คาสก้า
Dene Zágéʼ
ชาวพื้นเมือง	แคนาดา
เชื้อชาติ	1,435 Kaska (การสำรวจสำมะโนประชากร พ.ศ. 2559) [ 1 ]
ผู้พูดภาษาแม่	240 (สำมะโนประชากร พ.ศ. 2559) [ 2 ]
ตระกูลภาษา	นา-เดเน่ อะธาบาสกัน อะธาบาสกันเหนือ คอร์ดิเยราตอนกลาง คาสก้า
รหัสภาษา
ISO 639-3	kkz
กลอตโตล็อก	kask1239
อีแอลพี	Danezāgé' (Kaska)
ภาษากัสกาได้รับการจัดให้อยู่ในประเภทภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างรุนแรงโดยองค์การยูเนสโกในแผนที่ภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ของโลก

ภาษาคาสกาเป็นภาษาอะธาบาสกันที่ใกล้สูญพันธุ์[ ^{3 ] ตาม}ประเพณีแล้ว ภาษาคาสกาเป็นภาษาพื้นเมืองที่ใช้พูดกันโดยชาวคาสกาเดนา^{[ 4 ]}ภูมิภาคคาสกาเดนาประกอบด้วยพื้นที่เล็กๆ ในส่วนตะวันตกเฉียงใต้ของดินแดนตะวันตกเฉียงเหนือส่วนตะวันออกเฉียงใต้ของ ดินแดน ยูคอนและส่วนเหนือของบริติชโคลัมเบีย^[ 3 ^{] [ 4 ]} ชุมชนที่อยู่ในภูมิภาคคาสกาเดนา ได้แก่ รอสส์ริเวอร์และวัตสันเลคในยูคอน; ดีสเลค กู๊ดโฮปเลค โลเวอร์โพสต์ ไฟร์ไซด์ และมุนโชเลคในบริติชโคลัมเบีย^{[ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] ภาษา} คาสกาประกอบด้วยสำเนียงย่อยแปด สำเนียง ^{[ 6 ]}ซึ่งทั้งหมดมีการออกเสียงและคำศัพท์ที่คล้ายคลึงกัน^{[ 4 ] [ 6 ]} เมืองวัตสันเลคก่อตั้งขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองเมื่อ มีการสร้าง ทางหลวงอะแลสกาในปี 1942 ^{[ 5 ]} ผลกระทบที่สำคัญอย่างหนึ่งของการล่าอาณานิคมคือการสูญเสียภาษาคาสกา^{[ 4 ] [ 5 ]}สาเหตุสำคัญอีกประการหนึ่งของการสูญเสียภาษากัสก้าในแคนาดาเกิดจากระบบโรงเรียนประจำของแคนาดาผลกระทบที่โรงเรียนเหล่านี้มีต่อภาษากัสก้าทำให้เกิดช่องว่างทางภาษาระหว่างสองรุ่น ส่งผลให้มีผู้พูดภาษากัสก้ารุ่นเยาว์น้อย

จากข้อมูลปี 2011 มีผู้พูดประมาณ 200 คน Ethnologue จัดให้ภาษา Kaska อยู่ในสถานะ 7 (กำลังเปลี่ยนแปลง) โดยส่วนใหญ่เป็นผู้อาวุโส Kaska Dena ที่พูดได้อย่างคล่องแคล่ว^{[ 4 ]}แม้ว่าจะมีเพียง 4 ชุมชน ( Good Hope Lake , Lower Post , Watson LakeและRoss River ) ที่มีการสอนภาษานี้ในโรงเรียน^{[ 7 ]} เด็กชาว Kaska Dena ไม่สามารถเรียนรู้ที่จะพูดได้อย่างคล่องแคล่ว เนื่องจากหลายครอบครัวไม่ได้ใช้ภาษา Kaska ที่บ้าน^{[ 5 ]} ชาว Kaska Dena ตระหนักถึงความสำคัญของการฟื้นฟูภาษา Kaska และได้ทำงานเพื่อสร้างสื่อภาษาเขียนและภาษาพูดของภาษา Kaska รวมถึงโครงการต่างๆ เช่น ค่ายวัฒนธรรมและโปรแกรมฝึกอบรม^{[ 8 ]}

