ดากาเร
ชาวพื้นเมือง	กานา , บูร์กินาฟาโซ , ไอวอรี่โคสต์
เชื้อชาติ	ชาวดากาบา
ผู้พูดภาษาแม่	(อ้างอิง 1.3 ล้านครั้ง ตั้งแต่ปี 1999–2021) [ 1 ]
ตระกูลภาษา	ไนเจอร์-คองโก ? แอตแลนติก-คองโก กูร์ ภาคเหนือ โอติ-โวลต้า โมเร–ดักบานี มากกว่า ดากาเร
ภาษาถิ่น	โลเบอร์ นูรา วูล
ระบบการเขียน	ละติน (ตัวอักษร Dagaare) Dagaare Braille
รหัสภาษา
ไอโซ 639-3	หลากหลาย: dga – ดากาเรตอนใต้dgd – ดาการีดิโอลาdgi – ดาการาตอนเหนือ
กลอตโตล็อก	sout2789  เซ็นทรัล ดากาdaga1272  เร ดาการี ดิโอnort2780  ลา ดาการาเหนือ
พื้นที่ส่วนใหญ่ของผู้พูดภาษาดาการาเหนือ แสดงด้วยสีแดง บนแผนที่ประเทศบูร์กินาฟาโซ

Dagaareเป็นภาษาของชาว Dagaabaในประเทศกานา บู ร์ กินา ฟาโซและไอวอรีโคสต์ได้รับการอธิบายว่าเป็นภาษาถิ่นที่ต่อเนื่องซึ่งรวมถึงWaaleและBiriforด้วย ภาษาดากาเรแตกต่างกันไปในภาษาถิ่นที่เกิดจากภาษาตระกูลอื่น ๆ รวมถึง: Dagbane , Waale , Mabia , Gurene , Mampruli , Kusaal , Buli , ไนเจอร์-คองโกและภาษาย่อยอื่น ๆ อีกมากมาย ส่งผลให้มีผู้พูด Dagaare ประมาณ 1.3 ล้านคน^{[ 1 ]}ทั่วทั้งภูมิภาคของเจ้าของภาษา Dagaare ภาษาถิ่นมาจากพื้นที่ภาคเหนือ ภาคกลาง ตะวันตก และภาคใต้ ซึ่งหมายถึงภาษาที่แตกต่างกันบูร์กินาฟาโซเรียก Dagaare ว่าDagaraและBiriforกับคนพื้นเมืองในสาธารณรัฐโกตดิวัวร์ ภาษาแม่ยังคงเป็นที่รู้จักในระดับสากลในชื่อ Dagaare ในบรรดาภาษาถิ่นที่แตกต่างกัน มาตรฐานของดากาเร่นั้นได้มาจากภาษาถิ่นของภาคกลาง ภาษาดากาเรใต้ (หรือวาเล ) ก็มีที่มาจากภาษาดากาเรเช่นกัน และเป็นที่ทราบกันดีว่าใช้พูดกันทั่วไปในวาและคาเลโอ

Ethnologueแบ่ง Dagaare ออกเป็นสามภาษา:

• ภาษาดากาเรตอนใต้/ตอนกลาง ซึ่งส่วนใหญ่พูดกันในประเทศกานา
• ภาษาดาการาเหนือ ซึ่งเป็นภาษาที่ใช้พูดกันเป็นหลักในประเทศบูร์กินาฟาโซ
• ภาษาดากาอารี ดิอูลา ซึ่งพูดกันเป็นหลักในประเทศบูร์กินาฟาโซ ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากภาษาดิอูลา ซึ่งไม่มีความเกี่ยวข้องทางพันธุกรรมกัน
  

  การแจกจ่ายลำโพง Dagaree

วรรณยุกต์จะแสดงโดยใช้เครื่องหมายกำกับเสียง:

• สำเนียงที่หนักแน่นสำหรับน้ำเสียงต่ำ: ⟨à è ɛ̄ ì ɩ• ò ɔ̄ ù ʋ•⟩  ;
• สำเนียงเฉียบพลันสำหรับน้ำเสียงสูง: ⟨á é ɛ́ í ɩ́ ó ɔ́ ú ʋ́⟩  ;
• และไม่มีการเน้นเสียงสำหรับเสียงกลาง

