พรรคโซเชียลเดโมแครต Hunchakian ( SDHP ) ( อาร์เมเนีย: Սոոոիալ մեմոկկատ Հնչակյան տոոսակոոթյոնն; ՍմՀՀն , อักษรโรมัน :  Sots'ial Demokrat Hnch'akyan Kusakts'ut'yun ) เป็นพรรคการเมืองอาร์เมเนีย ที่ดำเนินงานอย่างต่อเนื่องที่เก่าแก่ที่สุด ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2430 โดยกลุ่มนักศึกษาในเมืองเจนีวา ประเทศสวิ ตเซอร์แลนด์เป็น พรรค สังคมนิยม กลุ่มแรก ที่ดำเนินงานในจักรวรรดิออตโตมันและในอิหร่านซึ่งในขณะนั้นรู้จักกันในชื่อเปอร์เซีย^{[ 5 ]}ในบรรดาผู้ก่อตั้ง ได้แก่Avetis Nazarbekian , Mariam Vardanian , Gevorg Gharadjian , Ruben Khan-Azat , Christopher Ohanian, Gabriel Kafianและ Manuel Manuelian เป้าหมายดั้งเดิมคือการได้รับเอกราชของอาร์เมเนียจากจักรวรรดิออตโตมันในช่วงการเคลื่อนไหวเพื่อการปลดปล่อยชาติอาร์เมเนีย^{[ 6 ]}

พรรคนี้ยังเป็นที่รู้จักในชื่อHentchak , Henchak , Social-Democratic Hentchaks , Huntchakians , Hnchakian , Henchagsและชื่อของพรรคมาจากหนังสือพิมพ์ของพรรคชื่อHunchakซึ่งหมายถึง "แตรสัญญาณ" หรือ "ระฆัง" สมาชิกพรรคตีความสิ่งนี้ว่าหมายถึง "การเรียกร้องหรือการตื่นรู้ เพื่อการรู้แจ้งและเสรีภาพ"

ผู้ก่อตั้งพรรคทั้งเจ็ดคนเป็น นักศึกษา ลัทธิมาร์กซิสต์ ชาวอาร์ เมเนียตะวันออก ที่ออกจาก อาร์เม เนียภายใต้การปกครองของรัสเซียเพื่อศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยต่างๆ ในยุโรปตะวันตกพวกเขายังหนุ่ม อายุเพียงยี่สิบกว่าปี และได้รับการสนับสนุนจากครอบครัวชนชั้นกลางที่ร่ำรวย พวกเขาได้รับอิทธิพลจากอุดมการณ์ปฏิวัติสังคมประชาธิปไตย ได้ติดต่อกับเฟรเดอริค เองเกลส์ จอ ร์จี เพลคานอ ฟ และต่อมาคือวลาดิมีร์ เลนินมาริอัม วาร์ดาเนียนเคยทำงานร่วมกับนักปฏิวัติชาวรัสเซียในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กเพื่อส่งเสริมกิจกรรมปฏิวัติในอาร์เมเนียภายใต้การปกครองของตุรกีพวกเขาจึงก่อตั้งพรรคปฏิวัติฮุนชากิอันขึ้นในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2430 แถลงการณ์ของพรรคซึ่งตีพิมพ์ใน วารสาร ฮุนชากิ ฉบับแรก มีคำขวัญว่า "ผู้ที่ไม่สามารถบรรลุอิสรภาพผ่านการต่อสู้ด้วยอาวุธเพื่อการปฏิวัติ ย่อมไม่คู่ควรกับอิสรภาพนั้น" ^{[ 7 ]}