Kaska ใช้สระ /a/, /e/, /i/, /o/ และ /u/ ซึ่งเมื่อผสมผสานกันในรูปแบบต่างๆ เช่น การผันเสียง (เสียงสูง เสียงต่ำ และเสียงสูงขึ้น) การยืดเสียง และการออกเสียงขึ้นจมูก จะทำให้เกิดเสียงสระทั้งหมดประมาณ 60 เสียง

อัลโลโฟนของเสียง/i, e, o, ɛ̃/ยังสามารถได้ยินเป็น[ə, ɛ~ə, ʊ, æ̃ː ] ^{[ 9 ] [ 6 ]}

แหล่งที่มา: ^{[ 10 ]}

ภาษากัสกาเป็นภาษาสังเคราะห์หลายส่วน (polysynthetic language) ที่มักมีคำหลักเป็นประโยค เป็นภาษาแบบส่วนหัวอยู่ท้าย (head-final) โดยมีตำแหน่งคำนำหน้าเก้าตำแหน่งสำหรับหน่วยคำกริยาหลัก ภาษากัสกาไม่มีเครื่องหมายแสดงการควบคุมหรือเพศทางไวยากรณ์ (เพศทางเพศสัมพันธ์มักถูกบอกเป็นนัยในเรื่องเล่าผ่านการเชื่อมโยงบริบทกับบทบาททางเพศที่แพร่หลายในสังคมกัสกา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องสงคราม)

ประโยคกริยา หรือประโยคคำเดียวที่ประกอบด้วยกริยาหลักที่ถูกดัดแปลงโดยหน่วยคำเติม เช่น หน่วยคำเติมแสดงการผันคำ หน่วยคำเติมแสดงการสร้างคำ และ/หรือหน่วยคำเติมประเภทอื่นๆ มักพบได้ทั่วไปในภาษากัสกา ในกรณีเหล่านี้ หน่วยคำกริยาที่อยู่ท้ายคำอาจมีหน่วยคำเติมได้มากถึงเก้าหน่วยคำเติม ซึ่งแบ่งออกเป็นสามประเภท ได้แก่ หน่วยคำเติมแยก หน่วยคำเติมเชื่อม และหน่วยคำกริยาหลัก แผนภาพโครงสร้างคำกริยาของภาษากัสกาของโอ'ดอนเนลล์แสดงอยู่ด้านล่าง

คำกริยาหลักจะมีหน่วยคำกริยาหลักอยู่ ซึ่งจะมีคำจำแนกประเภท หนึ่งในสี่คำ (-h-, -Ø-, -l-, -d-) นำหน้าทันที

คำ บุพบท -Ø-ส่วนใหญ่ใช้เพื่อระบุคำกริยาที่ไม่ต้องการกรรมและคำกริยาแสดงสภาพ

ตัวจำแนก-h-ซึ่งเรียกว่า การจำแนก łในวรรณกรรม Athabaskan ระบุถึงการถ่ายทอดและ/หรือสาเหตุ และจะถูกลบออกเมื่ออยู่หน้าประธานเอกพจน์บุรุษที่หนึ่งที่ทำเครื่องหมายs-แม้ว่าจะพบในอนุประโยคอกรรมบางประโยค เช่นse h tsū́ts ("วัตถุคล้ายผ้าตั้งอยู่") แต่โดยทั่วไปแล้วอนุประโยคเหล่านี้จะมีตัวจำแนก-Ø- ^{[ 9 ]}

• etsén segan 'เนื้อแห้ง'
• etsén se h gan 's/he dried the meat'

