Vitek Tracz ผู้พลิกโฉมวงการสิ่งพิมพ์ทางวิทยาศาสตร์และนวัตกรรม Open Access
ในโลกของการเผยแพร่ความรู้ทางวิชาการ Vitek Tracz คือชื่อที่ได้รับการยอมรับในฐานะผู้ประกอบการผู้กล้าที่จะท้าทายขนบเดิมๆ เขาเป็นผู้ก่อตั้งธุรกิจหลากหลายด้านที่ส่งผลกระทบต่อวิธีที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกเข้าถึงและแบ่งปันข้อมูล ตั้งแต่การบุกเบิกวารสารวิชาการไปจนถึงการพัฒนาระบบนำทางบนโทรศัพท์มือถือ
เส้นทางชีวิตจากคณิตศาสตร์สู่โลกศิลปะและธุรกิจ
Vitek Tracz เกิดเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 1940 ณ ประเทศโปแลนด์ เขาเริ่มต้นเส้นทางสายวิชาการด้วยการศึกษาด้านคณิตศาสตร์ทั้งในกรุงวอร์ซอและกรุงเยรูซาเล็ม ก่อนจะเปลี่ยนทิศทางไปศึกษาด้านการสร้างภาพยนตร์ที่ Slade School of Fine Art ซึ่งความหลงใหลในศิลปะนี้ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน โดยเขาเป็นนักสะสมงานศิลปะแนว Expressionism (ลัทธิสำแดงพลังอารมณ์) อีกด้วย นอกจากนี้เขายังเคยร่วมงานกับ Hanoch Levin นักเขียนชาวอิสราเอลในภาพยนตร์เรื่อง Fantasia Al Noseh Romanti เมื่อปี 1978
การปฏิวัติวงการสิ่งพิมพ์ทางวิทยาศาสตร์
ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของ Tracz คือการสร้างระบบนิเวศใหม่ให้กับการเผยแพร่ผลงานวิจัย เขาเป็นผู้ก่อตั้งวารสารตระกูล Current Opinion และวารสาร Current Biology รวมถึงเว็บไซต์ชุมชนวิทยาศาสตร์ยุคแรกอย่าง BioMedNet และ Chemweb ซึ่งต่อมาทั้งหมดนี้ถูกซื้อกิจการโดย Elsevier ในปี 1997
นอกจากนี้ เขายังเป็นผู้บุกเบิก Open Access (การเข้าถึงแบบเปิด) ซึ่งเป็นรูปแบบการเผยแพร่ผลงานวิจัยที่อนุญาตให้ผู้อ่านเข้าถึงเนื้อหาได้ฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย ผ่านการก่อตั้ง BioMed Central ซึ่งต่อมาได้ถูกควบรวมโดย Springer Science+Business Media ในปี 2008 ด้วยวิสัยทัศน์ที่ก้าวหน้า ทำให้เขาได้รับเชิญให้ไปให้ข้อมูลต่อคณะกรรมการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของสภาสามัญชน (House of Commons) ในสหราชอาณาจักรเมื่อปี 2004 เพื่อให้ความเห็นเกี่ยวกับการตีพิมพ์ทางวิทยาศาสตร์และการเข้าถึงข้อมูลแบบเปิด
อาณาจักร Sciencenow Group และนวัตกรรม F1000
ปัจจุบัน Tracz ดำรงตำแหน่งประธานของ Sciencenow Group (เดิมชื่อ Science Navigation Group) ซึ่งทำหน้าที่เป็นเหมือนศูนย์บ่มเพาะธุรกิจใหม่ๆ โดยเน้นการใช้เงินทุนส่วนตัวโดยไม่พึ่งพาการลงทุนจากภายนอก กลุ่มบริษัทนี้เคยดูแลนิตยสาร The Scientist และปัจจุบันมุ่งเน้นไปที่แบรนด์ Faculty of 1000 (F1000)
