ดี เป็นโรคหลอดเลือดสมอง
Đ đ
การใช้งาน
พิมพ์	ตามลำดับตัวอักษร
ภาษาต้นกำเนิด	Brahui , Jarai , Kiowa , Moro , Frisian เหนือ , Northern Sami , Serbo-Croatian , Sicilian , Skolt Sami , Slovene , เวียดนาม
คุณค่าทางเสียง	[ dʑ ] [ dz ] [ ð ] [ dʒ ] [ ɗe˧ ] [ ɗ ] [ ʔd ] [ z ] [ j ] [ θ ]
ประวัติศาสตร์
การพัฒนา	Δ δ 𐌃 ดี ดี Đ đ
การถอดเสียง	Ђ ђ Ѓ ѓ ดีเจ ดีเจ Џ џ ด`ด`

Đ (ตัวพิมพ์เล็ก: đ , อักษรละติน ) หรือที่รู้จักกันในชื่อดีไขว้หรือไดเอทเป็นตัวอักษรที่เกิดจากการนำตัวอักษรพื้นฐานD/dมาซ้อนทับด้วยเส้นขวางการไขว้ถูกนำมาใช้สร้างeth (ð) แต่ eth มีพื้นฐานมาจากอักษรUncial ในขณะที่ đ มีพื้นฐานมาจากอักษรโรมัน dที่มีเส้นตรงด้านหลังเช่นเดียวกับในภาษาซามิและภาษาเวียดนามดีไขว้เป็นตัวอักษรในอักษรของหลายภาษา และบางครั้งใช้ในทางภาษาศาสตร์แทน /ð/ ซึ่งเป็นเสียงเสียดแทรกฟันที่มีเสียงก้อง

ในตัวพิมพ์เล็ก โดยปกติแล้วขีดขวางจะลากผ่านส่วนบนของตัวอักษรแต่เมื่อใช้เป็นสัญลักษณ์ทางเสียง อาจนิยมลากผ่านส่วนล่างของตัวอักษรซึ่งในกรณีนี้เรียกว่าdขีด ขวาง ^{[ 1 ]}ในระบบการเขียนของภาษาแอฟริกันบางภาษา เช่น ภาษาโมโรนิยมใช้dขีดขวาง^{[ 2 ]}

ในตัวพิมพ์ใหญ่ โดยปกติเส้นขวางจะพาดผ่านเฉพาะลำต้นด้านซ้าย แต่ในภาษาเวียดนามและโมโรบางครั้งอาจพาดผ่านตัวอักษรทั้งหมด^{[ 3 ]}

ตัว อักษรเชื่อม DEไม่ควรสับสนกับตัวอักษรเชื่อม Đตัวอักษรเชื่อมนั้นใช้ในเชิงรูปแบบในภาษาสเปนก่อนศตวรรษที่ 19 เพื่อย่อคำว่าdeโดยเป็นตัว D ที่มีตัว E ซ้อนทับอยู่ ตัวอย่างเช่นUniversidad DE Guadalajara

ตัวอักษร ⟨đ⟩ตัวเล็กปรากฏเคียงข้างตัวอักษร ⟨đ⟩ ตัวเล็กแบบม้วน ลิ้นในอักษรมาตรฐานแอฟริกันฉบับ ปรับปรุงปี 1982 การปรับปรุงอักษรครั้งนี้ได้ตัดรูปแบบตัวพิมพ์ใหญ่ทั้งหมดออกไป ดังนั้นจึงไม่มีความขัดแย้งระหว่าง⟨ɖ⟩และ⟨đ⟩

ตัวอักษร⟨đ⟩ซึ่งไม่ได้ใช้ในภาษาฟินแลนด์มาตรฐานได้ถูกนำมาใช้ใน ข้อความ ภาษาเคเวนในช่วงต้นทศวรรษ 2020 สำหรับการเสียดแทรก[ ð ]โดยมีผู้ใช้ ณ เดือนมีนาคม พ.ศ. 2568 รวมถึงสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองพลเรือนของนอร์เวย์ ( เช่นOmavalmhiuđen tarkistuslista ), ^{[ 4 ]} NRK (เช่นPienemät piđot Hortenissa ) ^{[ 5 ]}และ Kainun Institutti (เช่นSillä heiđän kieli oon muuttunu omhaan laihiin. ) ^{[ 6 ]}