คำ จำแนกประเภท -d-มีหน้าที่ซับซ้อนกว่า โดยใช้ร่วมกับคำกริยาที่แสดงการกระทำเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง คำกริยาที่แสดงการกระทำเพื่อสะท้อนกลับ คำกริยาที่แสดงการกระทำร่วมกัน คำกริยาที่แสดงการกระทำซ้ำ (ซึ่งมีคำนำหน้าne- ) และคำกริยาที่ แสดงการกระทำโดยกรรมวาจก

ตัว จำแนก -l-รวมฟังก์ชันของ ตัวจำแนก -d-และ-h- ( ł ) เข้าด้วยกัน

คำเชื่อมที่ปรากฏอยู่ระหว่างกลุ่มคำนำหน้าแยกและคำกริยาหลักนั้น ทำหน้าที่ส่งข้อมูลการผันคำ รวมถึงประธาน กรรมตรง และเครื่องหมายแสดงอารมณ์/ลักษณะกริยา ใน เครื่องหมายแสดง ประธาน ภาษา Kaska แยกความแตกต่างทางไวยากรณ์ระหว่างหน่วยคำ "ประธานที่ 1" และ "ประธานที่ 2" (โดยหน่วยคำหลังแสดงอยู่ในกรอบสีเทาในตารางด้านล่างซ้าย)

เครื่องหมายประธาน I จะปรากฏร่วมกันในตอนท้าย ในขณะที่เครื่องหมายประธาน II จะปรากฏร่วมกันในตอนต้น

ตารางด้านขวาแสดงเครื่องหมายกรรมตรง เครื่องหมายสำหรับกรรมตรงบุรุษที่สามเอกพจน์ขึ้นอยู่กับประธานของประโยค: ถ้าประธานเป็นบุรุษที่หนึ่งหรือบุรุษที่สอง จะใช้Ø- แต่จะเปลี่ยนเป็นye-เมื่อประธานเป็นบุรุษที่สาม

โดยทั่วไปแล้ว ส่วนแยก (disjunct ) จะมีคำนำหน้าแสดงกริยาวิเศษณ์และคำนำหน้าแสดงการสร้างคำ รวมถึงเครื่องหมายปฏิเสธdū-และ หน่วย คำแสดงพหูพจน์แบบกระจายné-ซึ่งใช้ทำให้ประธานที่เป็นพหูพจน์กลายเป็นพหูพจน์ และในบางกรณีก็ใช้กับกรรมที่เป็นเอกพจน์ด้วย การมีอยู่ (หรือไม่มีอยู่) ของคุณลักษณะนี้จะบ่งบอกถึงจำนวนส่วนใหญ่ที่ไม่ได้ระบุไว้แล้วโดยบริบทหรือผ่านทางคำต่อท้ายประธานและกรรมเอง คำนำหน้าɬe-บ่งบอกถึงประธานที่เป็นพหูพจน์ในวลีกริยาอย่างน้อยหนึ่งวลี เช่น "นั่ง" หน่วยคำต่อท้ายแสดงตำแหน่ง เช่นts'i'- ("ถึง") และyé- ("เกี่ยวกับ") ก็ปรากฏในส่วนแยกเช่นกัน พร้อมกับเครื่องหมายกรรมเฉียงที่แสดงอยู่ในตารางด้านล่าง

แหล่งที่มา: ^{[ 9 ]}

ในภาษากัสกา การแสดงออกถึงเวลาส่วนใหญ่ใช้การแสดงลักษณะกริยา ซึ่งเรียกว่า " โหมด " เมื่ออธิบายในภาษาอะธาบาสกัน คำนำหน้าเหล่านี้สื่อถึงลักษณะกริยาที่ไม่สมบูรณ์ สมบูรณ์ และปรารถนา การแสดงออกถึงหน่วยเวลาที่ระบุปริมาณอย่างชัดเจนมีอยู่ เช่นtādet'ē dzenḗs ("สามวัน") แต่ไม่ค่อยปรากฏในบทสนทนาของภาษากัสกา

