Gaetuliเป็นชื่อที่ ชาว เบอร์เบอร์ โบราณ ซึ่งอาศัยอยู่ในGetuliaถูกทำให้เป็นภาษาโรมัน เขตดังกล่าวครอบคลุมพื้นที่ทะเลทรายขนาดใหญ่ทางใต้ของเทือกเขาแอตลาสติดกับทะเลทราย ซาฮารา เอกสารอื่น ๆ ระบุว่า Gaetulia ในยุคก่อนโรมัน ตั้งอยู่ตามแนวชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียนของประเทศ แอลจีเรียและตูนิเซียในปัจจุบันและทางเหนือของเทือกเขาแอตลาส ในช่วงยุคโรมัน ตามที่พลินีผู้เฒ่ากล่าวไว้ ชาวAutololes Gaetuli ได้ตั้งถิ่นฐานทางใต้ของจังหวัดMauretania Tingitana ใน ประเทศโมร็อกโกในปัจจุบัน^{[ 1 ]}พวกเขาอาศัยอยู่บนเนินเขาทางใต้ของเทือกเขา Aures และ Atlas และอาจไปไกลถึงชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก^{[ 2 ]} สันนิษฐานว่า ชื่อของGodala ^{[ 3 ]}มาจากคำว่า Gaetuli

เกตุเลียเป็นชื่อที่ใช้เรียกเขตโบราณในมาเกร็บซึ่งในสมัยนักเขียนโรมันนั้นประกอบด้วยชนเผ่าเบอร์เบอร์เร่ร่อนที่อาศัยอยู่ตามเนินเขาทางใต้ของเทือกเขาออเรสและเทือกเขาแอตลาสไปจนถึงมหาสมุทรแอตแลนติกและโอเอซิสทางตอนเหนือของทะเลทรายซาฮารา [ ^{4 ] ชาว}เกตุเลียเป็นหนึ่งในชนพื้นเมืองที่เก่าแก่ที่สุดในแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือที่บันทึกไว้ในงานเขียนคลาสสิก^{[ 5 ]} พวกเขาส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในพื้นที่ของ ประเทศแอลจีเรียในปัจจุบันไปจนถึงกิกทิสทางตอนเหนือในภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้ของตูนิเซีย^{[ 6 ]}และตริโปลิตาเนียตอน ใต้ ^{[ 7 ]}พวกเขามีพรมแดนติดกับ ชาว การามันเตสทางตะวันออก และอยู่ภายใต้การปกครองของชาวลิเบียชายฝั่ง^{[ 8 ] [ 9 ]}ภูมิภาคชายฝั่งของมอริตาเนียอยู่เหนือพวกเขา และถึงแม้ว่าพวกเขาจะมีลักษณะคล้ายคลึงกันหลายอย่าง แต่ก็แตกต่างจากชาวมอริที่อาศัยอยู่ในบริเวณนั้น^{[ 6 ]}ชาวกาเอทูเลียนต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายของแอฟริกาตอนในใกล้กับ ทะเลทรายซา ฮาราและได้สร้างนักรบที่เก่งกาจและแข็งแกร่ง^{[ 9 ]}พวกเขามีชื่อเสียงในด้านการเลี้ยงม้า และตามที่สตรโบ กล่าวไว้ว่า มีลูกม้าถึง 100,000 ตัวในหนึ่งปี พวกเขาสวมหนังสัตว์ ดำรงชีวิตด้วยเนื้อและนม และอุตสาหกรรมเดียวที่เกี่ยวข้องกับชื่อของพวกเขาคือสีย้อมสีม่วงซึ่งโด่งดังมาตั้งแต่สมัยของออกัสตัสและทำจากสีย้อมสีม่วงมูเร็กซ์โบลินัส แบรนดาริสที่พบตามชายฝั่ง เห็นได้ชัดว่าทั้งในแม่น้ำซิร์เตสและในมหาสมุทรแอตแลนติก^{[ 4 ]}

