อัสปารุห์
ข่านแห่งบัลแกเรีย
อนุสาวรีย์ในStrelchaประเทศบัลแกเรีย
ข่านแห่งบัลแกเรีย
รัชกาล	681–701
ผู้มาก่อน	คูบรัต
ผู้สืบทอด	เทอร์เวล
เสียชีวิต	701 แม่น้ำดนีเปอร์
ปัญหา	เทอร์เวล อัจจาร์
บ้าน	ดูโล
พ่อ	คูบรัต
ศาสนา	เทงริสซึม[ 1 ]

อัสปารูห์ (หรืออิสปอร์หรือ (บางครั้ง) อิสเปริห์ ) เป็นข่านชาวบัลแกเรีย ในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 7 และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ก่อตั้งจักรวรรดิบัลแกเรียแห่งแรกในปี 681 ^{[ 2 ] [ 3 ] [ 4 ]}

บันทึกรายชื่อข่านแห่งบัลแกเรียระบุว่า อัสปารูห์เป็นสมาชิกของตระกูลดูโลและครองราชย์เป็นเวลา 61 ปี ระยะเวลาอันยาวนานนี้ไม่สามารถยอมรับได้อย่างแม่นยำเนื่องจากข้อจำกัดทางด้านลำดับเวลา และอาจบ่งชี้ถึงช่วงชีวิตของอัสปารูห์เท่านั้น ตามลำดับเวลาที่พัฒนาโดยมอสคอฟ อัสปารูห์น่าจะครองราชย์ระหว่างปี 668–695 ลำดับเวลาอื่นๆ มักสิ้นสุดการครองราชย์ของเขาในปี 700 หรือ 701 แต่ไม่สามารถสอดคล้องกับหลักฐานในบันทึกรายชื่อข่านได้ ตามแหล่งข้อมูลของไบแซนไทน์ อัสปารูห์เป็นบุตรชายคนเล็กของคูบรัตผู้ก่อตั้งรัฐขนาดใหญ่ (" บัลแกเรียที่ยิ่งใหญ่ ") ในทุ่งหญ้าสเตปป์ของประเทศยูเครน ในปัจจุบัน อัสปารูห์อาจได้รับประสบการณ์ด้านการเมืองและการปกครองในช่วงรัชสมัยอันยาวนานของบิดาของเขา ซึ่งน่าจะสิ้นพระชนม์ในปี 665 (อ้างอิงจากมอสคอฟ) ตามบันทึกของจาคฟาร์ ทาริคฮี (ซึ่งเป็นงานเขียนที่มีความน่าเชื่อถือเป็นที่ถกเถียงกัน) อัสปารูห์ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้นำ เผ่า โอโนกูร์โดยบิดาของเขา หลังจากบิดาเสียชีวิต อัสปารูห์น่าจะยอมรับการปกครองของบัต บายัน พี่ชายของเขา แต่รัฐก็ล่มสลายลงจาก การโจมตี ของชาวคาซาร์ในปี 668 และเขากับพี่น้องก็แยกทางกัน นำพาผู้คนของพวกเขาไปแสวงหาที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัยกว่าในดินแดนอื่น

การรวมภาษาอื่นๆ เช่น ฮั่นนิช คาซาร์ และซาบีร์ ไว้ในกลุ่มภาษาเติร์กโอฆูร์ยังคงเป็นเพียงการคาดเดาเนื่องจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์มีน้อย นักวิชาการบางคนเสนอว่าฮั่นนิชมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับบัลการ์และชูวาชในปัจจุบัน[5] และเรียกกลุ่มที่ขยายนี้ว่าเป็นภาษาฮั่น-บัลการ์ที่แยกจากกัน[6][7] อย่างไรก็ตาม การคาดเดาดังกล่าวไม่ได้อิงตามหลักฐานทางภาษาศาสตร์ที่เหมาะสม เนื่องจากภาษาของชาวฮั่นแทบจะไม่เป็นที่รู้จัก ยกเว้นคำศัพท์ที่ได้รับการยืนยันเพียงไม่กี่คำ ซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากภาษาอินโด-ยุโรป และชื่อบุคคล[a]

อัสปารูห์มีชาว บัลการ์ติดตามมาประมาณ 30,000 ถึง 50,000 คน[ ^{5 ] [ 6 ] [ 7 ] เขา}เดินทางมาถึงแม่น้ำดานูบและในขณะที่กรุงคอนสแตนติโนเปิล เมืองหลวงของไบแซ นไทน์ถูกมูอาวิยะ ห์ที่ 1 กาหลิบแห่งชาวอาหรับ (674–678) ล้อมอยู่ เขาและผู้คนของเขาได้ตั้งถิ่นฐานในสามเหลี่ยมปากแม่น้ำดานูบ ซึ่งน่าจะเป็น เกาะเป อูเซ ที่ปัจจุบันหายไปแล้วหลังจากที่การล้อมกรุงคอนสแตนติโนเปิลของชาวอาหรับสิ้นสุดลงจักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 4 แห่งไบแซนไทน์ได้ยกทัพไปต่อต้านชาวบัลการ์และพันธมิตรชาวสลาฟในปี 680 และบังคับให้ฝ่ายตรงข้ามต้องหาที่หลบภัยในค่ายทหารที่มีป้อมปราการ คอนสแตนตินที่ 4 ถูกบังคับให้ละทิ้งการนำทัพเพื่อไปรักษาอาการป่วยที่อันเคียโล (ปัจจุบันคือโปโมรี ) ทำให้กองทหารของเขาเสียขวัญกำลังใจโดยไม่ตั้งใจ พวกเขาเชื่อข่าวลือว่าจักรพรรดิของพวกเขาหนีไปแล้ว เมื่อทหารไบแซนไทน์บางส่วนเริ่มหนีทัพ ชาวบัลการ์และพันธมิตรจึงฝ่าวงล้อมและเอาชนะศัตรูในการรบที่องกาลาในปี 680 จากนั้น อัสปารูห์ก็เคลื่อนทัพอย่างรวดเร็วจากสามเหลี่ยมปากแม่น้ำดานูบลงไปยังเทือกเขา บอลข่าน