การออกเสียงขึ้นจมูกจะแสดงด้วยเครื่องหมายทิลเด (~ ) สระที่ออกเสียงขึ้นจมูกไม่ว่าจะเป็นเสียงสูงหรือเสียงต่ำ จะมีเครื่องหมายทิลเดอยู่เหนือสระและใต้เครื่องหมายเน้นเสียง

เสียงพยัญชนะและสระในภาษา Dagaare:

อัลโลโฟนของ/d, ɡ/รวมถึง[r, ɣ~ɡ̆ ] ^{[ 3 ] [ 5 ] [ 6 ]}

ภาษาดากาเรของกานามีพยัญชนะ 25 ตัวและเสียงเลื่อน 2 เสียง (กึ่งสระ) เสียง /ˀh/, /ˀl/ และ /ˀm/ ที่มีเสียงกลอตทัลไลซ์พบได้ในสำเนียงทางเหนือของบูร์กินาฟาโซ^{[ 3 ]}

ภาษา ดากาเรเป็นภาษาวรรณยุกต์ที่มีระบบวรรณยุกต์สองระดับ โดยมีวรรณยุกต์สูงที่ลดลง วรรณยุกต์ของภาษาดากาเรมีหน้าที่พื้นฐานสองประการ ได้แก่ หน้าที่ทางคำศัพท์และหน้าที่ทางไวยากรณ์ หน้าที่ทางคำศัพท์เกี่ยวข้องกับความแตกต่างในความหมายของคำศัพท์ เช่น ความแตกต่างในวรรณยุกต์แต่ไม่แตกต่างกันในรูปแบบทางสัณฐานวิทยาและไวยากรณ์จะทำให้เกิดความหมายที่แตกต่างกัน หน้าที่ทางไวยากรณ์มีหน้าที่รับผิดชอบในกรณีที่เครื่องหมายวรรณยุกต์ที่แตกต่างกันบนหน่วยเสียงส่งผลให้ความหมายของสำนวนนั้นแตกต่างกัน^{[ 7 ]}

แหล่งที่มา: ^{[ 5 ]}

ในภาษาดากาเร สรรพนามส่วนบุคคลไม่มีความแตกต่างทางเพศ สำหรับสรรพนามประธาน มีการแบ่งแยกเป็นสรรพนามส่วนบุคคลแบบแข็งและแบบอ่อน นอกจากนี้ ยังมีการแบ่งแยกระหว่างสรรพนามบุรุษที่สามพหูพจน์ที่เป็นรูปมนุษย์และไม่ใช่รูปมนุษย์

การแสดงความหมายสะท้อนตนเองนั้น จะแสดงโดยคำว่าmengɛหรือmengɛ tɔrในรูปเอกพจน์ และmenneหรือmenne tɔrในรูปพหูพจน์ ตามหลังสรรพนามส่วนบุคคลใดๆ

คำสรรพนามซึ่งกันและกันใน Dagaare ประกอบด้วยรูปแบบtɔ, tɔ soba, taaและtaabaรูปแบบที่พบบ่อยที่สุดคือ taa

ในภาษาดากาเรไม่มีการแยกแยะระหว่างสรรพนามสัมพันธ์ที่เป็นมนุษย์และไม่ใช่มนุษย์ สำหรับทั้งสองกรณี สรรพนามสัมพันธ์คือนัง (nang )

สรรพนามคำถามถูกสร้างขึ้นจากรากศัพท์เช่น [ bo- ] ('อะไร, อันไหน') ซึ่งรวมกับคำต่อท้าย รากศัพท์สรรพนามคำถามในภาษาดากาเรยังรวมถึง [ yeŋ- ] ('ที่ไหน'), [ ʔaŋ- ] ('ใคร') และ [ wʊla- ] ('จำนวนเท่าใด') ^{[ 8 ]}

การแสดงความเป็นเจ้าของนั้นใช้คำว่าtoɔrและdenในรูปเอกพจน์ และdemeในรูปพหูพจน์ ซึ่งหมายถึง "เป็นเจ้าของ" โดยใช้ร่วมกับสรรพนามส่วนบุคคลใดๆ ก็ได้

เช่นเดียวกับสรรพนามส่วนบุคคล สรรพนามบุรุษที่สามพหูพจน์ก็มีการแบ่งแยกระหว่างรูปแบบของมนุษย์และสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์เช่นกัน

ดูเหมือนว่าภาษาดากาเรจะไม่มีสรรพนามที่ไม่เจาะจง แต่จะใช้การรวมคำนาม เช่น "บุคคล" หรือ "ร่างกาย" กับองค์ประกอบ " คัง"เพื่อแสดงสรรพนามที่ไม่เจาะจง เช่น "ใครบางคน" หรือ "ใครสักคน"

ลำดับคำตามแบบฉบับของภาษาดากาเรคือ SVO (ประธาน-กริยา-กรรม) ซึ่งสามารถเห็นได้จากตัวอย่างต่อไปนี้ที่แสดงอนุประโยคอกรรม อนุประโยคสกรรมที่มีคำวิเศษณ์ และอนุประโยคสกรรมสองกรรม

โครงสร้าง VP ในภาษาดากาเรประกอบด้วยอนุภาคหน้ากริยาที่เข้ารหัสกาลเวลา กริยาแสดงกาล และอนุภาคหลังกริยาที่มีหน้าที่ซึ่งยังไม่ได้รับการศึกษาอย่างครบถ้วน

ภาษาดากาเรใช้คำอนุภาคหน้ากริยาเพื่อบ่งบอกกาลในอดีตและอนาคต ส่วนกาลปัจจุบันนั้นไม่มีการระบุหรือกำหนดคำศัพท์เฉพาะในภาษานี้ คำอนุภาคหน้ากริยาเหล่านี้ทำหน้าที่คล้ายกับกริยาช่วยในภาษาอินโด-ยุโรป โดยทำหน้าที่กำหนดคำศัพท์เฉพาะของกาลและลักษณะกริยา

ตรงกันข้ามกับภาษาอินโด-ยุโรป เช่น ภาษาอังกฤษ ภาษาฝรั่งเศส และภาษานอร์เวย์ ภาษาดากาเรมีการใช้คำบ่งชี้พฤติกรรมเป็นประจำ ในขณะที่ในภาษาอินโด-ยุโรป คำบ่งชี้พฤติกรรมนี้โดยพื้นฐานแล้วคือคำวิเศษณ์ แต่ในภาษาดากาเร มันปรากฏในรูปของอนุภาคหน้ากริยาmangอนุภาคหน้ากริยานี้สามารถปรากฏได้เฉพาะหลังประธานเท่านั้น ดังนั้นจึงไม่ใช่คำวิเศษณ์ เนื่องจากคำวิเศษณ์มีความยืดหยุ่นมากกว่าในตำแหน่งที่สามารถปรากฏในประโยคได้

อนุภาคก่อนกริยาเหล่านี้จัดประเภทได้ยากว่าเป็นอนุภาคแสดงเวลา ลักษณะ กริยาช่วย หรือขั้ว เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างขั้วและกาลใน ภาษา มาเบียมีความแน่นแฟ้นมาก นั่นหมายความว่าอนุภาคก่อนกริยาหนึ่งๆ สามารถแสดงการกระทำเชิงบวกหรือเชิงลบในอดีต(da)หรือการกระทำเชิงบวกหรือเชิงลบในอนาคต(na) ได้ ตัวอย่างเช่น อนุภาคnaไม่เพียงแต่บ่งบอกกาลเท่านั้น แต่ยังบ่งบอกถึงความเป็นบวกของการกระทำด้วย ส่วนอนุภาคkongไม่ได้เป็นเพียงแค่การปฏิเสธการกระทำเท่านั้น แต่ยังบ่งบอกถึงกาลของการกระทำนั้นด้วย

กริยาหลักในภาษาดากาเรประกอบด้วยรากคำกริยาและส่วนต่อท้าย ส่วนต่อท้ายนี้บ่งบอกถึงลักษณะการกระทำที่เสร็จสมบูรณ์หรือยังไม่เสร็จสมบูรณ์ ในระบบนี้ ผู้พูดจะพิจารณาการกระทำว่าเสร็จสมบูรณ์แล้วหรือยังไม่เสร็จสมบูรณ์ โดยไม่คำนึงว่าการกระทำนั้นเกิดขึ้นในปัจจุบันหรืออดีต ในภาษาดากาเรมีส่วนต่อท้ายกริยาคือ-ngซึ่งทำหน้าที่ยืนยันหรือเน้นย้ำการกระทำของกริยา ส่วนต่อท้ายนี้มีการกระจายตัวแบบเสริมกับอนุภาคหลังกริยาlaดังที่แสดงไว้ในหัวข้อย่อยเกี่ยวกับอนุภาคหลังกริยานี้ด้วย

รากคำกริยาส่วนใหญ่ใน Dagaare เป็นคำพยางค์เดียวและรวมกับหน่วยคำเติมแสดงการผันคำ ดังที่ได้กล่าวไปแล้ว หน่วยคำเติมแสดงการผันคำหลักใน Dagaare แสดงถึงลักษณะการกระทำ มีหน่วยคำเติมแสดงการผันคำที่แตกต่างกันสามแบบ คือ หน่วยคำเติมแสดงการกระทำที่ไม่สมบูรณ์หรือต่อเนื่อง(-ro)และหน่วยคำเติมแสดงการกระทำที่สมบูรณ์หรือเสร็จสิ้นสองแบบ(-∅, -e)รูปแบบคำสั่งมีเสียงเหมือนกับรูปแบบกริยาที่ต้องการกรรมที่แสดงการกระทำที่สมบูรณ์^{[ 5 ]}แง่มุมที่น่าสนใจของระบบคำกริยา Mabia คือ คำกริยาสามารถจำแนกได้เป็นคู่ตรงข้ามขึ้นอยู่กับสาเหตุ ความต้องการกรรม การกลับกัน และกระบวนการสร้างคำอื่นๆ

อนุภาคหลังกริยาlaส่วนใหญ่ใช้เพื่อระบุข้อเท็จจริง ขั้ว การยืนยัน หรือแม้แต่การเน้นย้ำ^{[ 5 ]} * โดยปกติจะปรากฏในตำแหน่งหลังกริยา แต่ภายใต้ข้อจำกัดเชิงปฏิบัติบางประการ อนุภาค la ก็สามารถปรากฏก่อนกริยาได้เช่นกัน อนุภาค laมีการกระจายแบบเสริมกับอนุภาคขั้วลบ

*หมายเหตุ ในที่นี้ คำอนุภาคหลังกริยาถูกแปลว่า FOC เนื่องจากความหมายในเอกสารทางวิชาการไม่สอดคล้องกัน และด้วยเหตุนี้ลักษณะทางไวยากรณ์ของมันจึงไม่ชัดเจนนัก ดังนั้นฉันจึงเสนอว่า คำอนุภาคหลังกริยาอาจทำหน้าที่เป็นตัวบ่งชี้การเน้นย้ำ ในขณะที่งานวิจัยก่อนหน้านี้สันนิษฐานว่ามันเป็นตัวบ่งชี้ข้อเท็จจริง

นอกจากจะมีการกระจายตัวแบบเสริมกันกับอนุภาคที่มีขั้วลบแล้ว ยังมีข้อจำกัดหลักสี่ประการสำหรับ อนุภาค laในภาษาดากาเร ประการแรก อนุภาคนี้จะไม่ปรากฏหลังส่วนเสริมที่อยู่หลังคำกริยา

ประการที่สอง มันปรากฏก่อนส่วนประกอบ NP ที่สมบูรณ์ทั้งหมด แต่จะไม่แทรกอยู่ระหว่าง NP ที่สมบูรณ์สองชุดใด ๆ หรือตามหลัง NP เหล่านั้น

ประการที่สาม ต้องมีสรรพนามเสริมคั่นระหว่างคำกริยาและอนุภาคหลังคำกริยา ในกรณีนี้ รูปเติม-ng ของอนุภาคจะถูกเติม เข้า กับสรรพนามกรรมรองma

สุดท้ายนี้ ในสถานการณ์เชิงปฏิบัติ คำอนุภาคอาจปรากฏในตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่งภายในประโยคย่อย เพื่อเน้นบทบาทขององค์ประกอบบางอย่าง ในตัวอย่างด้านล่าง คำอนุภาคอาจปรากฏหลังกลุ่มคำนามที่เป็นประธานและก่อนคำกริยา เพื่อเน้นที่ประธานและไม่ใช่การกระทำของประโยค หรือคำอนุภาคอาจปรากฏหลังคำกริยา เพื่อเน้นที่การกระทำและไม่ใช่ประธานของประโยคย่อย

ในภาษาดากาเรมีคำถามสองประเภท โดยปกติคำถามจะถูกสร้างขึ้นโดยใช้คำถามในตำแหน่งต้นประโยค แต่ในบางกรณีอาจมีเครื่องหมายคำถามที่ต้องอยู่ในตำแหน่งท้ายประโยค หรือคำถามอาจปรากฏอยู่ในตำแหน่งเดิมก็ได้^{[ 5 ]}

