พงศาวดารฮราเบียนกา [ ^{a ] หรือ}ที่รู้จักกันในชื่อเดอิสต์เวีย [ ^{1 ] เป็น}พงศาวดารของชาวคอสแซ็ก ตั้งแต่ครึ่งหลังของศตวรรษที่ 17 ถึงต้นศตวรรษที่ 18 ซึ่งรวบรวมโดยพันเอกฮรีโฮรี ฮราเบียนกา^{[ b ]}ซึ่งรับราชการในกรมทหารฮาเดียชแห่งรัฐเฮตมาเนตคอสแซ็ก

Hrabianka สันนิษฐานว่าเขียนงานนี้ราวปี ค.ศ. 1710 และตั้งชื่อว่าDiistviia prezil'noi i ot nachala poliakov krvavshoi nebyvaloi brani Bohdana Khmelnytskoho, hetmana Zaporozhskoho s poliaky ... ("เหตุการณ์ที่ขมขื่นที่สุดและสงครามนองเลือดที่สุดนับตั้งแต่ต้นกำเนิดของโปแลนด์ระหว่าง Bohdan Khmelnytsky, ซาโปโรเชียน เฮตมาน และชาวโปแลนด์...") ^{[ 2 ]}

Symon Narizhny และนักวิชาการคนอื่นๆ ได้แสดงความสงสัยเกี่ยวกับการประพันธ์พงศาวดารของ Hryhorii Hrabianka ^{[ 2 ]}ต้นฉบับจำนวนมากไม่ได้ระบุชื่อผู้เขียนเลย แต่ต้นฉบับจำนวนน้อยที่ระบุชื่อ Hryhorii Hrabianka ได้รับการยอมรับจากนักวิชาการส่วนใหญ่ว่ามีความน่าเชื่อถือเพียงพอ และสามารถระบุได้ว่าการประพันธ์ครั้งแรกเกิดขึ้นในปี 1709 ^{[ 3 ]}

ข้อความทั้งสามฉบับของ "พงศาวดารคอสแซ็ก" (ดูด้านล่าง) ยังคงหมุนเวียนอยู่ในรูปแบบต้นฉบับเป็นเวลาประมาณ 100 ปี ก่อนที่ใครจะลงมือพิมพ์ แม้ว่าแท่นพิมพ์จะถูกนำเข้ามาในยูเครนในศตวรรษที่ 16 และแพร่หลายไปแล้วในศตวรรษที่ 17 ^{[ 4 ]}แท่นพิมพ์ในยูเครนเผชิญกับการควบคุมจากรัฐส่วนกลางน้อยมาก แต่ก็ต้องทำงานโดยปราศจากทรัพยากรของรัฐจำนวนมากที่ทุ่มเทให้กับการดำเนินงาน^{[ 4 ]} การพิมพ์ ทางโลกหยุดชะงักในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 และต้นศตวรรษที่ 18 โดยฝ่ายบริหารของเฮตมาเนตไม่ได้พัฒนาแท่นพิมพ์ของตนเอง ในขณะที่ซาร์ปีเตอร์จำกัดแท่นพิมพ์ของพระองค์ไว้เฉพาะในเมืองหลวงของจักรวรรดิรัสเซีย ได้แก่ เซนต์ปีเตอร์สเบิร์กและมอสโก และการพิมพ์ทางศาสนาในเฮตมาเนตคอสแซ็กกระจุกตัวอยู่ในเคียฟเปเชอร์สค์ลา ฟรา เชอ ร์นิฮิฟและโนฟโฮรอด-ซีเวอร์สกีและถูกควบคุมอย่างเข้มงวด^{[ 4 ]}

ดังนั้น วัฒนธรรมยูเครนในศตวรรษที่ 18 ส่วนใหญ่จึงถูกจำกัดด้วยการส่งต่อต้นฉบับ ซึ่งเป็นวิธีเดียวที่เป็นไปได้ในการเผยแพร่ข้อความที่เป็นลายลักษณ์อักษร^{[ 4 ]}เหตุการณ์ที่คล้ายกันนี้เกิดขึ้นกับประวัติศาสตร์ของชาวรูเธเนีย ( Istoriya Rusiv ) ซึ่งน่าจะเขียนขึ้นไม่นานหลังจากปี 1800 แต่มีการหมุนเวียนในรูปแบบต้นฉบับเป็นเวลาหลายทศวรรษก่อนที่จะได้รับการตีพิมพ์ในที่สุดในปี 1846 ^{[ 5 ]}