งานเขียนประวัติศาสตร์โรมันโบราณหลายเล่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานเขียนของ ซัลลัส ต์บรรยายถึงชนเผ่าพื้นเมืองต่างๆ ในแอฟริกาเหนือว่าเป็นรัฐเดียวกัน และเรียกพวกเขารวมกันว่าชาวลิเบียและชาวกาเอตูลี^{[ 10 ]}ในช่วงเริ่มต้นของการตั้งอาณานิคมของโรมันในแอฟริกาเหนือ ซัลลัสต์เขียนว่าชาวกาเอตูลีเป็นignarum nominis Romani ( Iug. 80.1 ) ซึ่งไม่รู้จักชื่อโรมัน^{[ 11 ]}ซัลลัสต์ยังบรรยายถึงชาวลิเบียและชาวกาเอตูลีว่าเป็น "ชนชาติที่หยาบคายและไร้อารยธรรม" ซึ่ง "ไม่ได้รับการปกครองโดยสถาบันหรือกฎหมาย และไม่ขึ้นอยู่กับการปกครองของใครเลย" ^{[ 12 ]}

บันทึกในภายหลังขัดแย้งกับคำอธิบายนั้นพลินีผู้เฒ่าอ้างว่าชาวกาเอตูลีนั้นแตกต่างจาก ชนเผ่าพื้นเมือง นูมิเดียนใน แอฟริกาเหนืออื่นๆ อย่างสิ้นเชิง แม้ว่าจะใช้ภาษาเดียวกันก็ตาม^{[ 6 ]}นักประวัติศาสตร์ร่วมสมัยยอมรับการแบ่งแยกทางชาติพันธุ์ที่สำคัญระหว่างชนเผ่าเบอร์เบอร์และการมีอยู่ของกษัตริย์แต่ละองค์และขอบเขตทางการเมืองที่แยกจากกัน^{[ 13 ]}

บันทึกของโรมันเกี่ยวกับชาวกาเอตูลีปรากฏขึ้นครั้งแรกในช่วงสงครามจูเกอร์ธินเมื่อกลุ่มชนเผ่านี้ทำหน้าที่เป็นกองกำลังเสริมในกองทัพของจูเกอร์ธา ต่อสู้กับชาวโรมัน นี่เป็นการติดต่อครั้งแรกที่บันทึกไว้ระหว่างชาวโรมันและชาวกาเอตูลี และเป็นบันทึกของโรมันที่เก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับชนเผ่านี้ ในช่วง สงครามจูเกอร์ธิน ชาวกาเอตูลีได้โจมตีและก่อกวนกองกำลังโรมัน และมีกองทหารม้าที่สร้างความท้าทายอย่างมากต่อกองทหารโรมัน^{[ 14 ]}หลังจากการเจรจาสงบศึกระหว่างชาวนูมิเดียนและชาวโรมันนำไปสู่การสิ้นสุดของสงคราม กองกำลังกาเอตูลีก็ถูกยุบ

กองกำลัง Gaetulian ปรากฏตัวอีกครั้งในฐานะกองกำลังที่ภักดีต่อGaius Mariusในช่วงBellum Octavianumซึ่งเป็นสงครามกลางเมืองในปี 87 ก่อนคริสต์ศักราช อาจเป็นการแลกเปลี่ยนดินแดนที่กองกำลัง Gaetulian ต่อสู้เพื่อ Marius ต่อต้านGnaeus Octavius ^{​​[ 15 ]}หลังจากสันติภาพที่บันทึกไว้ระหว่าง Gaetuli และโรมเกือบ 90 ปี ชนเผ่าเหล่านี้ได้บุกรุกพื้นที่ที่โรมันยึดครอง ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ "สงคราม Gaetulian" ในปี 3 หลังคริสต์ศักราช นักประวัติศาสตร์บางคนอธิบายสงครามนี้ว่าเป็นการลุกฮือที่เกิดขึ้นอันเป็นผลมาจากการรุกรานดินแดนและการควบคุมการเคลื่อนไหวของ Gaetuli ซึ่งเป็นชนเผ่ากึ่งเร่ร่อนตามที่โรมันกำหนด เพื่อตอบโต้การโจมตี กองกำลังที่นำโดยCossus Cornelius Lentulusถูกส่งไปปราบปรามการรุกราน ซึ่งพวกเขาทำสำเร็จในปี 6 หลังคริสต์ศักราช^{[ 16 ]} Cossus Cornelius Lentulus ได้รับชื่อสกุล Gaetulicus จากการรณรงค์ที่ประสบความสำเร็จของเขา^{[ 17 ]}

ในปี ค.ศ. 17 เผ่า มูซูลามีซึ่งเป็นเผ่าย่อยของชาวกาเอทูลี นำโดยทัคฟารินาสได้ต่อสู้กับชาวโรมันเพื่อต่อต้านการสร้างถนนผ่านดินแดนของเผ่ามูซูลามีโดยกองทัพโรมันที่ 3 ออกัสตา เผ่ามูซูลามีได้เข้าร่วมในการต่อสู้กับชาวโรมันกับชาวกาเอทูลีและชาวการามันเตส ที่อยู่ใกล้เคียง นี่เป็นสงครามครั้งใหญ่ที่สุดใน ภูมิภาค แอลจีเรียของแอฟริกาโรมันในประวัติศาสตร์การยึดครองของโรมัน^{[ 18 ]}หลังจากการพ่ายแพ้ของเผ่ามูซูลามี ชาวกาเอทูลีก็ไม่ปรากฏในบันทึกทางทหารของโรมันอีกต่อไป บันทึกเพิ่มเติมเกี่ยวกับชาวกาเอทูลีระบุว่าทหารจากเผ่าเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นกองกำลังเสริมในกองทัพโรมัน ในขณะที่เผ่าเหล่านี้เองก็จัดหาสัตว์แปลกใหม่และสีย้อมสีม่วง รวมถึงสินค้าอื่นๆ ให้แก่จักรวรรดิผ่านทางการค้า บันทึกระบุว่าสัตว์หลายชนิดที่ใช้ในเกมของโรมันได้มาจากการค้าขายกับชาวกาเอทูลี^{[ 19 ]}

ภูมิภาคกาเอทูเลียมีสภาพภูมิอากาศที่หลากหลาย จึงทำให้ชนเผ่ากาเอทูเลียต้องปรับตัวเข้ากับรูปแบบการอยู่อาศัยที่แตกต่างกันออกไป มีบันทึกว่าพวกเขาอาศัยอยู่ในกระท่อม ซึ่งคาดว่าอยู่ในบริเวณภูเขาที่อยู่ห่างจากชายฝั่งของกาเอทูเลีย และยังอาศัยอยู่ใต้ท้องเรือที่พลิคว่ำในบริเวณชายฝั่งอีกด้วย^{[ 12 ] [ 20 ]}การเคลื่อนย้ายและการใช้ชีวิตที่หลากหลายนี้น่าจะเป็นปัจจัยที่ทำให้นักประวัติศาสตร์โรมันยากที่จะระบุตัวตนของชาวกาเอทูเลียได้อย่างถูกต้องทั้งในแง่การเมืองและวัฒนธรรม

SallustและPliny the Elderต่างก็กล่าวถึงแนวโน้มการทำสงครามของ Gaetuli ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากเรื่องราวเกี่ยวกับการรุกรานของ Gaetuli บ่อยครั้ง เรื่องราวเหล่านี้ดูเหมือนจะแสดงให้เห็นว่า Gaetuli ไม่ได้เลือกปฏิบัติในเป้าหมายของพวกเขา เนื่องจากมีบันทึกว่ามีการรุกรานทั้งดินแดนของโรมันและชนเผ่า Numidian อื่นๆ^{[ 21 ]}

ชาวกาเอตูลีมักแต่งงานกับชนเผ่าอื่น ๆอพูเลียสอ้างถึงเชื้อสายกึ่งกาเอตูลีและกึ่งนูมิเดียนของเขาในหนังสืออโปโลเจีย (ค.ศ. 170) ^{[ 22 ]}ซัลลัสต์ยังกล่าวถึงว่าชาวกาเอตูลีแต่งงานกับชาวเปอร์เซียและค่อย ๆ ผสมผสานเข้ากับพวกเขา กลายเป็นชนเผ่าเร่ร่อน^{[ 23 ]}

เนื่องจากธรรมชาติที่เป็นเร่ร่อน ชาวกาเอตูลีจึงพึ่งพาตนเองได้เป็นส่วนใหญ่ ตามที่ซัลลัสต์ กล่าวไว้ ชาวกาเอตูลีจะกิน "เนื้อสัตว์ป่าและผลไม้จากพื้นดิน" ^{[ 24 ]}หลังจากการรบที่คาร์เธจ (ประมาณ 149 ปีก่อนคริสตกาล)พ่อค้าชาวโรมันสามารถเพิ่มการติดต่อกับชนเผ่าเบอร์เบอร์พื้นเมืองและสร้างการค้าได้^{[ 25 ]}

ในDeipnosophistae Athenaeus กล่าวถึงพืชผลที่ต้องการหลายชนิดซึ่งมีถิ่นกำเนิดใน ภูมิภาค Numidia และ Gaetulia ชาว Gaetuli ปลูกและค้าขายหน่อไม้ฝรั่งซึ่งมีขนาด "หนาเท่าต้นกกไซปรัสและยาวสิบสองฟุต" ^{[ 26 ]}

อาณานิคมโรมันในกาเอทูเลียส่วนใหญ่แลกเปลี่ยนสินค้ากับชาวกาเอทูเลียเพื่อแลกกับหอยมูเร็กซ์ซึ่งเป็นหอยพื้นเมืองบนชายฝั่งกาเอทูเลีย (ใช้ทำสีย้อมสีม่วง) และสัตว์ป่าต่างถิ่นพื้นเมืองของภูมิภาค โดยเฉพาะสิงโต กวางกาเซล และเสือ^{[ 27 ] [ 28 ]}ในบทกวี ของฮอเรซ ภาพของสิงโตกาเอทูเลียถูกใช้เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของภัยคุกคามครั้งใหญ่^{[ 29 ]}ความดุร้ายและขนาดตัวที่ใหญ่โตของสิงโตกาเอทูเลียทำให้พวกมันกลายเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย และมีบันทึกว่าโรมได้นำเข้าสิงโตจำนวนมากมายังอิตาลี^{[ 30 ]}

ในเทพปกรณัมโรมันIarbasเป็นบุตรชายของเทพเจ้าแห่งแอฟริกาเหนือJupiter Hammonและนางไม้แห่ง Garamantia Iarbas กลายเป็นกษัตริย์องค์แรกของ Gaetuli ในAeneidของVirgil Iarbas ตกหลุมรักราชินีDido แห่งคาร์เธจ แต่ถูกปฏิเสธเพราะ Dido ชอบ Aeneasผู้มาขอแต่งงานมากกว่า^{[ 31 ]}

จากช่วงปลายยุคโบราณจนถึงการพิชิตของชาวอิสลามอาจสันนิษฐานได้ว่าอย่างน้อยส่วนหนึ่งของชาวกาเอตูลิได้เปลี่ยนไปนับถือศาสนาคริสต์นิกายไนซีนหรือลัทธิที่แตกแขนงออกมาจากนั้น เช่นลัทธิโดนาติสม์ เช่น เดียวกับชนเผ่าเบอร์เบอร์ที่นับถือศาสนาคริสต์อื่นๆ

• สิงโตกาเอทูเลียน

• เชอร์รี, เดวิด (1998). พรมแดนและสังคมในแอฟริกาเหนือสมัยโรมัน . สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด.{{cite book}}: CS1 maint: ไม่พบตำแหน่งผู้เผยแพร่ ( ลิงก์ )
• บทความนี้ได้นำข้อความจากสิ่งพิมพ์ที่อยู่ในสาธารณสมบัติ มาใช้ :  Chisholm, Hugh , ed. (1911). " Gaetulia ". Encyclopædia Britannica . Vol. 11 (ฉบับที่ 11). Cambridge University Press. หน้า  385– 386.
• Fage, JD, บรรณาธิการ (1979). ประวัติศาสตร์แอฟริกาฉบับเคมบริดจ์เล่ม 2 (ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 1). เคมบริดจ์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์
• ฟิชวิค, ดันแคน; ชอว์, เบรนท์ ดี. (1976) "ปโตเลมีแห่งมอริเตเนียและการสมรู้ร่วมคิดของแกตูลิคัส" ประวัติ: Zeitschrift für Alte Geschichte . 25 (4): 491– 494. จสตอร์ 4435530 .
• ลี, เบนจามิน ทอดด์; ฟิงเคิลเพิร์ล, เอลเลน และ กราเวรินี, ลูกา, บรรณาธิการ (2014). อปูเลียสและแอฟริกา . สำนักพิมพ์รูทเลดจ์.{{cite book}}: |work=ละเลย ( ช่วยเหลือ )
• พลินีผู้เฒ่า (1855). ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ . แปลโดย จอห์น บอสต็อก; เอชที ไรลีย์. ลอนดอน: เทย์เลอร์ แอนด์ ฟรานซิส, เรด ไลออน คอร์ท, ฟลีท สตรีท – ผ่านทางเพอร์เซอุส.
• Sallust (1899). สงครามจูเกอร์ธินแปลโดย Rev. John Selby Watson, MA นิวยอร์กและลอนดอน: Harper & Brothers