F1000 เริ่มต้นจากการเป็นบริการประเมินวรรณกรรมทางวิชาการ และขยายตัวสู่การเผยแพร่โปสเตอร์วิทยาศาสตร์ (F1000 Posters) และบทความวิจัย (F1000 Research) โดยนำระบบ Peer Review (การทบทวนโดยผู้ทรงคุณวุฒิ) รูปแบบใหม่ที่รวดเร็วและทันสมัยมาใช้ แม้จะก่อให้เกิดข้อถกเถียงในวงการ แต่ก็นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ จนกระทั่ง F1000 Research ถูกซื้อกิจการโดย Taylor & Francis Group ในปี 2020 ขณะที่ Sciencenow Group ยังคงให้บริการ Faculty Opinions และ Sciwheel ซึ่งเป็นเครื่องมือจัดการการอ้างอิง
โครงการ Web of Stories
นอกเหนือจากงานวิชาการ Sciencenow Group ยังสร้างสรรค์ Web of Stories ซึ่งเป็นคลังวิดีโอสัมภาษณ์เชิงลึกกับนักวิทยาศาสตร์และบุคคลสำคัญทางวัฒนธรรม โดยนำเสนอในรูปแบบคลิปสั้นๆ ที่เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย เพื่อให้เห็นมุมมองที่หลากหลายในหัวข้อสำคัญ เช่น โครงการแมนฮัตตัน (Manhattan Project)
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ผู้ก่อตั้งรายสำคัญ: สร้าง BioMed Central, Current Biology และ Current Opinion journals
- วิสัยทัศน์ด้าน Open Access: ผลักดันให้งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์เข้าถึงได้ฟรีและรวดเร็วขึ้น
- ความหลากหลายทางธุรกิจ: ก่อตั้ง Current Drugs (ขายให้ Thomson Corporation) และ Telmap (ขายให้ Intel)
- ฉายาในวงการ: ได้รับการยกย่องจาก Richard อดีตบรรณาธิการ BMJ ว่าเป็น "Picasso แห่งวงการสิ่งพิมพ์วิทยาศาสตร์"
| ธุรกิจ/วารสาร | ประเภท | ผู้รับช่วงต่อ/สถานะปัจจุบัน |
|---|---|---|
| Current Opinion / Current Biology | วารสารวิชาการ | Elsevier (1997) |
| BioMed Central | สำนักพิมพ์ Open Access | Springer Science+Business Media (2008) |
| Current Drugs | ข้อมูลยา | Thomson Corporation (2002) |
| Telmap | ระบบนำทางมือถือ | Intel (2012) |
| F1000 Research | แพลตฟอร์มวิจัย | Taylor & Francis Group (2020) |
คำถามที่พบบ่อย
Vitek Tracz มีบทบาทอย่างไรในวงการวิทยาศาสตร์?
เขาเป็นผู้ประกอบการที่นำนวัตกรรมมาใช้ในการเผยแพร่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะการผลักดันระบบ Open Access และการปรับปรุงกระบวนการ Peer Review ให้รวดเร็วขึ้น
Sciencenow Group คืออะไร?
เป็นกลุ่มบริษัทภายใต้การนำของ Vitek Tracz ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์บ่มเพาะธุรกิจด้านข้อมูลวิทยาศาสตร์ ซึ่งปัจจุบันดูแลบริการอย่าง Faculty Opinions และ Sciwheel
F1000 Research แตกต่างจากวารสารทั่วไปอย่างไร?
F1000 Research ใช้รูปแบบการทบทวนผลงานโดยผู้ทรงคุณวุฒิที่รวดเร็วและโปร่งใสกว่าระบบดั้งเดิม ซึ่งสร้างความเปลี่ยนแปลงและข้อถกเถียงในด้านมาตรฐานการตีพิมพ์
Vitek Tracz สนใจด้านอื่นนอกเหนือจากวิทยาศาสตร์หรือไม่?
ใช่ เขามีความสนใจอย่างลึกซึ้งในด้านศิลปะ โดยเฉพาะการสะสมงานศิลปะแนว Expressionism และเคยทำงานในด้านการสร้างภาพยนตร์ในช่วงต้นของอาชีพ