ในปี พ.ศ. 2336 Hrabianka Chronicleฉบับย่อได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกโดยไม่เปิดเผยชื่อ ภายใต้ชื่อлѣтописецъ Малыя Россіи , Litopysecj Malyja Rossij , ' The Chronicler of Little Russia ' , โดย Fedir Tumansky ในวารสาร "Российский магазин" ("นิตยสารรัสเซีย" ตอนที่ 2 และ 3) ^{[ 6 ] [ 2 ] [ 1 ]} Tumansky เพิ่มอภิธานศัพท์ "Изъясненене малороссейскихъ реченїй" ("คำอธิบายของประโยคภาษารัสเซียเล็กน้อย") ^{[ 7 ]} โดย มีการอธิบายคำภาษายูเครน 333 คำ ในภาษารัสเซีย^{[ 8 ] [ 9 ]}

ในปี พ.ศ. 2397 คณะกรรมการโบราณคดีเคียฟ ได้ตีพิมพ์ ฉบับพิมพ์ครั้ง แรก ของพงศาวดารพร้อมต้นฉบับที่แตกต่างกันหกฉบับ^{[ 2 ]}รวมถึงต้นฉบับที่สมบูรณ์และเก่าแก่ที่สุดซึ่งคัดลอกด้วยชวเลขในระหว่างที่ผู้เขียนยังมีชีวิตอยู่ ส่วนที่ถูกเซ็นเซอร์ของฉบับหลังนี้ได้รับการตีพิมพ์ในKievskaia starina ("โบราณวัตถุเคียฟ") เล่มที่ 47 (พ.ศ. 2437) ในภายหลัง^{[ 2 ]}คณะกรรมการเคียฟไม่ทราบเกี่ยวกับฉบับย่อที่ไม่ชัดเจนที่พิมพ์ในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กในปี พ.ศ. 2336 ^{[ 1 ]}

ในปี พ.ศ. 2535 มีต้นฉบับที่ทราบกันว่ามีอยู่มากกว่า 40 ฉบับ ซึ่งเก็บรักษาไว้ในห้องสมุดวิทยาศาสตร์กลางของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งยูเครน (19) ห้องสมุดเลนิน (7) ห้องสมุดสาธารณะ Saltykov-Shchedrin ในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก (7) พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์เชอร์นิฮิฟ (2) พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งสหภาพโซเวียต และอื่นๆ^{[ 6 ]} Frank E. Sysyn กล่าวในปี พ.ศ. 2533 ว่า "ต้นฉบับในศตวรรษที่ 18 ที่มีอยู่ประมาณ 50 ฉบับแสดงให้เห็นว่างานของ Hrabianka ทำหน้าที่เป็นงานประวัติศาสตร์หลักใน Hetmanate ในศตวรรษที่ 18" ^{[ 10 ]}

พงศาวดารฮราเบียนกา เป็นหนึ่งในอนุสรณ์สถานอันโดดเด่นที่สุดของร้อยแก้วประวัติศาสตร์ยูเครนในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 และต้นศตวรรษที่ 18 ร่วมกับพงศาวดารพยานและพงศาวดารซามิโล เวลีชโกพงศาวดารนี้จึงเป็นที่รู้จักในชื่อ "พงศาวดารคอสแซค" ^{[ 3 ]}อย่างไรก็ตาม ชื่อนี้ค่อนข้างเป็นไปตามอำเภอใจ เนื่องจากงานแต่ละชิ้นเหล่านี้เป็นงานเขียนที่ซับซ้อนและหลากหลายแง่มุม ผสมผสานคำอธิบายเกี่ยวกับบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ บันทึกเหตุการณ์ต่างๆ เช่น การรบ การลุกฮือ การสมคบคิด ฯลฯ เอกสารแต่ละฉบับ และการตีความช่วงเวลาต่างๆ ในประวัติศาสตร์ของยูเครน และแตกต่างอย่างมากจากรูปแบบดั้งเดิมของพงศาวดารรัส^{[ 3 ]}ซีซิน (1990) โต้แย้งว่าควรเรียกว่า "ประวัติศาสตร์" มากกว่าพงศาวดาร^{[ 10 ]}รูปแบบของพงศาวดาร Hrabianka และ Velychko ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากประวัติศาสตร์ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการของโปแลนด์แบบใหม่ (ซึ่งจำลองมาจากประวัติศาสตร์คลาสสิก) ซึ่งมุ่งเน้นที่จะเล่าถึงสาเหตุของเหตุการณ์และแรงจูงใจของผู้คนที่เกี่ยวข้องอย่างครบถ้วน แทนที่จะบันทึกเหตุการณ์ตามปีโดยไม่มีบริบทเพิ่มเติม ดังเช่นที่การเขียนพงศาวดารแบบดั้งเดิมทำ^{[ 11 ]}

ตามภารกิจของเขา — เพื่อยกย่องBohdan Khmelnytskyและยุคสมัยของเขา^{[ 10 ]} — Hrabianka เขียนงานในรูปแบบที่ซับซ้อน โดยจำลองมาจาก ภาษาวรรณกรรม ยูเครนสลาฟโบสถ์ ในสมัยนั้น^{[ 3 ]}มากกว่าภาษา Ruthenian (สลาฟสำนักงานราชการ) ซึ่งส่วนใหญ่ใช้ในการบริหาร ธุรกิจ และด้านอื่นๆ ของชีวิตประจำวัน ซึ่งคล้ายคลึงกับภาษาพูดในยูเครนและเบลารุสในปัจจุบันมากกว่า การใช้ภาษาโบราณ ผู้เขียนมุ่งหวังที่จะบรรลุรูปแบบการเล่าเรื่องที่สูงส่งและเห็นอกเห็นใจ ซึ่งยังคงมีองค์ประกอบของภาษาถิ่นอยู่ด้วย

ข้อความนี้สนับสนุนความเป็นอิสระของชาวคอสแซ็กยูเครน และประณามผู้ว่าการรัสเซียที่จำกัดสิทธิทางการเมืองของยูเครน^{[ 2 ]}

พงศาวดาร ของ ฮรีโฮรี ฮราเบียนกา บรรยายประวัติศาสตร์ตั้งแต่การกำเนิดของชาวคอสแซ็กจนถึงปี 1709 ^{[ 3 ]}เรื่องเล่านี้พยายามสืบย้อนต้นกำเนิดของชาวคอสแซ็กและลิตเติลรัสไปจนถึงสมัยพระคัมภีร์^{[ 3 ]}มีความพยายามเป็นพิเศษที่จะเชื่อมโยงชาวคอสแซ็กกับชาวคาซาร์ [ ^{12 ]}แต่จุดสนใจของงานนี้คือประวัติศาสตร์วรรณกรรมเชิงบรรยายในยุคของโบห์ดัน คเมลนิตสกี [ ^{10 ]หลังจาก}ที่เขาเสียชีวิตในปี 1657 ข้อความก็กระชับลงและเปลี่ยนเป็นรายการบันทึกพงศาวดารตั้งแต่ปี 1664 เป็นต้นไป^{[ 10 ]}เดอิสต์เวีย^{ประกอบด้วย}เอกสารของรัฐ คำสั่งของเฮตมัน การกระทำ และจดหมายจำนวนมาก

งานเขียนของฮราเบียนกาส่วนใหญ่เป็นการรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่างๆ แหล่งข้อมูลหลักของเขาได้แก่ บันทึกความทรงจำของผู้ร่วมสมัยเหตุการณ์ ตลอดจนผลงานของนักประวัติศาสตร์ทั้งในและต่างประเทศ ฮราเบียนกาใช้ประโยชน์จากแหล่งข้อมูลต่อไปนี้มากที่สุด:

• บันทึกเหตุการณ์จากพยานผู้เห็นเหตุการณ์;
• หนังสือKievan Synopsisซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1674 และทำหน้าที่เป็นตำราประวัติศาสตร์มาเป็นเวลานาน โดยมีการตีพิมพ์ซ้ำประมาณ 30 ครั้ง
• ผลงานภาษาละตินAnnales Poloniae ab obitu Vladislai IVโดยWespazjan Kochowskiนักประวัติศาสตร์ประจำราชสำนักของกษัตริย์โปแลนด์ ซึ่งตีพิมพ์ในเมืองคราคอฟ จำนวน 3 เล่ม ในปี ค.ศ. 1683, 1688 และ 1698; และ
• โดยเฉพาะบทกวี "สงครามกลางเมือง" โดยซามูเอล ทวาร์ดอฟ สกี ชาวโปแลนด์ ซึ่งตีพิมพ์ในเมืองคาลิสซ์ในปี 1681

