สมเถา สุจริตกุล ศิลปินผู้เชื่อมโลกวรรณกรรมและดนตรีคลาสสิกระดับสากล
สมเถา สุจริตกุล หรือที่รู้จักในนามปากกา S. P. Somtow คือศิลปินผู้มีความสามารถรอบด้านในระดับโลก เขาเป็นทั้งนักเขียน คีตกวี (ผู้ประพันธ์เพลง) และวาทยกร (ผู้อำนวยเพลง) ชาวไทย-อเมริกัน ผู้สร้างสรรค์ผลงานที่โดดเด่นทั้งในโลกของวรรณกรรมแนวไซไฟ แฟนตาซี และสยองขวัญ รวมถึงการวางรากฐานสถาบันดนตรีคลาสสิกชั้นนำในประเทศไทย
เส้นทางชีวิตและการศึกษา
สมเถาเกิดที่กรุงเทพฯ เมื่อปี พ.ศ. 2495 ในตระกูลสุจริตกุล ซึ่งเป็น ราชินิกุล หรือสายตระกูลที่มีความเชื่อมโยงกับราชวงศ์จักรีผ่านทางพระมเหสีและเจ้าจอม โดยมีบรรพบุรุษคือเจ้าจอมเปี่ยม สุจริตกุล ในรัชกาลที่ 4 และมีคุณย่าทวดสองท่านเป็นพระสนมในรัชกาลที่ 6
เขาเติบโตและได้รับการศึกษาในประเทศอังกฤษที่ Eton College และ St Catharine's College มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ทำให้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาหลักในการสื่อสาร อย่างไรก็ตาม เขาได้กลับมาพำนักในไทยช่วงต้นทศวรรษ 1960 จนสามารถสื่อสารภาษาไทยได้อย่างคล่องแคล่ว
ความสามารถด้านกวีนิพนธ์ของเขาปรากฏชัดตั้งแต่อายุ 11 ปี จากบทกวี "Kith of Infinity" ที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ Bangkok Post ซึ่งต่อมาถูกนำไปรวมในบันทึกความทรงจำของนักแสดงชื่อดัง Shirley MacLaine โดยที่เธอเข้าใจผิดว่าเป็นผลงานของกวีผู้ล่วงลับ
ความสำเร็จในโลกวรรณกรรม
สมเถาเริ่มเข้าสู่แวดวงการเขียนในช่วงปลายทศวรรษ 1970 โดยผลงานยุคแรกเป็นแนววิทยาศาสตร์ (Science Fiction) ที่ตีพิมพ์ในนิตยสารชั้นนำอย่าง Isaac Asimov's Science Fiction Magazine และ Analog Science Fiction and Fact
ผลงานที่สร้างชื่อเสียงให้เขาอย่างมากคือซีรีส์ Mallworld, Inquestor และ Aquiliad รวมถึงนวนิยายเรื่อง Starship & Haiku ที่ทำให้เขาได้รับรางวัล Locus Award สาขานวนิยายเรื่องแรกยอดเยี่ยมในปี 1982 และรางวัล John W. Campbell Award สำหรับนักเขียนหน้าใหม่ยอดเยี่ยมในปี 1981 จากเรื่อง Sunsteps
นอกจากนี้ เขายังโดดเด่นในแนวสยองขวัญและแฟนตาซีภายใต้นามปากกา S. P. Somtow เช่น Vampire Junction และ The Bird Catcher ซึ่งเรื่องหลังนี้ส่งให้เขาคว้ารางวัล World Fantasy Award สาขานวนิยายขนาดสั้น (Novella) ยอดเยี่ยมในปี 2002 อีกทั้งยังเคยดำรงตำแหน่งประธานสมาคมนักเขียนสยองขวัญ (Horror Writers Association) ระหว่างปี 1998-2000
ในด้านงานเขียนอื่นๆ เขามีนวนิยายกึ่งอัตชีวประวัติเรื่อง Jasmine Nights ที่เล่าเรื่องราวประเทศไทยในยุค 1960 และยังได้เขียนบทสำหรับซีรีส์แอนิเมชันชื่อดังอย่าง Chip 'n Dale: Rescue Rangers อีกด้วย
บทบาทคีตกวีและผู้นำทางดนตรีคลาสสิก
ในฐานะนักดนตรี สมเถาเป็นผู้ก่อตั้งและผู้อำนวยการศิลป์ของ Opera Siam (เดิมคือ Bangkok Opera) เขาเป็นผู้บุกเบิกการนำโอเปร่าของ Wagner และ Mahler มาจัดแสดงในประเทศไทยเป็นครั้งแรก และยังได้รับเชิญเป็นที่ปรึกษาด้านดนตรีให้กับภาพยนตร์เรื่อง Tár ในปี 2022
