Steven Shapin นักประวัติศาสตร์และนักสังคมวิทยาผู้พลิกมุมมองต่อวิทยาศาสตร์
Steven Shapin เป็นปัญญาชนชาวอเมริกันผู้มีบทบาทสำคัญในฐานะนักประวัติศาสตร์และนักสังคมวิทยาของวิทยาศาสตร์ โดยเขาดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์เกียรติคุณ (Professor Emeritus) ด้านประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ ณ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ผลงานของเขามุ่งเน้นการวิเคราะห์ว่าความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไม่ได้เกิดขึ้นในสุญญากาศ แต่ถูกหล่อหลอมด้วยบริบททางสังคม การเมือง และวัฒนธรรมในแต่ละยุคสมัย
เส้นทางชีวิตและการศึกษา
Shapin เกิดเมื่อปี ค.ศ. 1943 ที่นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา เขาเริ่มต้นเส้นทางวิชาการด้วยการศึกษาด้านชีววิทยาที่ Reed College และต่อยอดความรู้ด้านพันธุศาสตร์ที่ University of Wisconsin ก่อนจะเปลี่ยนทิศทางมามุ่งเน้นด้านมนุษยศาสตร์ โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก (Ph.D.) ด้านประวัติศาสตร์และสังคมวิทยาของวิทยาศาสตร์จาก University of Pennsylvania ในปี 1971
หลังจากผ่านการทำวิจัยหลังปริญญาเอกที่ Keele University ในอังกฤษ Shapin ได้สั่งสมประสบการณ์การสอนและการวิจัยในสถาบันชั้นนำระดับโลกมากมาย เริ่มจากมหาวิทยาลัยเอดินบะระ (University of Edinburgh) ในช่วงปี 1972–1989 จากนั้นย้ายไปเป็นศาสตราจารย์ด้านสังคมวิทยาที่ University of California, San Diego และท้ายที่สุดได้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ Franklin L. Ford ด้านประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดจนเกษียณอายุในปี 2014 นอกจากนี้เขายังได้รับเชิญให้เป็นอาจารย์พิเศษในมหาวิทยาลัยชื่อดังทั่วโลก รวมถึงสถาบันด้านวิทยาศาสตร์การอาหารในประเทศอิตาลีด้วย
วิวัฒนาการของงานวิจัยและแนวคิดทางวิชาการ
ในช่วงแรกของการทำงาน Shapin ให้ความสนใจกับโครงสร้างสถาบันทางวิทยาศาสตร์ในอังกฤษและสกอตแลนด์ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม รวมถึงการศึกษาเรื่อง Phrenology (ศาสตร์การอ่านลักษณะกะโหลกศีรษะ) เพื่อวิเคราะห์ความขัดแย้งทางสังคมและการเมืองในอังกฤษช่วงต้นศตวรรษที่ 19
ต่อมาในช่วงทศวรรษ 1980 เขาได้หันมาศึกษาเรื่อง Scientific Revolution หรือการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ โดยวิเคราะห์วิธีการทดลองและการสังเกตการณ์ในยุคสมัยใหม่ตอนต้น และในช่วงปี 2000 เป็นต้นมา เขาได้ขยายขอบเขตการศึกษาไปยังวิทยาศาสตร์เชิงอุตสาหกรรมและผู้ประกอบการในอเมริกา รวมถึงการเขียนเรื่องประวัติศาสตร์ของอาหาร รสชาติ และอัตลักษณ์ส่วนบุคคล
หนึ่งในความสำเร็จที่โดดเด่นคือการร่วมพัฒนาโครงสร้างทางสังคมวิทยาของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ (Sociology of Scientific Knowledge) ร่วมกับ Barry Barnes และ David Bloor ซึ่งเป็นการนำทฤษฎีทางสังคมวิทยามาประยุกต์ใช้กับการศึกษาประวัติศาสตร์อย่างเป็นรูปธรรม
การสื่อสารความรู้สู่สาธารณะและรางวัลเกียรติยศ