ชัยชนะของอัสปารูห์นำไปสู่การพิชิตโมเอเซีย ของชาวบัลแกเรีย และการก่อตั้งพันธมิตรระหว่างชาวบัลแกเรียกับกลุ่มชาวสลาฟในท้องถิ่น (ซึ่งถูกกล่าวถึงในชื่อ ชน เผ่าเซเวรีและชนเผ่าสลาฟเจ็ดเผ่า ) เมื่ออัสปารูห์เริ่มบุกโจมตีข้ามภูเขาเข้าไปในเธรซ ของจักรวรรดิไบแซนไทน์ ในปี 681 จักรพรรดิคอนสแตนตินที่ 4 จึงตัดสินใจลดความสูญเสียและทำสนธิสัญญา โดยที่จักรวรรดิไบแซนไทน์จ่ายบรรณาการประจำปีให้แก่ชาวบัลแกเรีย เหตุการณ์เหล่านี้เมื่อมองย้อนกลับไปถือเป็นการก่อตั้งรัฐบัลแกเรียและการได้รับการยอมรับจากจักรวรรดิไบแซนไทน์ ในตำนานต่อมา อัสปารูห์ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้สร้างศูนย์กลางสำคัญอย่างพลิสกาและดราสตาร์รวมถึง กำแพง ป้องกัน บัลแกเรียอย่างน้อยหนึ่งแห่งจากแม่น้ำดานู บถึงทะเลดำแม้ว่าลักษณะที่เป็นชนเผ่าหลากหลายและมีอำนาจเหนือกว่าของรัฐบัลแกเรียในช่วงศตวรรษแรกหรือสองศตวรรษหลังจากการก่อตั้งจะเห็นได้ชัดเจน แต่บรรดานักประวัติศาสตร์ชาวบัลแกเรียได้เน้นย้ำถึงการก่อตั้งเมืองหลวงและประเพณีของรัฐที่สามารถมองย้อนหลังได้ว่าเป็นของชาติ ตามประเพณีที่เล่าต่อกันมาในภายหลัง อัสปารูห์เสียชีวิตขณะต่อสู้กับชาวคาซาร์ที่แม่น้ำดานูบ ตามทฤษฎีหนึ่งที่เสนอโดยนักประวัติศาสตร์ชาวบัลแกเรีย วาคลินอฟ หลุมฝังศพของเขาตั้งอยู่ใกล้กับโวซเนเซนกา ("การเสด็จขึ้นสู่สวรรค์") บนแม่น้ำดนีเปอร์ในยูเครน^{[ 8 ]}

เมืองอิสเปริคหมู่บ้านหลายแห่ง และยอดเขาอัสปารูห์บนเกาะลิฟวิงสตันในหมู่เกาะเซาท์เชตแลนด์แอนตาร์กติกา ล้วนตั้งชื่อตามอัสปารูห์แห่งบัลแกเรีย

• อัศปรุข (ชื่อ)
• อัสซาปารูห์ – ภาพยนตร์มหากาพย์ปี 1981
• ประวัติศาสตร์ของบัลแกเรีย
• รายชื่อพระมหากษัตริย์บัลแกเรีย

• ไฟน์, จอห์น วีเอ จูเนียร์ (1991) [1983]. บอลข่านสมัยต้นยุคกลาง: การสำรวจเชิงวิพากษ์ตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 ถึงปลายศตวรรษที่ 12แอนน์ อาร์เบอร์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมิชิแกนISBN 0-472-08149-7.
• Mosko Moskov, Imennik na bălgarskite hanove (novo tălkuvane) , โซเฟีย 1988.
• Jordan Andreev, Ivan Lazarov, Plamen Pavlov, Koj koj ev srednovekovna Bălgarija , โซเฟีย 1999
• (แหล่งข้อมูลหลัก), Bahši Iman, Džagfar Tarihy , vol. III, โอเรนเบิร์ก 1997.
• (แหล่งข้อมูลหลัก) นิเคโฟรอส พระสังฆราชแห่งคอนสแตนติโนเปิล ประวัติย่อ บรรณาธิการซี. แมงโก สำนักพิมพ์ดัมบาร์ตัน โอ๊คส์ เท็กซ์ 10 ปี 1990
• (แหล่งข้อมูลหลัก) พงศาวดารของธีโอฟาเนสผู้สารภาพบาปแปลโดย ซี. แมงโก และ อาร์. สก็อตต์ สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ปี 1997
• วาซิล เอช. Златарски, История на българската държава през средните векове, Част I, II изд., Наука и изкуство, София 1970, pp. 176–209.

• ผู้ปกครองประเทศบัลแกเรีย - อัสปารูห์
• De administrando imperio