นอกจากนี้ ฮราเบียนกา ยังอ้างอิงถึงผลงานของมาร์ติน โครเมอร์ , พงศาวดารสากล ( Kronika Swiata , 1564) ของ มาร์ซิน บีลสกี และ พงศาวดารโปแลนด์ (Kronika Polska, 1597) ของ โยอาคิม บีลสกี บุตรชาย ของ เขา, พงศาวดารโปแลนด์ ลิทัวเนีย ซาโมจิเทีย และรูเทเนียทั้งหมด (1582) ของมาเชีย จ สไตรจ์คอฟสกี , อเล็กซานเดอร์ กวาญินี , ซามูเอล ฟอน พูเฟนดอร์ฟและโยฮันน์ กิบเนอร์ อย่างไรก็ตามเดอิสต์เวียไม่ใช่การรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่างๆ อย่างง่ายๆ แต่เป็นผลงานอิสระที่แสดงให้เห็นถึงสไตล์ที่เป็นเอกลักษณ์ของผู้เขียนอย่างชัดเจน

วิกิคำคมภาษา  ยูเครนมีคำคมที่เกี่ยวข้องกับ: літопис Григорія Грабянки

• Hrabianka, Hrihorii (1992) літопис гадяцького полковника Григорія Грабянки [ The Chronicle of Hadiach Colonel Hryhorii Hrabianka ] (ในภาษายูเครน) แปลโดยโรมัน ฮรีโฮโรวิช อิวานเชนโก เคียฟ: สมาคมซนานน์ยาแห่งยูเครน / อิซบอร์นิกซ์ พี 192. ไอเอสบีเอ็น 5-7770-0599-3สืบค้นข้อมูลเมื่อ21 มิถุนายน 2026
• "літопис Григорія Грабянки (Уривки)" [พงศาวดารของ Hryhorii Hrabianka (ข้อความที่ตัดตอนมา)] Укра́ська література XVIII ст. POоетичні твори, драматичні твори, прозові твори [ วรรณกรรมยูเครนในศตวรรษที่ 18 กวีนิพนธ์ ละคร และร้อยแก้ว ] (ในภาษายูเครน) เคียฟ: Naukova Dumka . 1983. หน้า  446–478 .

• โอห์ล็อบลิน, โอเล็กซานเดอร์ (1988) "Hrabianka, Hryhorii" . สารานุกรมของประเทศยูเครน . ฉบับที่ 2. สถาบันการศึกษายูเครนแห่งแคนาดา. สืบค้นเมื่อ8 กุมภาพันธ์ 2569 .
• ซาส, เปโตร มิไคโลวิช (2004) "Григорій Іванович і його літопис украйнсько історій та історі́ козацтва" [Hryhorij Ivanovych Hrabjanka และพงศาวดารของเขาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ยูเครนและประวัติศาสตร์คอซแซค] สารานุกรมประวัติศาสตร์ยูเครน (ในภาษายูเครน) ฉบับที่ 2. เคียฟ : สถาบันประวัติศาสตร์แห่งยูเครน . พี 688 . สืบค้นเมื่อ8 กุมภาพันธ์ 2569 .
• Sysyn, Frank E. (1990). "พงศาวดารคอสแซ็กและการพัฒนาวัฒนธรรมและอัตลักษณ์แห่งชาติยูเครนสมัยใหม่" . Harvard Ukrainian Studies . 14 (3/4). สถาบันวิจัยยูเครนแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด : 593– 607. ISSN  0363-5570 . JSTOR  41036403 . สืบค้นเมื่อ8 กุมภาพันธ์ 2026 .
• літопис Грабянки // Збірник козацьких літописів: Густинський, Самійла Величка, Грабянки / [упоряд. เช่น: Volodymyr Ivanovych Krekoten та ін.]. — เคียฟ: ดนิโปร, 2006. — 976 с. — ไอ 966-578-147-2
• літопис Граб'янки (про нього)  — на сайті «Культура Украйни»
• ยู. ลุตเซนโก. Григорій Грабянка і його літопис / Petro Vasyljovych Bilous, Укранська література XI—XVIII ст.: навч. เป็นไปได้ для самостійно роботи студента / П. ว. บิโลอุส, โอ. พี. ไบโอลัส.   — เคียฟ : สำนักพิมพ์ Akademija, 2010. — С. 144.

• лѣтописецъ Малыя Россіи // Россійскій магазинъ. — พ.ศ. 2336
• літопис Грабянки // สารานุกรมกฎหมายเล่มที่ 3.