ผลงานประพันธ์เพลงที่สำคัญของเขาประกอบด้วยซิมโฟนี 5 บท และโอเปร่าหลายเรื่อง เช่น Madana ซึ่งถือเป็นโอเปร่ารูปแบบตะวันตกเรื่องแรกที่ประพันธ์โดยคนไทย รวมถึงเรื่อง Mae Naak และ Ayodhya
โครงการที่ทะเยอทะยานที่สุดของเขาคือ Das Jati (ทศชาติ) ซึ่งเป็นชุดดนตรีดราม่า 10 เรื่องที่อ้างอิงจากทศชาติชาดก โดยเป็นการผสมผสานเครื่องดนตรีไทยและตะวันตกเข้าด้วยกัน ซึ่งเขาตั้งเป้าให้เป็นผลงานศิลปะการแสดงที่ยิ่งใหญ่ที่สุดชิ้นหนึ่งในประวัติศาสตร์ โดยปัจจุบันมีการนำมาจัดแสดงแล้ว 7 จาก 10 เรื่อง
นอกจากนี้ เขายังได้ก่อตั้งสถาบันดนตรีอีกหลายแห่ง เช่น Siam Philharmonic Orchestra, Siam Sinfonietta และ Orpheus Choir of Bangkok เพื่อส่งเสริมดนตรีคลาสสิกในไทย
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- สัญชาติ: ไทย-อเมริกัน
- ความสำเร็จสูงสุด: รางวัล World Fantasy Award และ John W. Campbell Award
- ผลงานชิ้นเอก: ชุดโอเปร่า Das Jati ที่ดัดแปลงจากทศชาติชาดก
- บทบาททางสังคม: ผู้ก่อตั้ง Opera Siam และอดีตประธาน Horror Writers Association
- เกียรติยศ: ได้รับรางวัลศิลปาธร (2008) และเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 (2025)
| ปี (ค.ศ.) | รางวัล / เกียรติยศ | ผลงาน / สาขา |
|---|---|---|
| 1981 | John W. Campbell Award | นักเขียนหน้าใหม่ยอดเยี่ยม (Sunsteps) |
| 1982 | Locus Award | นวนิยายเรื่องแรกยอดเยี่ยม (Starship & Haiku) |
| 1996 | International Horror Guild Award | วรรณกรรมสยองขวัญขนาดยาว (Brimstone and Salt) |
| 2002 | World Fantasy Award | นวนิยายขนาดสั้นยอดเยี่ยม (The Bird Catcher) |
| 2008 | รางวัลศิลปาธร | ผลงานด้านวรรณกรรมและศิลปะการแสดง |
| 2025 | เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดิเรกคุณาภรณ์ | การอุทิศตนเพื่อดนตรีและศิลปะในประเทศไทย |
คำถามที่พบบ่อย
สมเถา สุจริตกุล มีความเกี่ยวข้องกับราชวงศ์ไทยอย่างไร?
เขาเกิดในตระกูลสุจริตกุล ซึ่งเป็นราชินิกุล โดยมีบรรพบุรุษเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 4 และมีคุณย่าทวดสองท่านเป็นพระสนมในรัชกาลที่ 6
ผลงานเขียนที่โดดเด่นที่สุดของ S. P. Somtow คืออะไร?
เขามีผลงานหลากหลายแนว แต่ที่ได้รับรางวัลระดับโลกคือ The Bird Catcher (World Fantasy Award) และ Sunsteps (John W. Campbell Award) รวมถึงนวนิยายกึ่งอัตชีวประวัติเรื่อง Jasmine Nights
โครงการ Das Jati คืออะไร?
คือชุดโอเปร่า 10 เรื่องที่สร้างจากทศชาติชาดก ซึ่งเป็นการนำเรื่องราวการบำเพ็ญบารมีของพระพุทธเจ้ามานำเสนอในรูปแบบดนตรีดราม่าที่ผสมผสานวัฒนธรรมตะวันออกและตะวันตก
บทบาทของเขาในวงการดนตรีคลาสสิกในไทยเป็นอย่างไร?
เขาเป็นผู้ก่อตั้ง Opera Siam และสถาบันดนตรีอีกหลายแห่ง โดยเป็นผู้นำในการนำโอเปร่าระดับโลกมาจัดแสดงในไทย และประพันธ์โอเปร่าภาษาอังกฤษเรื่องแรกโดยคนไทย
สมเถา สุจริตกุล เคยทำงานในวงการภาพยนตร์หรือไม่?
เคย โดยเขาเขียนบทและกำกับภาพยนตร์สยองขวัญเรื่อง The Laughing Dead และร่วมเขียนบทเรื่อง Bram Stoker's Burial of the Rats รวมถึงเป็นที่ปรึกษาด้านดนตรีให้ภาพยนตร์เรื่อง Tár