⟨Đ⟩ถูกใช้ในภาษาละตินยุคกลางเพื่อทำเครื่องหมายคำย่อของคำที่มีตัวอักษรdตัวอย่างเช่นhđumอาจหมายถึงh ere dum "ของทายาท" มีการเพิ่มขีดขวางที่คล้ายกันลงในตัวอักษรอื่นๆ เพื่อสร้างคำย่อ^{[ 7 ]}

⟨Đ⟩ใช้สำหรับเขียนเสียงกึ่งเสียดแทรกอัลวีโอโล-เพดานปากที่มีเสียง[ dʑ ]คล้ายกับ⟨j⟩ใน " j am" ^{[ 8 ]}

⟨Đ⟩ถูกนำมาใช้โดยนักภาษาศาสตร์ ชาวเซอร์เบีย Đuro Daničićในปี 1878 เพื่อใช้ใน ภาษา เซอร์โบ-โครเอเชียในพจนานุกรมภาษาโครเอเชียหรือเซอร์เบีย ของเขา โดยแทนที่อักษรคู่เก่า⟨dj⟩และ⟨gj⟩ ^{[ 8 ]} Daničić จำลองตัวอักษรนี้ตามตัวอักษรeth ของภาษา ไอซ์แลนด์และแองโกล-แซกซอนแม้ว่าจะแทนเสียงที่แตกต่างกันก็ตาม ในปี 1892 ได้มีการนำมาใช้อย่างเป็นทางการใน โรงเรียน โครเอเชียและสลาโวเนีย ( ใน ราชอาณาจักร ฮับส์บูร์กแห่งโครเอเชีย-สลาโวเนียซึ่งภาษาโครเอเชียเป็นภาษาทางการ) และถูกเพิ่มเข้าไปในอักษรละตินของ Gaj อย่างถาวร [ ^{8 ] หลังจาก}นั้น ตัวอักษรนี้ก็ค่อยๆ ถูกนำมาใช้ในชีวิตประจำวัน^{[ 8 ]}แพร่กระจายไปทั่วภาษาเซอร์โบ-โครเอเชียและต่อมาก็ถึง ภาษามา ซิโดเนีย (การถอดเสียงเป็นอักษรละตินได้รับอิทธิพลอย่างมากจากภาษาเซอร์โบ-โครเอเชียในช่วงยุคยูโกสลาเวีย)

⟨Đ⟩ในปัจจุบันถือเป็นตัวอักษรที่แตกต่างกัน และถูกจัดวางไว้ระหว่างDžและEในลำดับตัวอักษรเทียบเท่าในอักษรซีริลลิ ก คือЂ ђ [ ^{8 ] เทียบเท่า}บางส่วนใน ภาษา มาซิโดเนียคือЃ ѓ (เนื่องจากมีเพียงบางสำเนียงเท่านั้นที่ มีเสียง /dʑ/ ) เมื่อไม่มี⟨đ⟩ ที่แท้จริง หรือไม่ต้องการใช้ จะ มีการถอดเสียงเป็น⟨dj⟩ในภาษาเซอร์โบ-โครเอเชียสมัยใหม่ และเป็น⟨gj⟩ในภาษามาซิโดเนีย การใช้⟨dj⟩แทน⟨đ⟩เคยพบได้บ่อยกว่าในข้อความภาษาเซอร์โบ-โครเอเชีย แต่กำลังเลิกใช้กัน

ในระบบการเขียนภาษา ซามิเหนือภาษาซามิอินาริและภาษาซามิสกอลต์ในปัจจุบัน⟨đ⟩แทนเสียงเสียดแทรก[ ð ]ถือว่าเป็นตัวอักษรที่แตกต่างและอยู่ระหว่างDและEในลำดับตัวอักษร

ในอักษรเวียดนาม⟨Đ⟩แทนเสียงพยัญชนะอัดเสียงที่ลิ้นแตะเพดานปาก ( / ɗ/ ) หรือตามที่Thompson (1959) กล่าวไว้ คือเสียงพยัญชนะหยุดที่ลิ้นแตะเพดานปากที่มีเสียง ( /ʔd/ ) ^{[ 9 ]} ⟨D⟩ที่ไม่มีการตกแต่งในภาษาเวียดนามแทนเสียง/z/ (ภาษาฮานอย) หรือ/j/ (ภาษาไซ่ง่อน)

