื่อฝึกอบรมผู้คนให้เผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อต่อต้านอิหร่าน ซึ่ง Nazanin ปฏิเสธข้อกล่าวหาเหล่านี้อย่างสิ้นเชิง โดยระบุว่าเธอเดินทางไปท่องเที่ยวและเยี่ยมครอบครัวเท่านั้น
ในด้านการทำงาน เธอเคยทำงานในตำแหน่งธุรการระดับต้นที่ BBC World Service Trust (ปัจจุบันคือ BBC Media Action) ซึ่งเป็นองค์กรการกุศลระหว่างประเทศ และต่อมาได้ทำงานเป็นผู้จัดการโครงการที่ Thomson Reuters Foundation ซึ่งทางนายจ้างยืนยันว่าบทบาทของเธอไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานในอิหร่านแต่อย่างใด
ตลอดระยะเวลาการถูกคุมขัง Nazanin ต้องเผชิญกับความยากลำบาก เธอเคยอดอาหารประท้วงถึง 3 ครั้ง เพื่อเรียกร้องการรักษาพยาบาล และเคยถูกปล่อยตัวชั่วคราวในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 ในปี 2020 แต่ต้องถูกจำกัดบริเวณด้วยกำไลอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Monitoring) และถูกส่งตัวกลับเข้าคุกอีกครั้งพร้อมข้อหาใหม่เกี่ยวกับการโฆษณาชวนเชื่อ
เบื้องหลังทางการเมือง: หนี้สินอาวุธและการทูตตัวประกัน
Richard Ratcliffe สามีของเธอเชื่อมั่นว่าการกักขัง Nazanin ไม่ใช่เรื่องของกฎหมาย แต่เป็น Hostage Diplomacy หรือการทูตตัวประกัน เพื่อใช้เป็นเครื่องต่อรองในกรณีที่สหราชอาณาจักรค้างชำระหนี้ค่ารถถัง Chieftain และยานเกราะตามข้อตกลงทางการทหารในปี 1971 ซึ่งถูกยกเลิกหลังการปฏิวัติอิหร่านในปี 1979
ความขัดแย้งนี้ทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อ Boris Johnson อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศในขณะนั้น กล่าวว่าเธอ "สอนวารสารศาสตร์" ซึ่งคำพูดนี้ถูกนำไปใช้เป็นหลักฐานมัดตัวเธอในศาลอิหร่าน ทำให้สถานการณ์เลวร้ายลงและถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักว่าเป็นการซ้ำเติมผู้ถูกกักขัง
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| ระยะเวลาถูกคุมขัง | 3 เมษายน 2016 – 16 มีนาคม 2022 |
| ข้อกล่าวหาหลัก | วางแผนล้มล้างรัฐบาล และเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อต่อต้านอิหร่าน |
| ปัจจัยการปล่อยตัว | การชำระหนี้ค้างชำระจำนวน 393.8 ล้านปอนด์ โดยสหราชอาณาจักร |
| รางวัลที่ได้รับ | ได้รับการคัดเลือกใน BBC 100 Women ปี 2022 |
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- สถานะพลเมือง: เป็นพลเมืองสองสัญชาติ (อิหร่าน-บริติช) แต่อิหร่านไม่ยอมรับการถือสองสัญชาติ
- การต่อสู้ของครอบครัว: Richard Ratcliffe รณรงค์ผ่านคำร้องออนไลน์ที่มีผู้สนับสนุนกว่า 3.5 ล้านคน และอดอาหารประท้วงหลายครั้ง
- การแทรกแซงสากล: องค์การสหประชาชาติ (UN) และรัฐสภาหลายประเทศเรียกร้องให้ปล่อยตัวโดยระบุว่าเป็นการกักขังโดยมิชอบ
- บทสรุป: ได้รับอิสรภาพหลังจากสหราชอาณาจักรชำระหนี้สินเก่าแก่จากยุค 1970 ให้แก่อิหร่าน
คำถามที่พบบ่อย
ทำไม Nazanin ถึงถูกจับกุมทั้งที่เป็นพลเมืองอังกฤษ?
เนื่องจากเธอถือสัญชาติอิหร่านโดยกำเนิด และเดินทางเข้าประเทศด้วยพาสปอร์ตอิหร่านตามกฎหมายของที่นั่น ทำให้อิหร่านปฏิเสธการให้ความช่วยเหลือทางกงสุลจากสหราชอาณาจักร โดยอ้างว่าเธอเป็นพลเมืองอิหร่านเท่านั้น
หนี้สินอาวุธปี 1971 เกี่ยวข้องอย่างไรกับคดีนี้?
เชื่อกันว่าอิหร่านใช้การกักขัง Nazanin เป็นเครื่องมือบีบบังคับให้สหราชอาณาจักรชำระเงินคืนสำหรับรถถังและยุทโธปกรณ์ที่ไม่ได้ส่งมอบหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 1979
บทบาทของ BBC ในคดีนี้คืออะไร?
ทางการอิหร่านอ้างว่าเธอใช้ความสัมพันธ์กับ BBC ในการฝึกอบรมผู้คนเพื่อต่อต้านรัฐบาล แต่ทาง BBC Media Action ยืนยันว่าเธอทำงานในตำแหน่งธุรการระดับต้นและไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานเชิงกลยุทธ์ในอิหร่าน
เธอได้รับอิสรภาพได้อย่างไรในที่สุด?
เธอถูกปล่อยตัวในวันที่ 16 มีนาคม 2022 หลังจากรัฐบาลสหราชอาณาจักรชำระหนี้จำนวน 393.8 ล้านปอนด์ให้แก่อิหร่าน โดยระบุว่าเงินจำนวนนี้จะถูกนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ด้านมนุษยธรรมเท่านั้น
หลังจากได้รับอิสรภาพ เธอทำอะไรบ้าง?
เธอกลับไปใช้ชีวิตกับครอบครัวในสหราชอาณาจักร และยังคงเคลื่อนไหวเพื่อต่อต้านเผด็จการ เช่น การตัดผมต่อต้านการกดขี่ในกรณีของ Mahsa Amini และถ่ายทอดเรื่องราวผ่านสื่อเพื่อเป็นอุทาหรณ์