บาซิลิกา ( ภาษากรีก : τὰ βασιλικά , โรมันไนซ์ :  ta basiliká , "กฎหมายของจักรพรรดิ") คือชุดกฎหมายที่รวบรวมเสร็จสมบูรณ์ราวปี ค.ศ. 892ในกรุงคอนสแตน ติโนเปิล ตามคำสั่งของจักรพรรดิ เลโอที่ 6 ผู้ทรงปัญญา แห่งไบแซนไทน์ ในสมัยราชวงศ์มาซิโดเนีย นี่เป็นการสานต่อความพยายามของพระบิดาของพระองค์ คือบาซิลที่ 1 ในการทำให้ประมวลกฎหมาย Corpus Juris Civilisของ จักรพรรดิ จัสติเนียนที่ 1 ซึ่งออกระหว่างปี ค.ศ. 529 ถึง 534 ซึ่งล้าสมัยไปแล้วนั้น ง่ายขึ้นและปรับปรุงให้เหมาะสมคำว่า บาซิลิกา มาจากคำคุณศัพท์ภาษากรีกว่าบาซิลิกาซึ่งหมายถึง "กฎหมายหรือข้อบัญญัติของจักรพรรดิ" และไม่ได้มาจากชื่อของจักรพรรดิบาซิล ทั้งสองคำมีรากศัพท์ร่วมกันจากคำว่าบาซิเลียส (Basileus )

มีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างเกิดขึ้นภายในจักรวรรดิไบแซนไทน์ระหว่างรัชสมัยของจัสติเนียนและลีโอที่ 6 โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปลี่ยนแปลงภาษาจากละตินเป็นภาษากรีก ในสมัยของจัสติเนียน ภาษาละตินยังคงใช้กันอย่างแพร่หลายและเอกสารของราชสำนักก็เขียนด้วยภาษาละติน อย่างไรก็ตาม ในศตวรรษที่ 9 การใช้ภาษาละตินก็ล้าสมัย ซึ่งทำให้ ประมวลกฎหมาย Corpus Juris Civilisยากต่อการใช้งานสำหรับผู้พูดภาษากรีก แม้แต่ในเมืองหลวงคอนสแตนติโนเปิล^{[ 1 ]}ยิ่งไปกว่านั้น กฎหมายหลายข้อในCorpus Juris Civilisไม่ได้เกี่ยวข้องกับคนส่วนใหญ่อีกต่อไป และมีกฎหมายใหม่เกิดขึ้นมาแทนที่ ซึ่งจำเป็นต้องมีการปรับปรุงระบบกฎหมายของไบแซนไทน์ใหม่

ประมวลกฎหมายของจัสติเนียนได้ยุติพัฒนาการทางด้านกฎหมายไปอย่างมีประสิทธิภาพในช่วงสองศตวรรษถัดมา ยิ่งไปกว่านั้น ระบบกฎหมายของไบแซนไทน์ทำงานในรูปแบบระบบที่บัญญัติเป็นลายลักษณ์อักษร โดยคำพิพากษาของศาลจะต้องมีพื้นฐานมาจากบทบัญญัติทางกฎหมายที่ออกโดยฝ่ายนิติบัญญัติก่อนหน้านี้ ทำให้ผู้พิพากษาไม่สามารถกำหนดบรรทัดฐานได้ เกิดความสับสนอย่างมากในหมู่ผู้พิพากษาว่าควรจะอ้างอิงเอกสารทางกฎหมายฉบับใด (ประมวลกฎหมายของจัสติเนียนหรือหนังสือทางกฎหมายอื่นๆ ที่เขียนขึ้นในศตวรรษต่อมา) นอกจากนี้ประมวลกฎหมายของจัสติเนียนยังได้ลิดรอนอำนาจของฝ่ายนิติบัญญัติอย่างเป็นทางการ ทำให้ผู้พิพากษายากที่จะรู้ว่าควรปฏิบัติตามประมวลกฎหมายฉบับใด ด้วยประมวลกฎหมายที่เขียนเป็นภาษากรีก นักกฎหมายจึงสามารถนำไปใช้ในคดีของตนได้ ทำให้มีประโยชน์อย่างมาก นี่เป็นความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับ Corpus Jurisซึ่งพิสูจน์แล้วว่าซับซ้อนและครอบคลุมเกินกว่าจะนำไปใช้ได้จริงแม้แต่ในยุคสมัยของมันเอง

