ภาษาคาออนเด

ภาษา คาออนเด (ภาษาพื้นเมืองเรียกว่าkiiKaonde ) เป็นภาษาตระกูลบันตูที่ใช้พูดกันเป็นหลักในประเทศแซมเบียมีผู้พูดภาษาคาออนเดและสำเนียงต่างๆ มากกว่า 350,000 คน

ผู้พูดของ Kaonde ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในภาคตะวันตกเฉียงเหนือและบางส่วนของภาคกลางของแซมเบีย ในแซมเบีย ชาว Kaonde พบได้ใน Solwezi, Mufumbwe, Kasempa, Kalumbila และ Mushindamo

คำว่า "Kaonde" หมายถึงกลุ่มคนที่มีภาษาเดียวกันที่เรียกว่า kiiKaonde ชาว Kaonde เช่นเดียวกับชนเผ่าอื่นๆ ในแซมเบีย เดิมทีเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักร Luba พวกเขาอพยพลงใต้ไปยังบริเวณรอบแม่น้ำที่ชื่อว่า Kaonde ซึ่งอยู่ในลุ่มน้ำคองโกจากนั้นพวกเขาก็อพยพเข้ามาในพื้นที่ซึ่งปัจจุบันคือทางตะวันตกเฉียงเหนือของแซมเบีย ผู้พูดภาษาพื้นเมืองเรียกภาษานี้ว่า kiiKaonde ส่วนผู้พูดภาษาบันตูอื่นๆ ส่วนใหญ่จะใช้คำนำหน้า "chi" แทน "kii"

ชาวคาออนเดปกครองโดยผู้นำตามประเพณี หัวหน้าเผ่าคาออนเดบางส่วน ได้แก่ หัวหน้าเผ่าคาปิจิ คาซองโก หัวหน้าเผ่าคิเซลา หัวหน้าเผ่าคาเซมปา และหัวหน้าเผ่ามปังกา

เช่นเดียวกับภาษาบันตูอื่นๆ คำนามในภาษาคาออนเดจะถูกจัดกลุ่มออกเป็นหลาย กลุ่ม ความหมาย (เช่น คน แมลง หรือแนวคิดเชิงนามธรรม) กลุ่มความหมายที่คำนามนั้นสังกัดอยู่จะเป็นตัวกำหนดการผันคำกริยาและคำนำหน้า (รวมถึงคำคุณศัพท์ สรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ และจำนวน) และส่วนอื่นๆ ของคำพูด เมื่อคำนามเอกพจน์ใดๆ ถูกทำให้เป็นพหูพจน์ คำนำหน้าจะเปลี่ยนไป คำนามในกลุ่ม mu- ที่เป็นพหูพจน์จะเป็นคำนามในกลุ่ม ba- เสมอ (ตัวอย่างเช่น “muntu” ซึ่งหมายถึง “คน” เมื่อทำให้เป็นพหูพจน์จะเป็น “bantu” ซึ่งหมายถึง “ผู้คน” คำว่า “bantu” จะใช้การผันคำกริยา “ba” เช่น “Bantu balaala” — “ผู้คนกำลังนอนหลับ” ในขณะที่รูปเอกพจน์จะใช้การผันคำกริยา “u” เช่น “muntu walaala”)

ไม่ใช่ว่าคำนามทุกคำจะขึ้นต้นด้วยตัวอักษรเดียวกันกับคำนำหน้าแสดงประเภทของคำนาม แต่เราสามารถกำหนดประเภทของคำนามได้จากรูปการผันคำนามนั้นๆ ตัวอย่างเช่น “nzolo” (ไก่) เป็นคำนามประเภท mu- แม้ว่าจะขึ้นต้นด้วยลักษณะเสียงนาสิกของคำนามประเภท n- ซึ่งใช้รูปการผันคำนาม “i” หรือ “ya” ก็ตาม “nzolo” ไม่ใช่คำนามประเภท n- เพราะมันใช้รูปการผันคำนาม “u” และ “wa” เช่น “nzolo walaala” — “ไก่กำลังนอนหลับ”

ภาษาคาออนเดมีสรรพนามส่วนบุคคล สรรพนามชี้เฉพาะ และสรรพนามสัมพันธ์ สรรพนามบุรุษที่หนึ่งและบุรุษที่สองเป็นอิสระจากระบบประเภทคำนาม สรรพนามบุรุษที่สามสร้างขึ้นโดยใช้สรรพนามชี้เฉพาะสำหรับคำนามประเภท ba สรรพนามชี้เฉพาะจัดเรียงตามประเภทคำนามและตามการชี้บ่ง

ตัวอย่างข้อความในภาษาคาออนเด

มู เบียมโบ เบียนจี เบียลามาตา บันตู โบนเซ, เล ซา วัมบิเล เน เบียมโบ บิกวาโบ ปะ บาย อาเนเมกา บูมิ เน มาชิ

การแปล

ในคำประกาศที่ใช้ได้กับมนุษย์ทุกคน พระเจ้าได้เปิดเผยเพิ่มเติมเกี่ยวกับการประเมินค่าชีวิตและโลหิตของพระองค์

• ตัวอย่างย่อหน้าในภาษาคาออนเด
• ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนในเมืองคาออนเด
• ห้องสมุดลูบูโต, บทเรียนการอ่าน Kiikaonde ,คอลเล็กชันพิเศษของห้องสมุดลูบูโต, เข้าถึงเมื่อ 3 พฤษภาคม 2014
• เรื่องราวภาษา Kiikaondeคอลเลกชันพิเศษของห้องสมุด Lubuto
• แหล่งข้อมูลของ OLAC ในภาษาและเกี่ยวกับภาษาคาออนเด
• โครงร่างไวยากรณ์ภาษาคิคาออนเดของ เจ.แอล. ไรท์