⟨Đ⟩เป็นอักษรตัวที่เจ็ดของอักษรเวียดนาม ต่อจาก⟨D⟩และก่อน⟨E⟩ ^{[ 10 ]}ตามธรรมเนียมแล้ว อักษรคู่และอักษรสามตัว เช่น⟨CH⟩และ⟨NGH⟩ก็ถือว่าเป็นอักษรเช่นกัน ทำให้⟨Đ⟩เป็นอักษรตัวที่แปด^{[ 11 ]} ⟨Đ⟩เป็นอักษรตัวเดียว ไม่ใช่อักษรเชื่อมหรืออักษรที่มีเครื่องหมายกำกับ ดังนั้นđáจะอยู่หลังdùในรายการเรียงตามตัวอักษรใดๆ

อักษรเวียดนามได้รับการอธิบายอย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรกในตำราManuductio ad Linguam Tunckinensem ในศตวรรษที่ 17 ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นผลงานของมิชชันนารีเยซูอิตชาวโปรตุเกส อาจจะเป็นFrancisco de Pina ^{[ 12 ]}หรือ Filipe Sibin ^{[ 13 ]}ข้อความเกี่ยวกับอักษรĐ นี้ ต่อมาได้ถูกรวมเข้าไว้ในDictionarium Annamiticum Lusitanum et LatinumของAlexandre de Rhodesซึ่ง เป็นตำราสำคัญ ^{[ 14 ]}

ตัวอักษรอีกตัวที่เขียนด้วยสัญลักษณ์ đ นั้นแตกต่างจากตัวอักษรของเราโดยสิ้นเชิง และออกเสียงโดยการยกปลายลิ้นขึ้นไปแตะเพดานปาก แล้วดึงกลับลงมาทันทีโดยไม่ให้ลิ้นแตะฟันเลย เช่นđa đa : partridge (นกกระทา) และตัวอักษรนี้มักใช้ขึ้นต้นคำบ่อยมาก

ในเครื่องพิมพ์ดีดรุ่นเก่าĐจะอยู่ในตำแหน่งเดียวกับที่อยู่ในเค้าโครงAZERTY ของฝรั่งเศส ^{[ 16 ]}หรืออีกทางหนึ่ง สามารถขีดเครื่องหมายยัติภังค์ทับลงบนตัว D ได้Z

บนคอมพิวเตอร์ที่ไม่รองรับชุดอักขระภาษา เวียดนาม หรือยูนิโค้ด ⟨Đ⟩ จะถูกเข้ารหัสเป็นและ⟨đ⟩เป็นตาม มาตรฐานภาษาเวียดนาม แบบQuoted-Readable (VIQR ) ผู้ใช้คอมพิวเตอร์ชาวเวียดนามมักป้อน⟨Đ⟩ตาม วิธีการป้อนข้อมูล แบบ Telex และ VIQR หรือตามวิธี การป้อนข้อมูล แบบ VNIในกรณีที่ไม่มีวิธีการป้อนข้อมูลเค้าโครงแป้นพิมพ์ภาษาเวียดนาม ของ TCVN 6064:1995และMicrosoft Windows จะแมป ZA0-09 ( บนแป้นพิมพ์แบบสหรัฐอเมริกา) กับ⟨đ⟩หรือ⟨Đ⟩เมื่อกดค้างไว้เค้าโครงของ Windows ยังแมป ZA0-11 ( ) กับ ₫ ด้วยDDddDDD90⇧ Shift=

รูปแบบการสื่อสารอื่นๆ ก็มีการแสดงแทน⟨Đ⟩ ที่เฉพาะเจาะจงเช่น กันในอักษรเบรลล์ภาษาเวียดนามจะใช้⠙ซึ่งตรงกับ⟨D⟩ในอักษรเบรลล์ภาษาฝรั่งเศสในอักษรเขียนด้วยมือภาษาเวียดนาม⟨Đ⟩จะสร้างขึ้นโดยการแตะนิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้ ในรหัสมอร์สจะแสดงเป็น – · · – · · ซึ่งตรงกับ "DD" ของเทเล็กซ์^{[ 17 ]}

