ความแตกต่างระหว่างภาษาตรงตัวและ ภาษาเชิงเปรียบเทียบ มีอยู่ในภาษาธรรมชาติ ทุกภาษา ปรากฏการณ์นี้ได้รับการศึกษาในบางสาขาของการวิเคราะห์ภาษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน ด้านรูปแบบการเขียนวาทศิลป์และความหมายวิทยา

ภาษาตรงตัวคือการใช้คำ ตาม ความหมายโดยตรง ชัดเจน หรือตามที่ยอมรับกันโดยทั่วไป: ความหมายตามตัวอักษรของ คำนั้น

ภาษาเชิงเปรียบเทียบ (หรือ ภาษา ที่ไม่ตรงตัว ) คือการใช้คำที่เบี่ยงเบนไปจากความหมายที่ยอมรับกันโดยทั่วไป^{[ 1 ] [ 2 ]}เพื่อสื่อความหมายที่ซับซ้อนมากขึ้นหรือเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่สูงขึ้น^{[ 3 ]}โดยการนำเสนอคำในลักษณะที่ผู้ฟังจะเทียบเคียง เปรียบเทียบ หรือเชื่อมโยงคำเหล่านั้นกับความหมายที่ไม่เกี่ยวข้องกันตามปกติ ผลลัพธ์ที่ตั้งใจไว้โดยทั่วไปของภาษาเชิงเปรียบเทียบคือการกระตุ้นการตอบสนองของผู้ฟังที่เน้นอารมณ์ (เช่น ความตื่นเต้น ความตกใจ เสียงหัวเราะ ฯลฯ) สุนทรียภาพ หรือสติปัญญาเป็นพิเศษ

อริสโตเติลนักปรัชญากรีกโบราณและต่อมาควินติเลียน นักวาทศิลป์ชาวโรมัน เป็นหนึ่งในนักวิเคราะห์ภาษายุคแรกๆ ที่มีการบันทึกไว้ ซึ่งได้อธิบายถึงความแตกต่างระหว่างภาษาตามตัวอักษรและภาษาเชิงเปรียบเทียบ^{[ 4 ]}วิลเลียม เบเดลล์ สแตนฟอร์ด ได้ทำการตรวจสอบเชิงวิชาการอย่างครอบคลุมเกี่ยวกับอุปมาอุปไมยในสมัยโบราณ และวิธีที่การใช้อุปมาอุปไมยได้รับการส่งเสริมโดยมหากาพย์ของโฮเมอร์เรื่อง อิเลียดและโอดิสซี^{[ 5 ]}

ในการวิเคราะห์วรรณกรรมคำว่า "ตามตัวอักษร" และ "ตามความหมาย" ยังคงถูกใช้ แต่ในสาขาความรู้ความเข้าใจและภาษาศาสตร์ พื้นฐานในการระบุความแตกต่างดังกล่าวไม่ได้ถูกนำมาใช้อีกต่อไป^{[ 6 ]}

การใช้ตามตัวอักษรทำให้คำมีความหมาย ในแง่ของความหมายที่คำมีด้วยตัวมันเอง^{[ 7 ]}ตัวอย่างเช่น ตามที่กำหนดไว้ในพจนานุกรม มันรักษาความหมายที่สอดคล้องกันโดยไม่คำนึงถึงบริบท [ ^{8 ]}โดยความหมายที่ตั้งใจของวลีจะตรงกับความหมายของคำแต่ละคำอย่างแม่นยำ^{[ 9 ] ใน}ทางกลับกัน การใช้ภาษาเชิงเปรียบเทียบคือการใช้คำหรือวลีที่มีความหมายที่ไม่ตรงกับความหมายตามตัวอักษร แต่กระตุ้นให้เกิดการเชื่อมโยงทางจิตใจบางอย่างหรือสะท้อนความจริงบางประเภท^{[ 10 ]}บางทีอาจเป็นความจริงที่นำเสนอในเชิงศิลปะมากกว่า

ตัวอย่างของภาษาเชิงเปรียบเทียบ ซึ่งโดยทั่วไปเรียกว่าสำนวนโวหาร (แม้ว่าคำนี้อาจมีความหมายอื่นที่แตกต่างกันเล็กน้อยก็ได้) มีตั้งแต่การเปรียบเทียบอุปมาอุปไมย การเปรียบเทียบ เชิงอุปลักษณ์การกล่าวเกิน จริง ไป จนถึงประเภทอื่นๆ อีกมากมาย^{[ 11 ]}สารานุกรมวรรณกรรมของ Merriam-Websterกล่าวว่าภาษาเชิงเปรียบเทียบสามารถจำแนกได้เป็น 5 ประเภท ได้แก่ ความคล้ายคลึงหรือความสัมพันธ์ การเน้นย้ำหรือการกล่าวลดทอนสำนวนโวหาร การเล่นคำ และข้อผิดพลาด^{[ 12 ]}