กริยา ในรูป อดีตกาลไม่สมบูรณ์ (คำนำหน้าØ- ) แสดงถึงการกระทำที่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ ใช้ในการบ่งชี้เครื่องมือ การบรรยายสถานการณ์คงที่ และเพื่อแสดงอารมณ์ที่ไม่สมจริง ในเรื่องเล่าของชาวกัสก้า กริยาในรูปอดีตกาลไม่สมบูรณ์มักมาพร้อมกับน้ำเสียงที่ขบขัน

รูป แบบ กริยาที่สมบูรณ์ (คำนำหน้าn- ) ทำหน้าที่เสริมกับรูปแบบกริยาที่ไม่สมบูรณ์เป็นส่วนใหญ่ โดยแสดงถึงการกระทำที่เสร็จสมบูรณ์ ใช้ในการบรรยายเหตุการณ์ที่เคลื่อนไหว และสร้างอารมณ์สมจริง เรื่องเล่าของชาวคาสก้ามีแนวโน้มที่จะแสดงน้ำเสียงที่จริงจังมากขึ้นผ่านรูปแบบกริยาที่สมบูรณ์

รูป แบบ แสดงความปรารถนา (คำนำหน้าu-ร่วมกับคำต่อท้าย-í ) แสดงถึงกิจกรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นจริงหรือสิ่งที่ปรารถนา

คำนำหน้า คำหลัก และคำต่อท้ายที่แสดงทิศทางยังบ่งชี้ถึงความสัมพันธ์เชิงพื้นที่ในเรื่องเล่าของชาวกัสก้าด้วย ซึ่งรวมถึงคำบอกทิศทาง (allatives) คำบอกสถานที่ ( ablatives) คำบอกพื้นที่(areals)และคำบอกจุด (punctuals)โดยมีตัวอย่างบางส่วนแสดงไว้ด้านล่าง

• kúh- 'สถานที่ห่างไกล (ที่ทั้งผู้พูดและผู้ฟังทราบ)'
• de- 'สถานที่ห่างไกล (ที่ผู้พูดเท่านั้นที่รู้)'
• อ่า - 'ตำแหน่งที่อยู่ห่างไกล (กำหนดโดยตัวละครที่ไม่ใช่จุดสนใจ)'
• จูห์-, จาห์- 'สถานที่ใกล้เคียง'
• degé - 'ข้างหน้า' (ใช้ในความหมายว่า 'ในอนาคต' ได้เช่นกัน)
• nā́né- 'ข้าม'
• -áné 'ไปด้านข้าง' (มักใช้ร่วมกับ คำนำหน้า ah- )

เมื่อประโยคประกอบด้วยคำนามอิสระสองคำ ประโยคนั้นจะมีโครงสร้างแบบ ประธาน-กรรม-กริยา (SOV)

เมื่อมีคำนามอิสระเพียงคำเดียว ประธานและกรรมจะถูกแยกแยะโดยคำนำหน้าในคำกริยา ดังแสดงในประโยคตัวอย่างเดียวกัน

• eskie ganehtan ("เธอเห็น/มองไปที่เด็กผู้ชาย")

1. eskie me ganehtan
2. เด็กชาย3sg.Obj ...
3. "เด็กชายมองเห็น/จ้องมองเธอ"

อนุประโยคจะลงท้ายด้วย-iหรือ-íและปรากฏอยู่หน้าประโยคหลัก ดังตัวอย่างต่อไปนี้:

เอกสารที่มีอยู่เกี่ยวกับภาษากัสกาไม่ได้กล่าวถึงคำขยาย คำสรรพนามสัมพันธ์ หรือคำเติมเต็ม และการแสดงลักษณะทางไวยากรณ์ดูเหมือนจะจำกัดอยู่เฉพาะในรูปประธาน (nominative) รูปกรรม (accusative) และรูปแบบต่างๆ ของการแสดงลักษณะทางไวยากรณ์ตามสถานที่ที่ถ่ายทอดผ่านหน่วยคำบอกทิศทาง

• ภาษาทาห์ลตัน