นอกเหนือจากงานวิชาการที่เข้มข้น Shapin ยังเป็นนักเขียนที่สามารถถ่ายทอดเรื่องยากให้เข้าใจง่าย เขาเขียนบทความมากกว่า 50 ชิ้นให้กับ London Review of Books ในฐานะบรรณาธิการร่วม และมีผลงานในนิตยสารชั้นนำอย่าง The New Yorker และ Harper's Magazine โดยหนังสือเรื่อง The Scientific Revolution ของเขาได้รับความนิยมอย่างสูงจนถูกแปลไปถึง 18 ภาษา
ด้วยคุณูปการต่อวงการวิชาการ เขาจึงได้รับรางวัลอันทรงเกียรติมากมาย เช่น รางวัล Derek Price Prize, รางวัล Dingle Prize, รางวัล Ludwik Fleck Prize และรางวัล Robert K. Merton Prize นอกจากนี้เขายังได้รับเหรียญ Sarton Medal สำหรับความสำเร็จทางวิชาการตลอดชีวิต และรางวัล Erasmus Prize ร่วมกับ Simon Schaffer ในปี 2005
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ความเชี่ยวชาญ: ประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์, สังคมวิทยาของวิทยาศาสตร์ และประวัติศาสตร์อาหาร
- ตำแหน่งสูงสุด: ศาสตราจารย์เกียรติคุณ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
- ผลงานเด่น: หนังสือ The Scientific Revolution ซึ่งแปลเป็น 18 ภาษา
- แนวคิดหลัก: เชื่อว่าประวัติศาสตร์ที่ถูกเล่าขานมักมีมุมมองของผู้เล่า (ตัวตนของเรา) ปะปนอยู่เสมอ
- สมาชิกภาพ: เป็นสมาชิกของ American Academy of Arts & Sciences
| ปีที่พิมพ์ | ชื่อผลงาน | จุดเน้นของเนื้อหา |
|---|---|---|
| 1985 | Leviathan and the Air-Pump | การทดลองและชีวิตทางวิทยาศาสตร์ (เขียนร่วมกับ Simon Schaffer) |
| 1994 | A Social History of Truth | ความสุภาพและวิทยาศาสตร์ในอังกฤษศตวรรษที่ 17 |
| 1996 | The Scientific Revolution | ภาพรวมของการปฏิวัติวิทยาศาสตร์สำหรับผู้อ่านทั่วไป |
| 2008 | The Scientific Life | ประวัติศาสตร์ทางศีลธรรมของอาชีพนักวิทยาศาสตร์ |
| 2010 | Never Pure | วิทยาศาสตร์ในบริบทของร่างกาย พื้นที่ และสังคม |
| 2024 | Eating and Being | ประวัติศาสตร์แนวคิดเรื่องอาหารและตัวตน |
คำถามที่พบบ่อย
Steven Shapin มีความเชี่ยวชาญด้านใดเป็นพิเศษ?
เขามีความเชี่ยวชาญข้ามศาสตร์ระหว่างประวัติศาสตร์และสังคมวิทยา โดยเน้นศึกษาว่าปัจจัยทางสังคมมีผลอย่างไรต่อการสร้างความรู้ทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงการศึกษาประวัติศาสตร์ของอาหารและรสชาติ
ผลงานเล่มใดของเขาที่เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้นศึกษา?
หนังสือเรื่อง The Scientific Revolution เป็นเล่มที่เขียนขึ้นเพื่อให้ผู้อ่านทั่วไปเข้าถึงได้ง่าย และได้รับความนิยมอย่างมากจนถูกแปลเป็นหลายภาษา
แนวคิดเรื่อง "ประวัติศาสตร์」ของ Shapin เป็นอย่างไร?
เขามองว่านักประวัติศาสตร์ไม่สามารถแยก "ตัวตน" หรือมุมมองปัจจุบันออกจากเรื่องราวในอดีตได้อย่างเด็ดขาด การเล่าเรื่องอดีตจึงมักมีเงาสะท้อนของผู้เล่าปะปนอยู่เสมอ
เขาเคยทำงานที่มหาวิทยาลัยใดบ้าง?
Shapin เคยปฏิบัติหน้าที่ในสถาบันชั้นนำหลายแห่ง เช่น มหาวิทยาลัยเอดินบะระ, University of California San Diego และมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
รางวัลสูงสุดที่เขาได้รับคืออะไร?
เขาได้รับรางวัลมากมาย แต่ที่โดดเด่นคือ Sarton Medal สำหรับความสำเร็จทางวิชาการตลอดชีวิต และ Erasmus Prize ซึ่งมอบให้แก่ผู้ที่มีส่วนร่วมสำคัญต่อวัฒนธรรมและสังคมยุโรป