การเปรียบเทียบ^{[ 13 ]}คือการเปรียบเทียบสองสิ่ง โดยระบุด้วยคำเชื่อม เช่น "เหมือน", "เช่น", "กว่า" หรือคำกริยา เช่น "คล้ายคลึง" เพื่อแสดงว่าสิ่งเหล่านั้นคล้ายคลึงกันอย่างไร^{[ 14 ]}

ตัวอย่าง: "แก้มของเขาเหมือนดอกกุหลาบจมูกของเขาเหมือนลูกเชอร์รี่ .../และเคราบนคางของเขาขาวราวหิมะ " (เน้นข้อความ) — เคลเมนต์ คลาร์ก มัวร์^{[ 15 ]}

อุปมา^{[ 16 ]} เป็น สำนวนโวหารที่แสดงให้เห็น “สิ่งที่ไม่เหมือนกันโดยพื้นฐาน” สองสิ่งว่ามีความคล้ายคลึงกันหรือสร้างภาพใหม่^{[ 17 ]}ความคล้ายคลึงกันระหว่างวัตถุที่นำมาเปรียบเทียบอาจเป็นการบอกเป็นนัยมากกว่าการกล่าวโดยตรง^{[ 17 ]}นักวิจารณ์วรรณกรรมและนักวาทศิลป์IA Richardsแบ่งอุปมาออกเป็นสองส่วน คือ พาหนะและเนื้อหา^{[ 18 ]}

ตัวอย่าง: "หมอกมาอย่างเงียบเชียบราวกับเท้าแมว"— คาร์ล แซนด์เบิร์ก^{[ 19 ]}ในตัวอย่างนี้ "เท้าแมว" เป็นพาหนะที่ทำให้ความหมายหลัก "หมอก" ชัดเจนขึ้น การเปรียบเทียบระหว่างพาหนะและความหมายหลัก (เรียกอีกอย่างว่าteritium comparitionis ) เป็นสิ่งที่แฝงอยู่: หมอกคืบคลานเข้ามาอย่างเงียบๆ เหมือนแมว

อุปมาอุปไมยแบบขยายคืออุปมาอุปไมยที่ต่อเนื่องกันหลายประโยค^{[ 20 ] [ 21 ]}

ตัวอย่าง: "ท้องฟ้าก้าวออกจากชุดกลางวัน/สวมชุดราตรีผ้าไหม/ฝูงค้างคาวบินวนและแกว่งไปมาที่ชายกระโปรง... เธอได้ลองสวมทุกอย่างในตู้เสื้อผ้าของเธอแล้ว" Dilys Rose ^{[ 22 ]}

คำ เลียนเสียงธรรมชาติคือคำที่ออกแบบมาเพื่อเลียนแบบเสียง^{[ 23 ]}

ตัวอย่าง: “เห่า! เห่า!” สุนัขเห่าไล่รถที่แล่นผ่านไปอย่างรวดเร็ว

บุคลาธิษฐาน^{[ 24 ]}คือการกำหนดลักษณะหรือบุคลิกส่วนบุคคลให้กับวัตถุที่ไม่มีชีวิตหรือแนวคิดนามธรรม^{[ 25 ]}โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฐานะสำนวนโวหาร

ตัวอย่าง: "เพราะฉันไม่สามารถหยุดเพื่อความตายได้/เขาจึงหยุดเพื่อฉันอย่างใจดี/รถม้ามีเพียงเราสองคน/และความเป็นอมตะ"— เอมิลี ดิกกินสัน ดิกกินสันพรรณนาถึงความตายในฐานะคนขับรถม้า^{[ 25 ]}

อ็อกซิโมรอนเป็นสำนวนโวหารที่ใช้คำตรงข้ามหรือคำที่ขัดแย้งกันสองคำร่วมกันเพื่อเน้นย้ำ^{[ 26 ]}

ตัวอย่าง: ความวุ่นวายที่เป็นระเบียบ, เหมือนกันแต่ต่างกัน, หวานปนขม

ความขัดแย้งคือข้อความหรือข้อเสนอที่ขัดแย้งในตัวเอง ไม่สมเหตุสมผล หรือไม่เป็นไปตามหลักตรรกะ^{[ 27 ]}

ตัวอย่าง: ข้อความนี้เป็นคำโกหก

ไฮเปอร์โบเลเป็นสำนวนโวหารที่ใช้คำพูดที่เกินจริงหรือกล่าวเกินจริงเพื่อแสดงความรู้สึกที่รุนแรง^{[ 28 ]}