นอกจากนี้ โครงการปฏิรูปกฎหมาย Basilikaและโครงการปฏิรูปกฎหมายที่คล้ายคลึงกันยังช่วยรักษาและฟื้นฟูความเป็นโรมันหรือความเป็นโรมันของจักรวรรดิไบแซนไทน์^{[ 1 ]}ในช่วงเวลาเดียวกันจักรวรรดิคาโรลิงและสันตะปาปาทางตะวันตก และจักรวรรดิบัลแกเรียแห่งแรกในคาบคาบสมุทรบอลข่านก็มีอำนาจมากขึ้น และท้าทายความเป็นผู้นำทางโลกและทางศาสนาของจักรวรรดิไบแซนไทน์^{[ 1 ]}หลุยส์ที่ 2รู้สึกงุนงงกับข้อผิดพลาดในภาษาละตินในจดหมายจากจักรพรรดิไบแซนไทน์ และเขียนจดหมายวิพากษ์วิจารณ์กล่าวหา "ชาวกรีก" ว่าหันหลังให้กับกรุงโรม ประชาชนชาวโรมัน และภาษาโรมัน (เช่น ภาษาละติน) ดังนั้นจึงไม่คู่ควรที่จะเป็นจักรพรรดิโรมัน^{[ 2 ] [ 1 ]}แม้ว่าอาณาจักรอาหรับอุมัยยาดและอับบาซิด จะเป็นคู่แข่งทางภูมิศาสตร์การเมืองที่ทรงอำนาจ และได้พิชิตดินแดนไบแซนไทน์เป็นบริเวณกว้าง แต่ชาวอาหรับก็ไม่ได้ท้าทายอัตลักษณ์โรมันของไบแซนไท น์แต่กลับอ้างว่าเป็นทายาทแห่งยุคโบราณ^{[ 1 ] [ 3 ] [ 4 ]}

นอกจากนี้ คัมภีร์บาซิลิกา (Basilika)ยังแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงกลับไปยังยุคก่อนสมัยการทำลายรูปเคารพซึ่งทำให้ราชวงศ์มาซิโดเนียมีความชอบธรรมทางศาสนา เรื่องนี้เริ่มต้นจากพระเจ้าบาซิลที่ 1และความปรารถนาของพระองค์ที่จะแยกตัวออกจากพวกทำลายรูปเคารพ และเชื่อมโยงพระองค์และพระโอรสกับพระเจ้าจัสติเนียนที่ 1 ผู้เป็นบรรพบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ของพวกเขา

หนังสือทั้งหกสิบเล่มของบาซิลิกา (Basilika)มีอิทธิพลอย่างมากต่อวงการวิชาการของจักรวรรดิไบแซนไทน์ เนื่องจากได้รวบรวมเอกสารทางกฎหมายจำนวนมากไว้ ภายในหนังสือทั้งหกสิบเล่ม นอกจากจะเก็บรักษา ประมวลกฎหมายของจัสติ เนียน (Justinian's Codex)แล้ว ยังรวมถึงธรรมเนียมปฏิบัติทางกฎหมายใหม่ๆ ที่พัฒนาขึ้นในหลายศตวรรษ นอกจากนี้ยังรวมถึงงานด้านกฎหมายที่ริเริ่มโดยบาซิลที่ 1 (Basil I) เช่นโปรไครอน (Procheiron) (คู่มือเกี่ยวกับกฎหมายแพ่งและธรรมเนียมปฏิบัติ ซึ่งไม่รวมกฎหมายที่เลิกใช้แล้ว) และเอปานาโกจ (Epanagoge) ( โปรไครอนฉบับขยายที่รวมบทนำและบทสรุป) ตลอดจนพระราชกฤษฎีกาจำนวนมากของจักรพรรดิผู้ต่อต้านรูปเคารพ อย่างไรก็ตาม ประมวลกฎหมายนี้ยังคงยึดตามธรรมเนียมของคอ ร์ปัส จูริส (Corpus Juris ) โดยเริ่มต้นด้วยกฎหมายศาสนาแหล่งที่มาของกฎหมาย วิธีพิจารณาความกฎหมายเอกชนกฎหมายปกครองและกฎหมายอาญา

อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างที่สำคัญอยู่ที่การใช้คำอธิบาย ( scholia ) ซึ่งเป็นงานเขียนทางนิติศาสตร์จากศตวรรษที่ 6 และ 7 จากBaphiusและคนอื่นๆ ในศตวรรษที่ 10 หรือ 11 รวมถึงจากศตวรรษที่ 12 และ 13 ก่อนหน้านี้ จักรพรรดิจัสติเนียนที่ 1 ได้สั่งห้ามการเขียนคำอธิบายประกอบกฎหมายของพระองค์ ทำให้คำอธิบายประกอบในBasilikaมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว รูปแบบของหนังสือเองก็แตกต่างกันอย่างมาก บางเล่มมีอยู่ในต้นฉบับเดียว ซึ่งอาจมีหรือไม่มีคำอธิบายประกอบหรือส่วนต่างๆ ของงานเขียนทางนิติศาสตร์อื่นๆ ที่กล่าวถึงไปแล้ว ในทำนองเดียวกัน หนังสือบางเล่มก็สูญหายไปโดยสิ้นเชิง

แตกต่างจากประมวลกฎหมายของจัสติเนียนซึ่งยังคงมีอิทธิพลในโลกตะวันตกในฐานะที่เป็นการสืบทอดกฎหมายโรมัน ประมวลกฎหมาย ไบแซนไทน์ (Basilika)มีอิทธิพลจำกัดอยู่เฉพาะในจักรวรรดิโรมันตะวันออกเท่านั้น ซึ่งรวมถึงผลกระทบที่ยั่งยืนต่อประมวลกฎหมายสมัยใหม่ของกรีซด้วย หลังสงครามประกาศอิสรภาพของกรีซจากตุรกีในปี ค.ศ. 1821 ประมวลกฎหมาย ไบแซน ไทน์ได้รับการนำมาใช้จนกระทั่งมีการนำประมวลกฎหมายแพ่งฉบับปัจจุบันของกรีซมาใช้ การสืบทอดกฎหมายไบแซนไทน์ที่ได้รับอิทธิพลจากโรมันมาอย่างยาวนานนี้ แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างอย่างชัดเจนกับระบบกฎหมายของโลกตะวันตก

• Ekloge ton nomon
• เอปานาโกเก
• โปรไชรอน

• Šarkić, Srđan (2023). "อิทธิพลของกฎหมายไบแซนไทน์ในยุโรปกลางตะวันออก". การบรรยายเกี่ยวกับประวัติศาสตร์กฎหมายยุโรปกลางตะวันออก (ฉบับที่ 2). CEA: 43– 71.

• Lawson, FH (1933). "The Basilika" (ต้องสมัครสมาชิก) . The Law Quarterly Review (46): 486–501.
• เชอร์แมน, ชาร์ลส์ (1918). "The Basilika. ประมวลกฎหมายโรมันในศตวรรษที่ 9 ซึ่งกลายเป็นประมวลกฎหมายแพ่งฉบับแรกของกฎหมายสมัยใหม่ในอีกพันปีต่อมา" . วารสารกฎหมายมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียและทะเบียนกฎหมายอเมริกัน (66): 363–367.
• Stolte, Bernard (1998). "ไม่ใช่เรื่องใหม่แต่เป็นเรื่องแปลกใหม่ บันทึกเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของกฎหมายไบแซนไทน์" การศึกษาไบแซนไทน์และกรีกสมัยใหม่ (22): 264–279
• ไฮม์บาค, กุสตาฟ; ไฮม์บาค, คาร์ล วิลเฮล์ม เอิร์นส์; ฟาโบรต, ชาร์ลส์ (1833) บาซิลิกา . ลิบเซีย: ซัมติบัส เจ.เอ. บาร์ธ.

• ชิสโฮล์ม, ฮิวจ์ , บรรณาธิการ (1911). "มหาวิหาร"  . สารานุกรมบริแทนนิกา . เล่ม 3 (ฉบับที่ 11). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์. หน้า  477–478 .