คำถาม บองของดากาเรสอดคล้องกับ คำถาม whในภาษาอังกฤษ แต่เนื่องจากคำถามส่วนใหญ่ในดากาเรขึ้นต้นด้วยตัวอักษร b จึงไม่สมเหตุสมผลที่จะเรียกคำถามเหล่านั้นว่าคำถาม wh เช่นกัน ดังนั้นจึงสามารถเรียกคำถามเหล่านั้นว่าคำถามบองได้ [ ^{5 ] คำถาม}เหล่านี้แสดงคำถาม ex situ และแตกต่างกันไปตามองค์ประกอบ Q ^{[ 9 ]}

ในบางกรณี องค์ประกอบ Q ไม่เพียงแต่ตามด้วยอนุภาคlá เท่านั้น แต่ยังตามด้วยตัวเชื่อมประโยคkà ด้วย ซึ่งอาจบ่งชี้ว่าองค์ประกอบ Q อยู่ในตำแหน่งตัวกำหนด และตัวเชื่อมประโยคปรากฏในตำแหน่งหัวของ CP อนุภาคláปรากฏอยู่ระหว่างองค์ประกอบทั้งสองและอาจบ่งบอกถึงจุดเน้น ในกรณีนี้คือจุดเน้นทางกริยา

สุดท้ายนี้ คำถามหลายข้อได้รับการเน้นย้ำอย่างมากใน Dagaare ในกรณีเหล่านี้ องค์ประกอบ Q หนึ่งตัวเกิดขึ้นนอกสถานที่ และองค์ประกอบอื่นๆ เกิดขึ้นในสถานที่

ตัวอย่างของคำถามที่ไม่มีคำถามกำกับอยู่ภายนอกประโยค ได้แก่ คำถามแบบ " bee questions " ซึ่งรู้จักกันในชื่อคำถามใช่/ไม่ใช่ ในภาษาต่างๆ เช่น ภาษาอังกฤษ คำถามเหล่านี้ต้องการเพียงคำตอบว่าใช่หรือไม่ใช่เท่านั้น แทนที่จะเป็นคำตอบที่ซับซ้อนและให้ข้อมูลเพิ่มเติม คำว่า"bee"ในที่นี้เป็นเครื่องหมายแสดงคำถามโดยเฉพาะ ซึ่งต้องปรากฏเป็นองค์ประกอบสุดท้ายของประโยคเสมอ คำถามเหล่านี้สามารถแสดงถึงจุดเน้นที่แตกต่างกันได้

นอกจากคำถามประเภทนี้แล้ว ยังมีกรณีที่คำถามสามารถปรากฏอยู่ในตำแหน่งเดิมได้อีกด้วย คำถามเหล่านี้อาจตรงกับคำถามแบบสะท้อนความคิด

ในภาษาดากาเร คำถามสามารถข้ามขอบเขตของอนุประโยคได้ ซึ่งทำให้เกิดการแยกส่วนระยะไกล ตัวอย่างต่อไปนี้แสดงตำแหน่งที่เป็นไปได้ภายในอนุประโยคที่คำถามสามารถปรากฏได้ โปรดสังเกตว่าเฉพาะในตัวอย่างที่สองด้านล่างเท่านั้นที่มีเครื่องหมายเน้น ซึ่งแตกต่างกันไปตั้งแต่ la ถึง na ยิ่งไปกว่านั้น คำเชื่อมสองคำยังระบุขอบเขตของอนุประโยคที่คำถามถูกย้ายข้ามไป^{[ 9 ]}

วิกิพีเดียฉบับเซาเทิร์นดากาเร่สารานุกรมเสรี

• ตัวอักษรและการออกเสียงที่Omniglot
• โบโดโม, อดัมส์, "ภาษาดากาเรและผู้พูดภาษานี้: บทนำ"
• หน้า PanAfriL10n บน Dagaare
• บรรณานุกรมการศึกษาเกี่ยวกับดากาเร
• วารสารการศึกษาดากาเร
• ฐานข้อมูลบันทึกเสียงในภาษาดาการา - บทสวดพื้นฐานของศาสนาคาทอลิก
• เว็บไซต์ Ethnologue
• VP-periphery ในภาษามาเบีย