ตัวอย่าง: พวกเขาเดินมานานมากจนจอห์นคิดว่าเขาอาจจะดื่มน้ำในทะเลสาบทั้งหมดได้เมื่อพวกเขามาถึงที่นั่น

การอ้างอิงถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งหมายถึงการกล่าวถึงตัวละครหรือเหตุการณ์ที่มีชื่อเสียง

ตัวอย่าง: เพียงแค่ก้าวเดียวก็อาจพาคุณทะลุผ่านกระจกได้หากไม่ระมัดระวัง

สำนวน คือ สำนวนที่มีความหมายเชิงเปรียบเทียบ ซึ่งมักจะเกี่ยวข้องแต่แตกต่างจากความหมายตามตัวอักษรของวลีนั้นๆ

ตัวอย่าง: คุณควรคอยระวังเขาไว้

การเล่นคำคือสำนวนที่มุ่งหวังให้เกิดอารมณ์ขันหรือผลในเชิงวาทศิลป์ โดยการใช้ความหมายที่แตกต่างกันของคำต่างๆ มาผสมผสานกัน

ตัวอย่าง: ฉันสงสัยว่าทำไมลูกบอลถึงใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ แล้วมันก็มาโดนฉัน

นักวิจารณ์มักตั้งข้อสังเกต (และบางครั้งก็วิจารณ์) ว่าคำว่าliterallyนั้นมักถูกใช้ในความหมายที่ไม่ใช่ literally เพื่อเน้นความหมายของประโยค (เช่น "I literally died of laughter" ซึ่งเห็นได้ชัดว่าผู้พูดไม่ได้ตาย) อย่างไรก็ตาม นี่ไม่ใช่พัฒนาการเมื่อเร็วๆ นี้ แต่การใช้งานแบบนี้มีมาอย่างน้อยตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 นวนิยายเรื่อง The History of Emily MontagueของFrances Brooke ในปี 1769 ถูกนำมาใช้ในพจนานุกรมภาษาอังกฤษ Oxford (OED) ฉบับแรกสุดสำหรับความหมายเชิงเปรียบเทียบของliterallyโดยประโยคจากนวนิยายที่ใช้คือ: "He is a fortunate man to be introduced to such a party of fine women at his arrival; it is literally to feed among the lilies ." ^{[ 29 ]}การอ้างอิงนี้ยังถูกใช้ในการแก้ไข OED ในปี 2011 ด้วย^{[ 29 ]}

ก่อนปี 1980 แบบจำลอง "เชิงปฏิบัติมาตรฐาน" ของการเข้าใจภาษาเป็นที่เชื่อกันอย่างแพร่หลาย ในแบบจำลองนั้น เชื่อกันว่าผู้รับจะพยายามทำความเข้าใจความหมายตามตัวอักษรก่อน แต่เมื่อไม่สามารถอนุมานตามตัวอักษรได้อย่างเหมาะสม ผู้รับจะเปลี่ยนไปมองหาการตีความเชิงเปรียบเทียบที่จะช่วยให้เข้าใจได้^{[ 30 ]}นับตั้งแต่นั้นมา งานวิจัยได้ตั้งข้อสงสัยต่อแบบจำลองนี้ ในการทดสอบ พบว่าภาษาเชิงเปรียบเทียบสามารถเข้าใจได้ในความเร็วเดียวกับภาษาตามตัวอักษร ดังนั้นสมมติฐานที่ว่าผู้รับพยายามประมวลผลความหมายตามตัวอักษรก่อนและละทิ้งไปก่อนที่จะพยายามประมวลผลความหมายเชิงเปรียบเทียบจึงดูเหมือนจะเป็นเท็จ^{[ 31 ]}

เริ่มจากผลงานของ Michael Reddy ในบทความปี 1979 เรื่อง " The Conduit Metaphor " นักภาษาศาสตร์หลายคนในปัจจุบันปฏิเสธว่ามีวิธีที่ถูกต้องในการแยกแยะระหว่างโหมดภาษาแบบ "ตรงตัว" และ "เชิงเปรียบเทียบ" ^{[ 32 ]}อย่างไรก็ตาม งานวิจัยยังคงดำเนินต่อไปเพื่อแยกแยะความแตกต่างดังกล่าว^{[ 33 ]}

• คำที่เราทั้งรักทั้งเกลียด (ตามตัวอักษรเลย)จากนิตยสาร Slate
• ตัวเลขคำพูดจาก Silva Rhetoricae
• อุปมาและความหมายจาก Minerva – วารสารปรัชญาออนไลน์ บทความนี้กล่าวถึงวิธีการที่อุปมาช่วยให้เกิดมุมมองใหม่ๆ เพิ่มพูนความเข้าใจ และเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาภาษา