การศึกษาเกี่ยวกับแฟนคลับเป็นสาขาวิชาการที่วิเคราะห์แฟนคลับกลุ่มแฟนคลับวัฒนธรรมแฟนคลับ และกิจกรรมของแฟนคลับ รวมถึงผลงานของแฟนคลับเป็น สาขาวิชา สหวิทยาการที่อยู่ตรงจุดตัดระหว่างมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ในฐานะสาขาวิชาแยกต่างหาก และดึงเอาความรู้จากสาขาวิชาการศึกษาผู้ชมและการศึกษาทางวัฒนธรรมมา ใช้เป็นพิเศษ

การศึกษาแฟนคลับวิเคราะห์แฟนคลับกลุ่มแฟนคลับวัฒนธรรมแฟนคลับ และกิจกรรมของแฟนคลับ^{[ 1 ] [ 2 ]}และให้กรอบทฤษฎีสำหรับการตรวจสอบการตอบสนองของผู้ชมและผลงานที่สร้างโดยแฟนคลับ^{[ 1 ]}เป็น สาขา สหวิทยาการที่ตั้งอยู่บนจุดตัดของมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ซึ่งดึงเอาการศึกษาผู้ชมและการศึกษาวัฒนธรรมมา ใช้เป็นพิเศษ แต่ยังได้รับอิทธิพลจากสาขาที่หลากหลาย รวมถึงทฤษฎีวรรณกรรมการศึกษาการสื่อสารมานุษยวิทยาชาติพันธุ์วิทยาจิตวิทยาการศึกษาสื่อรวมถึงการศึกษาสื่อสตรีนิยมการศึกษาภาพยนตร์การศึกษาโทรทัศน์การศึกษาอินเทอร์เน็ตและทฤษฎีควียร์ตลอดจนการศึกษาประเด็นทางกฎหมายเกี่ยวกับลิขสิทธิ์และการใช้งานที่เป็นธรรม^{[ 1 ] [ 3 ]}

ในความหมายที่กว้างที่สุด การศึกษาแฟนคลับครอบคลุมถึงการศึกษาวัฒนธรรมและชุมชนแฟนคลับ ตลอดจนกิจกรรมแฟนคลับที่เกี่ยวข้อง ครอบคลุมแฟนคลับหลากหลายประเภท เช่นแฟนคลับสื่อแฟนคลับเพลงและคนดัง แฟนคลับกีฬาและเกม และครอบคลุมทั้งแหล่งข้อมูลจากตะวันตก เช่นStar Trek , Doctor WhoและStar Warsรวมถึงแหล่งข้อมูลที่ไม่ใช่ตะวันตก เช่นอนิเมะ J -PopและK-Pop [ ^{1 ] บาง}คำจำกัดความเน้นที่แฟนคลับสื่อ^{[ 2 ]}และการศึกษาส่วนใหญ่จำกัดอยู่เฉพาะแหล่งข้อมูลภาษาอังกฤษของตะวันตก โดยเฉพาะโทรทัศน์และภาพยนตร์^{[ 4 ]}กิจกรรมแฟนคลับที่น่าสนใจครอบคลุมหลากหลายด้าน เช่น การเข้าร่วมชมรมแฟนคลับการเข้าร่วมงานประชุมแฟน คลับ การเยี่ยมชมสถานที่ต่างๆ การแลกเปลี่ยนสปอยล์การสะสมและการแต่งกาย คอสเพลย์ ตลอดจนการสร้างผลงานแฟนคลับเช่นนิยายแฟน คลับ นิตยสาร แฟนคลับ งาน ศิลปะแฟนคลับเกมแฟนคลับพอดแคสต์และวิดีโอ แฟนคลับ^{[ 1 ] [ 2 ]}การศึกษาแฟนคลับยังกล่าวถึงแนวคิดทั่วไปในงานแฟนคลับ เช่นslash , hurt–comfortและMary Sues ^{[ 1 ] [ 5 ]}

การศึกษาแฟนคลับเกิดขึ้นจากการวิจัยด้านวัฒนธรรมศึกษาที่ตรวจสอบการตอบรับสื่อยอดนิยมโดยแฟนคลับในช่วงทศวรรษ 1980 และต้นทศวรรษ 1990 โดยอ้างอิงจากงานของStuart Hall , John Fiskeและคนอื่นๆ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ]}จุดเน้นเปลี่ยนไปเป็นการตรวจสอบผลงานที่สร้างโดยแฟนคลับ^{[ 2 ]}สิ่งพิมพ์ทางวิชาการที่เก่าแก่ที่สุดในการศึกษาแฟนคลับปรากฏขึ้นในช่วงกลางทศวรรษ 1980 ^{[ 1 ]}ซึ่งรวมถึง "Romantic myth, transcendence, and Star Trek zines" โดย Patricia Frazer Lamb และ Diane Veith (1985 หรือ 1986) และ "Pornography by women, for women, with love" โดยJoanna Russ (1985) ^{[ 1 ] [ 3 ] [ 5 ] [ 6 ]} Francesca Coppaนักประวัติศาสตร์แฟนคลับได้กล่าวถึงหนังสือปี 1975 เรื่องStar Trek Lives!โดยผู้เขียนที่ไม่ใช่นักวิชาการ ได้แก่Jacqueline Lichtenberg , Sondra MarshakและJoan Winston ^{[ 6 ]}

โดยทั่วไปถือว่าสาขาวิชานี้เริ่มต้นจากกลุ่มสิ่งพิมพ์ในปี 1992 ได้แก่Textual Poachers: Television Fans & Participatory CultureโดยHenry Jenkinsซึ่งถือว่ามีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง และEnterprising Women: Television Fandom and the Creation of Popular MythโดยCamille Bacon-Smithซึ่งเป็นผู้บุกเบิกแนวทางชาติพันธุ์วิทยา ก็มักถูกอ้างถึงเช่นกัน^{[ a ]}ผลงานอื่นๆ จากปีเดียวกันที่นักวิชาการบางคนรวมไว้ ได้แก่ "Feminism, psychoanalysis, and the study of popular culture" โดย Constance Penley ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 6 ]}และหนังสือรวมบทความThe Adoring Audienceที่แก้ไขโดย Lisa A. Lewis ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ]}โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทความของ Fiske เรื่อง "The cultural economy of fandom" ^{[ 7 ]}

Jonathan Gray, Cornel Sandvoss และ C. Lee Harrington ได้ระบุคลื่นของการศึกษาแฟนคลับไว้ 3 คลื่นในปี 2007 ได้แก่ การวิจัยเชิงชาติพันธุ์วิทยา ซึ่งมองแฟนคลับในภาพรวม การศึกษาเชิงวัฒนธรรม ซึ่งพิจารณาถึง "การจำลองลำดับชั้นทางสังคมและวัฒนธรรมภายในกลุ่มแฟนคลับและวัฒนธรรมย่อย ... เป็นการสะท้อนและการแสดงออกเพิ่มเติมของทุนทางสังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจของเรา" และสิ่งที่Paul Boothเรียกว่า "แฟนคลับในชีวิตประจำวัน" ซึ่งแฟนคลับถือเป็น "ส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของเรา" และการศึกษาแฟนคลับถูกนำมาใช้เพื่อทำความเข้าใจชีวิตร่วมสมัย^{[ 8 ]}

งานวิจัยเกี่ยวกับแฟนคลับในช่วงแรกมักมุ่งเน้นไปที่การผลิตนิยายแฟนฟิค โดยเฉพาะนิยายแนวสแลช และนิตยสารแฟนคลับ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มวัฒนธรรมที่ใช้ภาษาอังกฤษ^{[ 2 ]}และมักมุ่งเน้นไปที่กลุ่มแฟนคลับที่ผู้หญิงเป็นผู้มีบทบาทหลัก^{[ 3 ]}ต่อมาขอบเขตการวิจัยได้ขยายวงกว้างขึ้นเพื่อพิจารณาถึงการปฏิบัติของแฟนคลับในรูปแบบอื่นๆ โดยเฉพาะการทำวิดีโอแฟนคลับและการสร้างภาพยนตร์แฟนคลับในรูปแบบอื่นๆ รวมถึง ประเด็นเกี่ยว กับทรัพย์สินทางปัญญาที่งานแฟนคลับมักก่อให้เกิด^{[ 2 ]}นักวิจัยในช่วงแรกบางคนพยายามที่จะโต้แย้งมุมมองเชิงลบเกี่ยวกับแฟนคลับที่แพร่หลายในขณะนั้น^{[ 2 ] [ 5 ]}อีกประเด็นหนึ่งคือผลกระทบจากการเกิดขึ้นของอินเทอร์เน็ต^{[ 1 ] [ 2 ]}เจนกินส์และนักวิจัยรุ่นแรกคนอื่นๆ ได้อธิบายลักษณะของแฟนคลับว่าเป็นผู้บริโภคที่ "ต่อต้าน" หรือ "บ่อนทำลาย" โดยพิจารณาว่ากลุ่มแฟนคลับเป็นตัวแทนของ "การตอบสนองที่เป็นประชาธิปไตยและก้าวหน้าทางสังคม" ต่ออุตสาหกรรมสื่อ งานวิจัยในช่วงแรกเหล่านี้ได้รับการอธิบายว่าเป็น "อุดมคติ" โดยแมตต์ ฮิลส์ เกรย์ แซนด์วอส และแฮร์ริงตัน และคนอื่นๆ ตัวอย่างเช่น เกรย์และคณะ ระบุถึงการศึกษาคลื่นลูกแรกในยุค "Fandom Is Beautiful" ^{[ 3 ] [ 9 ]}

งานวิจัยบางส่วนในช่วงต้นทศวรรษ 2000 ได้เปลี่ยนจุดสนใจจากชุมชนแฟนคลับไปสู่แฟนคลับแต่ละคน และขยายขอบเขตการศึกษาออกไปนอกวงการแฟนคลับสื่อ ตัวอย่างเช่น งานของ Hills, Sandvoss และ Steven Bailey ^{[ 1 ]}จุดสนใจของงานในภายหลังขยายวงกว้างขึ้นเพื่อครอบคลุมวัฒนธรรมที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษ โดยเฉพาะอนิเมะและมังงะ ของญี่ปุ่น หัวข้อต่างๆ ได้แก่แรงงานแฟนคลับเศรษฐกิจของขวัญเว็บ2.0 [ 2 ^{] และ การเปลี่ยนแปลงความ สัมพันธ์}ระหว่างแฟนคลับกับผู้ผลิตเชิงพาณิชย์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับแฟนคลับที่กลายเป็นกระแสหลักมากขึ้น^{[ 1 ] [ 2 ] [ 10 ]}รวมถึงการใช้แฟนฟิคชั่นเพื่อการศึกษา โดยต่อยอดจากConvergence Culture ของ Jenkins (2006) ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ]}

เครือข่ายการศึกษาแฟนคลับก่อตั้งขึ้นในปี 2555 เพื่ออำนวยความสะดวกในการเชื่อมต่อทั่วโลกในสาขานี้^{[ 11 ]}การศึกษาแฟนคลับได้รับการอธิบายในปี 2557 ว่า "ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น" ^{[ 1 ]}

วารสาร Intensities: The Journal of Cult Media ตีพิมพ์ออกมา 4 ฉบับในช่วงปี 2001–2007 ^{[ 2 ]} Transformative Works and Culturesซึ่งเป็นสิ่งพิมพ์แบบเปิดเผยข้อมูลของOrganization for Transformative Worksก่อตั้งขึ้นในปี 2008 และได้รับการอธิบายว่า "เจริญรุ่งเรือง" ในปี 2012 ^{[ 2 ] [ 6 ] [ 12 ]}วารสารJournal of Fandom Studiesก่อตั้งขึ้นในปี 2012 ^{[ 7 ] [ 8 ]}

ต่อไปนี้คือตัวอย่างผลงานที่โดดเด่นเรียงตามลำดับเวลา:

• Star Trek Lives!โดย Jacqueline Lichtenberg , Sondra Marshakและ Joan Winston (1975); ^{[ 6 ]}
• "ตำนานโรแมนติก การก้าวข้าม และนิตยสารสตาร์เทร็ค" โดย Patricia Frazer Lamb และ Diane Veith (ปี 1985 หรือ 1986); ^{[ 1 ] [ 3 ] [ 5 ] [ 6 ]}
• "ภาพยนตร์โป๊ที่สร้างโดยผู้หญิง เพื่อผู้หญิง ด้วยความรัก" โดยJoanna Russ (1985); ^{[ 1 ] [ 3 ] [ 5 ] [ 6 ]}
• Textual Poachers: Television Fans & Participatory Cultureโดย Henry Jenkins (1992); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ]}
• ผู้หญิงที่มุ่งมั่น: แฟนคลับโทรทัศน์และการสร้างตำนานยอดนิยมโดยCamille Bacon-Smith (1992); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ]}
• "เฟมินิสต์ จิตวิเคราะห์ และการศึกษาวัฒนธรรมยอดนิยม" โดย Constance Penley (1992); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 6 ]}
• ผู้ชมผู้ชื่นชมเรียบเรียงโดย Lisa A. Lewis (1992); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ]}
• "เศรษฐกิจทางวัฒนธรรมของแฟนคลับ" โดยJohn Fiske (1992); ^{[ 7 ]}
• แฟน ๆ Star Trek และศิลปะเครื่องแต่งกายโดย Heather R. Joseph-Witham (1996) (เกี่ยวกับคอสเพลย์); ^{[ 2 ]}
• "นิยายทางกฎหมาย: ลิขสิทธิ์ นิยายแฟนฟิค และกฎหมายทั่วไปฉบับใหม่" โดยRebecca Tushnet (1997); ^{[ 6 ]}
• ทฤษฎีแฟนคลับ: แฟนคลับ วัฒนธรรมย่อย และอัตลักษณ์เรียบเรียงโดย Cheryl Harris และ Alison Alexander (1998); ^{[ 7 ]}
• ผู้ชม: ทฤษฎีทางสังคมวิทยาของการแสดงและจินตนาการโดยNicholas Abercrombieและ Brian Longhurst (1998) (แนะนำแนวคิดเรื่องการแสดง/การแสดง); ^{[ 1 ] [ 2 ]}
• ติดตามชมและล็อกอิน: ละครโทรทัศน์ แฟนคลับ และชุมชนออนไลน์โดยNancy K. Baym (2000); ^{[ 2 ]}
• "ชีวิตทางเพศของตัวละครในรายการโทรทัศน์ยอดนิยม" โดย Sara Gwenllian Jones (2002); ^{[ 1 ] [ 5 ] [ 6 ]}
• วัฒนธรรมแฟนคลับโดย แมตต์ ฮิลส์ (2002); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 4 ]}
• ประเภทประชาธิปไตย: นิยายแฟนฟิคในบริบทวรรณกรรมโดยSheenagh Pugh (2005); ^{[ 2 ] [ 5 ] [ 6 ]}
• ไซเบอร์สเปซของพวกเธอเอง: แฟนคลับหญิงออนไลน์โดย Rhiannon Bury (2005); ^{[ 2 ] [ 5 ] [ 6 ]}
• "'Digital Get Down': วงบอยแบนด์แนวโพสต์โมเดิร์นและพื้นที่ของผู้หญิงรักร่วมเพศ" โดยKristina Busse (2005); ^{[ 5 ]}
• แฟนๆ: กระจกแห่งการบริโภคโดย คอร์เนล แซนด์วอส (2005); ^{[ 1 ] [ 2 ]}
• ผู้ชมสื่อและอัตลักษณ์: การสร้างตัวตนและประสบการณ์ของแฟนคลับโดย Steven Bailey (2005); ^{[ 1 ]}
• แฟนฟิคชั่นและชุมชนแฟนคลับในยุคอินเทอร์เน็ตเรียบเรียงโดย Busse และKaren Hellekson (2006); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 6 ]}
• "วรรณกรรมอาร์คอนติก: คำจำกัดความ ประวัติ และทฤษฎีต่างๆ ของแฟนฟิคชั่น" โดย Abigail Derecho (2006); ^{[ 2 ] [ 5 ]}
• แฟน ๆ บล็อกเกอร์ และเกมเมอร์: การสำรวจวัฒนธรรมการมีส่วนร่วมโดย Jenkins (2006); ^{[ 7 ]}
• วัฒนธรรมการหลอมรวม: ที่ซึ่งสื่อเก่าและสื่อใหม่ปะทะกันโดย Jenkins (2006); ^{[ 3 ] [ 5 ] [ 7 ]}
• แฟนดอม: อัตลักษณ์และชุมชนในโลกที่ถูกควบคุมโดยสื่อเรียบเรียงโดย Jonathan Gray, Sandvoss และ C. Lee Harrington (2007); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ]}
• วัยรุ่นและนิยายแฟนฟิคออนไลน์โดย Rebecca W. Black (2008); ^{[ 1 ] [ 2 ] [ 5 ]}
• "จำกัดการเล่น: การสร้างสรรค์ผลงานของแฟนคลับระหว่างข้อความต้นฉบับ ข้อความระหว่างบท และบริบท" โดย Louisa E. Stein และ Busse (2009); ^{[ 5 ]}
• Otaku: ฐานข้อมูลสัตว์ของญี่ปุ่นโดย Hiroki Azuma (แปลโดย Jonathan E. Abel และ Shion Kono; 2009); ^{[ 2 ]}
• "A Fannish Taxonomy of Hotness" โดยFrancesca Coppa (2009) (เกี่ยวกับ fanvids); ^{[ 2 ]}
• "A Fannish Field of Value: Online Fan Gift Culture" โดย Hellekson (2009); ^{[ 2 ]}
• "นิยายแฟนฟิคควรเป็นอิสระหรือไม่?" โดย Abigail De Kosnik (2009); ^{[ 2 ]}
• "สื่อที่แพร่กระจายได้: ผู้ชมสร้างคุณค่าและความหมายในเศรษฐกิจเครือข่ายได้อย่างไร" โดย Joshua Green และ Jenkins (2011); ^{[ 2 ]}
• "Fuck Yeah, Fandom Is Beautiful" โดย Francesca Coppa (2014) (เป็นการตอบสนองต่อ Gray, Sandvoss และ Harrington; 2007); ^{[ 3 ] [ 13 ]}
• See You At San Diego: An Oral History of Comic-Con, Fandom, and the Triumph of Geek CultureโดยMathew Klickstein (2022) ^{[ 14 ]}