พรรคฮุนชัคได้ต่อสู้กับจักรวรรดิออตโตมันหลายครั้งเพื่อปลดปล่อยชาวอาร์เมเนียจากการปกครองของตุรกี ในช่วงเวลานี้ ปัญญาชนที่มีชื่อเสียงหลายคนได้เข้าร่วมพรรคฮุนชัค รวมถึงสมปาด ปิอูราดสเตปาน ซาปาห์-กูเลียนอเล็กซานเดอร์ อาตาเบเคียนอัตรเปตและอาราม อันโดเนียนหนึ่งในวีรบุรุษแห่งชาติที่มีชื่อเสียงของอาร์เมเนีย อันดรานิก โอซา เนียน ในตอนแรกเข้าร่วมพรรคฮุนชัค^{[ 8 ]}แต่ความไม่เห็นด้วยกับนโยบายของพรรคทำให้อันดรานิกออกจากพรรคฮุนชัคภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งปีเพื่อเข้าร่วมพรรคแดชนัคซุตยุน^{[ 9 ]}

ในช่วงแรกของการก่อตั้งอำนาจทางการเมืองของอาร์เมเนีย พรรค Dashnaktsutyun แสวงหา "การปฏิรูปภายในกรอบของจักรวรรดิออตโตมัน" ในขณะที่พรรค Hunchakian สนับสนุนรัฐอาร์เมเนียที่เป็นอิสระ^{[ 10 ]} Hunchakเป็นสื่ออย่างเป็นทางการของพรรค Hunchakian ในปี 1894 ที่กรุงเอเธนส์และลอนดอนพรรคได้ตีพิมพ์วารสารวิทยาศาสตร์สังคมนิยมรายเดือนชื่อGaghapar ซึ่งตีพิมพ์ " แถลงการณ์คอมมิวนิสต์ " ในภาษาอาร์เมเนีย เป็นครั้งแรกโดยแปลโดย Avetis และ Mariam Nazarbekians การประชุมใหญ่ครั้งแรกของพรรค Hunchakian จัดขึ้นที่ลอนดอนในเดือนกันยายน ค.ศ. 1896

ในภูมิภาคคอ เคซัส พรรคฮุนชากิอันมีบทบาทสำคัญเช่นกัน โดยต่อต้านนโยบายการทำให้เป็นรัสเซียของอุปราชกริกอรี โกลิตซินผู้ว่าการรัสเซียประจำคอเคซัส ในปี 1903 ปารามัซได้วางแผนลอบสังหารกริกอรี โกลิตซินนอกจากนี้ ปารามัซยังเป็นหนึ่งในผู้จัดตั้งกองกำลังป้องกันตนเองในช่วงการสังหารหมู่ชาวอาร์เมเนีย-ตาตาร์ในปี 1905-1906 อีกด้วย

พรรคฮุนชากิอันยังมีบทบาทสำคัญในขบวนการสังคมนิยมสากล และมีเพลคานอฟเป็นตัวแทนในการประชุมใหญ่ขององค์การสากลครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2447 ^{[ 11 ]}

ในระหว่างการปฏิวัติรัสเซียในปี พ.ศ. 2448การสนับสนุนของพรรคฮุนชากิอันร่วมกับพรรคฮุมเมต ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาว อาเซอร์ไบจาน ทำให้ บอลเชวิก สามารถ ยึดอำนาจการนำของคณะกรรมการนัดหยุดงานที่ดูแลการนัดหยุดงานในบ่อน้ำมันบากูได้^{[ 12 ]}