ภาษาสเปนใช้⟨Đ⟩เป็นอักษรเชื่อมของคำว่าde ( ' ของ' ) ไม่ค่อยมีการพิมพ์ แต่ใช้กันทั่วไปในป้ายและข้อความที่เขียนด้วยมือ โดยเฉพาะในภาษา สเปนโบราณ

ตัวอย่างการใช้đ แทนเสียงเสียดแทรกฟันที่มีเสียงใน ระบบการถอดเสียงทางสัทศาสตร์ของภาษาเยอรมัน ยุคแรก ควบคู่กับƀสำหรับเสียงเสียดแทรกริมฝีปากและʒสำหรับเสียงเสียดแทรกเพดาน อ่อน จากหนังสือOld High German PrimerของJoseph Wright (1906)

ตัวอักษร đตัวเล็กถูกใช้ใน แผนการ ถอดเสียงสัทศาสตร์ บางอย่าง เพื่อแสดงเสียงเสียดแทรกฟันที่มีเสียง[ð] ( เช่น thในth is ในภาษาอังกฤษ ) โดยทั่วไปมักใช้ th (ð) เพื่อจุดประสงค์นี้ แต่ dที่มีเครื่องหมายขีดกลางมีข้อดีคือสามารถพิมพ์บนเครื่องพิมพ์ดีด มาตรฐาน ^ได้โดยการวางเครื่องหมายยัติภังค์ทับd ^{[ 18} ]

ตัวอักษร đ ในรูปแบบย่อเป็นสัญลักษณ์ของเงินดองซึ่งเป็นสกุลเงินของเวียดนาม ตามพระราชกฤษฎีกาของโฮจิมินห์ ในปี 1953 ^{[ 19 ]}ในทางกลับกันเงินดองของเวียดนามใต้ใช้ สัญลักษณ์ "Đ." ในรูปแบบตัวพิมพ์ใหญ่ ใน Unicode สัญลักษณ์เงินดองของเวียดนามแสดงอย่างถูกต้องด้วย U+20AB ₫ DONG SIGNแต่U+0111 đ LATIN SMALL LETTER D WITH STROKEมักถูกใช้แทน ในภาษาเวียดนาม สัญลักษณ์เงินดองจะเขียนไว้หลังจำนวนเงินในรูปแบบตัวยก ซึ่งมักจะมีขีดเส้นใต้

ตัวอักษรพิมพ์ใหญ่ Ð ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์สกุลเงินสำหรับสกุลเงิน ดิจิทัล Dogecoin

ค่าการกระจายตัว (Dispersity)แสดงด้วยสัญลักษณ์ Đ ซึ่งเป็นการวัดความไม่สม่ำเสมอของขนาดโมเลกุลหรืออนุภาคในสารผสม โดยอ้างอิงถึงมวลโมเลกุลหรือระดับการเกิดพอลิเมอร์

ในการเขียนด้วยลายมือแบบญี่ปุ่น ตัวอักษร D อาจเขียนเป็นĐเพื่อให้แตกต่างจากตัวอักษร O หรือเลข 0 อย่างชัดเจน ซึ่งคล้ายกับการเขียนZหรือ 7 โดยมีขีดคั่นเพื่อแยกความแตกต่างจากเลข 2 และ 1 ตามลำดับ

ใน Unicode ทั้งd ที่มีเครื่องหมายกากบาท และd ที่มีเครื่องหมายขีดคั่น ถือเป็นรูปแบบตัวอักษรของ U+0111 ^{[ 1 ]}

Unicode มีรหัสเฉพาะสำหรับตัวอักษรพิมพ์ใหญ่eth ซึ่งมีลักษณะคล้ายกันมาก คือ U+00D0 ซึ่งอาจทำให้เกิดความสับสนได้

เนื่องจากเป็นส่วนหนึ่งของWGL4จึงคาดได้ว่า Đและđ จะ แสดงผลได้อย่างถูกต้องแม้ในระบบ Windows รุ่นเก่า

• Eth (Ð, ð) ใช้ใน ภาษา แฟโรและภาษาไอซ์แลนด์
• แอฟริกัน D (Ɖ, ɖ)
• ฉันที่มีเครื่องหมายขีด (Ɨ, ɨ)
• ตัว U ที่มีขีดคั่น (Ʉ, ʉ)