กิจกรรมต่างๆ ในจักรวรรดิออตโตมัน

ในปี พ.ศ. 2440 นักรบเฟดายีชาวอาร์เมเนีย ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจส่วนหนึ่งจากหลักการทางอุดมการณ์ของพรรคสังคมประชาธิปไตยฮุนชากิอัน ได้เข้าร่วมในการรุกรานคานาซอร์ซึ่งเป็นการปฏิบัติการตอบโต้ต่อ ชนเผ่าเคิร์ดมา ซริกหลังจากการสังหารหมู่ผู้ลี้ภัยชาวอาร์เมเนียหลังจากการต่อต้านแวนในปี พ.ศ. 2439 [ ^{13 ] แม้ว่า}การปฏิบัติการจะนำโดยสหพันธ์ปฏิวัติอาร์เมเนียแต่การโจมตีครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงสภาพแวดล้อมที่กว้างขึ้นของการเคลื่อนไหวปฏิวัติของชาวอาร์เมเนีย ซึ่งวาทกรรมของฮุนชากิอันเน้นย้ำถึงการจัดระเบียบร่วมกัน จิตสำนึกทางการเมือง และการต่อต้านความรุนแรงเชิงโครงสร้างหลังจากการสังหารหมู่ฮามิเดียน (พ.ศ. 2437-2439) ^{[ 14 ]}บันทึกร่วมสมัยระบุว่าการรุกรานครั้งนี้มุ่งเป้าไปที่นักรบติดอาวุธ ในขณะที่เว้นผู้หญิงและเด็กไว้ ทำให้เป็นการกระทำที่จำกัดทางศีลธรรมเพื่อป้องกันตนเอง^{[ 15 ]}ในระยะยาว การกระทำดังกล่าวได้เสริมสร้างความเชื่อของฮุนชากิที่ว่า การปลดปล่อยทางสังคมและชาติต้องอาศัยการระดมพลอย่างเป็นระบบ ความชัดเจนทางอุดมการณ์ และการต่อต้านอย่างมีระเบียบวินัย ซึ่งมีส่วนช่วยสร้างกรอบความคิดปฏิวัติ ของอาร์เมเนียที่ยั่งยืน ^{[ 16 ]}

เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม ค.ศ. 1890 นักเคลื่อนไหวชาวฮุนชากิอัน ได้แก่ฮารูติอุน จังกูเลียนมิห์ราน ดามาเดีย น และฮัมบาร์ทซุม โบยาเจียนได้นำการประท้วงคุม คาปูในกรุงคอนสแตนติโนเปิ ล ซึ่งเรียกร้องให้มีการปฏิรูปใน จังหวัด อาร์เมเนียตะวันตกในช่วงต้นทศวรรษ ค.ศ. 1890 เกิดการปะทะกันบ่อยครั้งระหว่างชาวอาร์เมเนียในเมืองซาซอนกับกองกำลังออตโตมัน เนื่องจากชาวซาซอนปฏิเสธที่จะจ่ายภาษีย้อนหลังให้แก่รัฐบาลออตโตมัน

ในปี ค.ศ. 1894 ขบวนการต่อต้านซาซุนถูกจัดตั้งขึ้นโดยพรรคฮุนชัคภายใต้การนำของมิห์ราน ดามาเดียน , ฮัมบาร์ทซุม โบยาเจียน , เควอร์ก ชาฟุชและฮรายร์ ดโซกห์ก

ในปี ค.ศ. 1913 ปารามัซ ผู้นำของพรรคฮุนชากิอัน ได้เข้าร่วมการประชุมครั้งที่ 7 ของพรรคสังคมประชาธิปไตยฮุนชากิอันที่เมืองคอนสตันตาซึ่งเขาได้เสนอแนวคิดเรื่องการลอบสังหารผู้นำของกลุ่มอิตติฮัดแต่ในวันที่ 15 มิถุนายน ค.ศ. 1915 ปารามัซและสหายอีก 19 คนถูกแขวนคอในจัตุรัสกลางกรุงคอนสแตนติโนเปิล

• กบฏไซตุน (พ.ศ. 2438–39) (ตุลาคม พ.ศ. 2438 – มกราคม พ.ศ. 2439)
• การป้องกันเมืองแวน : (มิถุนายน 1896)
• การเดินทางคณาสอ : (25 กรกฎาคม พ.ศ. 2440)
• การต่อต้านของ Zeitun : (30 สิงหาคม 1914 – 1 ธันวาคม 1914 และ 25 มีนาคม 1915)
• การล้อมรถตู้ : (19 เมษายน พ.ศ. 2458 – 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2458)
• การลุกฮือของ Shabin-Karahisar : (2 มิถุนายน พ.ศ. 2458 – 30 มิถุนายน พ.ศ. 2458)

พรรคประกาศตนเองว่าเป็นพรรคสังคมประชาธิปไตยแห่งชาติ พรรคสนับสนุนการศึกษาและการดูแลสุขภาพฟรี การส่งเสริมสิทธิมนุษยชนและความเสมอภาค การรักษาประชาธิปไตย ที่เข้มแข็ง การปกป้องสิ่งแวดล้อมและการสร้างเศรษฐกิจสังคม แบบกระจาย อำนาจ พรรคยังสนับสนุนการรวมอาร์ทซัคเข้ากับอาร์เมเนียด้วย^{[ 18 ]}

ในแง่ของนโยบายต่างประเทศ พรรคสนับสนุนให้อาร์เมเนียพัฒนาความร่วมมือ ที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้น ภายใน โครงสร้าง ของยุโรปและพัฒนาความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นกับ^{จอร์เจีย}อิหร่านจีนและญี่ปุ่น[ ^{18 ]}เมื่อ วันที่ 28 พฤศจิกายน 2023 พรรคประกาศสนับสนุนให้อา ^ร์ เม เนียเข้าร่วมสหภาพยุโรปและลดการพึ่งพารัสเซีย [ ^{19 ]}

พรรคนี้เคยเป็นสมาชิกของรัฐสภาแห่งชาติอาร์เมเนีย มาก่อน ก่อนการเลือกตั้งรัฐสภาอาร์เมเนียในปี 2021พรรคได้ประกาศว่าจะเสนอชื่อสมาชิก 4 คนเพื่อลงสมัครรับเลือกตั้งภายใต้ รายชื่อผู้สมัครของ พรรคประชาธิปไตยแห่งอาร์เมเนียหลังจากการเลือกตั้ง พรรคประชาธิปไตยแห่งอาร์เมเนียได้รับคะแนนเสียงเพียง 0.39% และไม่ได้รับที่นั่งใด ๆ ในรัฐสภาแห่งชาติ^{[ 20 ]}ด้วยเหตุนี้ พรรคสังคมประชาธิปไตยฮุนชากิอันจึงไม่มีตัวแทนในรัฐสภาแห่งชาติอาร์เมเนียและปัจจุบันทำหน้าที่เป็นกองกำลังนอกรัฐสภา

ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2566 พรรคสังคมประชาธิปไตยฮุนชากิอันและพรรคยุโรปแห่งอาร์เมเนียได้จัดตั้งพันธมิตรทางการเลือกตั้งขึ้น ซึ่งรู้จักกันในชื่อเยเรวานผู้มีศักดิ์ศรีพันธมิตรดังกล่าวเสนอ ชื่อ คาเรน ซาร์กสยานเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งตำแหน่งนายกเทศมนตรีเมืองเยเรวานในการเลือกตั้งเทศบาล ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2566 ^{[ 21 ]}อย่างไรก็ตาม พันธมิตรดังกล่าวได้ยุบตัวลงในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2566 ก่อนการเลือกตั้ง

พรรคฮุนชากิอันได้จัดตั้งองค์กรในเครือขึ้น เช่นAEBUซึ่งเป็นองค์กรที่ให้ความช่วยเหลือด้านการศึกษา สุขภาพ และการดูแลทางสังคมสมาคมนักศึกษาและเยาวชนเดครูนิ (ก่อตั้งในปี 1952 ในเบรุต ) องค์กรเยาวชนไกด์ซ (ก่อตั้งในปี 1910 ในคอนสแตนติโนเปิล ) สมาคมวัฒนธรรมนอร์เซรูนท์ (ก่อตั้งในปี 1954 ในเบรุต) และ HMM ( โฮเมนเมน ) ซึ่งเป็นองค์กรกีฬาอิสระแต่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ SDHP (ไม่ควรสับสนกับโฮเมนเมนซึ่งถือว่ามีความสัมพันธ์ส่วนใหญ่กับARF )

ฮุนชัค (หรือฮนชัค ,เฮนท์ชัค , "ระฆัง" ในภาษาอาร์เมเนีย) เป็นสื่อสิ่งพิมพ์อย่างเป็นทางการของพรรค ก่อตั้งโดยอาเวติส นาซาร์เบเคียนและตีพิมพ์ครั้งแรกในเจนีวา ต่อมาในมงต์เปลลิเยร์และปารีส (ฝรั่งเศส)กรีซลอนดอน (สหราชอาณาจักร) และโพรวิเดนซ์ (สหรัฐอเมริกา) ระหว่างปี 1887–1915 และ 1935–1940 จุดประสงค์หลักของหนังสือพิมพ์คือเป็นเครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อของขบวนการชาตินิยมอาร์เมเนียเพื่อการปลดปล่อยและการต่อต้านในภูมิภาคอาร์เมเนียตะวันตกฮุนชัคยังสนับสนุนอุดมการณ์ประชาธิปไตยสังคมนิยมและการรวมตัวของชนชั้นแรงงานด้วย

สิ่งพิมพ์ของพรรคในปัจจุบัน ได้แก่:

• หนังสือพิมพ์รายวันอารารัด ตีพิมพ์ใน เบรุตประเทศเลบานอน
• หนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ Tchahagirตีพิมพ์ในกรุงไคโรประเทศอียิปต์
• นิตยสาร Massisรายสัปดาห์และนิตยสารออนไลน์ MassisPostตีพิมพ์ในลอสแอนเจลิส
• Nor Serounti Tsayn (เสียงแห่งคนรุ่นใหม่ - Nor Serount) ตีพิมพ์ในลอนดอนสหราชอาณาจักร
• วารสาร Zank Armenian ประเทศออสเตรเลีย
• ลูสซาแพตซ์ ตีพิมพ์รายเดือนจากนอร์เซรอนต์ โตรอนโตประเทศแคนาดา

การประชุมใหญ่ครั้งที่ 20 ของพรรคจัดขึ้นในเดือนกันยายน พ.ศ. 2556 ณ เมืองเยเรวานและเมืองซาห์คาดซอร์โดยมีผู้แทนจาก 17 ประเทศเข้าร่วม^{[ 22 ]}

การประชุมใหญ่ครั้งที่ 22 ของพรรคจัดขึ้นในเดือนกันยายน พ.ศ. 2565 ที่เยเรวาน (ซึ่งตรงกับวันครบรอบ 135 ปีของการก่อตั้งพรรค) โดยมีผู้แทนจาก 14 ประเทศเข้าร่วม^{[ 23 ] [ 24 ] [ 25 ]}

• อากาซี (คาราเปต เทอร์-ซาร์กเซียน)
• อเล็กซานเดอร์ อาตาเบเคียน
• อารัม อาเชคบาเชียน
• อเวติส นาซาร์เบเคียน
• กาซารอส อากายัน
• กิรายร์
• เคกแฮม วานิเจียน
• มารี เบย์เลเรียน
• เมดซน์ มูราด
• ปารามัซ
• ซาร์กิส มูบายาเจียน
• ซาร์กิส ดครูนี
• สมปาด ปิอูราด
• สเตฟาน ซาปาห์-กูเลียน
• ชูชานิก เคอร์กินิอัน

• พรรคเสรีนิยมประชาธิปไตยอาร์เมเนีย
• นโยบายของพรรคการเมืองต่างๆ ในอาร์เมเนีย

• Der Matossian, Bedross (2023). พรรคสังคมประชาธิปไตยอาร์เมเนีย ฮนชาเคียน: การเมือง อุดมการณ์ และประวัติศาสตร์ข้ามชาติ สำนักพิมพ์ Bloomsbury Academic ISBN 978-0-7556-5137-5.

• พรรคประชาธิปัตย์ ฮุนชาเคียนที่เฟซบุ๊ก
• สาขาไซปรัส
• สาขา SDHP เลบานอน

องค์กรพันธมิตร:

• สมาคมกีฬาอาร์เมเนีย โฮเมนเมน
• องค์กรเยาวชนไกด์ซ
• สมาคมวัฒนธรรมนอร์เซรอนต์

สื่อ:

• หนังสือพิมพ์รายวันอารารัด สื่อของพรรคการเมืองในเลบานอน
• Massis Weekly สื่อสิ่งพิมพ์อย่างเป็นทางการของพรรคในภาคตะวันตกของสหรัฐอเมริกา
• Massis Post เป็นสิ่งพิมพ์ออนไลน์รายวันของ Massis Weekly