เกตาเชว ไฮล์
ไฮเลอ่านต้นฉบับภาษาเกเอซในปี 2012
เกิด	( 19 เมษายน 1931 )19 เมษายน พ.ศ. 2474 เชิ นโกราจังหวัดเชวาจักรวรรดิเอธิโอเปีย
เสียชีวิต	11 มิถุนายน 2564 (11 มิถุนายน 2021)(อายุ 90 ปี) โรงพยาบาลเมานต์ไซนาย มอร์นิง ไซ ด์นิวยอร์กสหรัฐอเมริกา
อัลมา มัธยฐาน	วิทยาลัยศาสนศาสตร์คอปติก (BD) มหาวิทยาลัยอเมริกันในไคโร (ปริญญาตรี) มหาวิทยาลัยทูบิงเงน (ปริญญาเอก)
อาชีพ	นักภาษาศาสตร์
จำนวนปีที่ปฏิบัติงาน	1957–2021
ผลงานที่โดดเด่น	วารสารเอธิโอปิกา (1980–89)

Getatchew Haile ( ภาษาอัมฮาริก : ጌታቸው ኀይሌ , โรมันไนซ์ :  Gētachew Ḫäyilē ; 19 เมษายน 1931 – 10 มิถุนายน 2021) ^{[ 1 ]}เป็นนักภาษาศาสตร์ ชาวเอธิโอเปีย-อเมริกัน ที่ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นนักวิชาการชั้นนำของภาษาเกเอซ^{[ 2 ]}และเป็นหนึ่งในผู้ที่มีผลงานมากที่สุด (เขาตีพิมพ์หนังสือและบทความมากกว่า 150 เล่ม) ^{[ 3 ]}เขาได้รับการยกย่องสำหรับผลงานของเขาในสาขานี้ด้วยรางวัล "อัจฉริยะ" จากโครงการ MacArthur Fellows ^{[ 4 ] [ 5 ]}และ เหรียญ Edward Ullendorffจากสภาแห่งสถาบันบริติชอะคาเดมี [ ^{6 ] เขา}เป็นชาวเอธิโอเปียคนแรกและชาวแอฟริกันคนแรกที่ได้รับรางวัลนี้^{[ 7 ] [ 8 ] [ 9 ]}

ไฮเลเกิดในหมู่บ้านชนบททูเตในเชนโครา (ส่วนหนึ่งของจังหวัดโชอาในจักรวรรดิเอธิโอเปีย ) ^{[ 10 ]} ในวัยเด็ก เขาเข้าเรียนที่ โรงเรียน ของคริสตจักรเอธิโอเปียออร์โธดอกซ์ซึ่งเขาได้เรียนรู้ภาษาพิธีกรรมเกเอซ และ "ทุ่มเทพลังงานของเขาให้กับการอ่านและทำความเข้าใจข้อความ" ^{[ 11 ]}

ตั้งแต่ปี 1945 ถึง 1951 เขาเข้าเรียนที่โรงเรียนทรินิตี้ในแอดดิสอาบาบาไฮเลย้ายไปไคโรในปี 1952 และอาศัยอยู่ที่นั่นตลอดช่วงทศวรรษ 1950 โดยสำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยศาสนศาสตร์คอปติกไคโร ประเทศอียิปต์ ด้วยปริญญาดุษฎีบัณฑิต (BD) ในปี 1957 และจากมหาวิทยาลัยอเมริกันในไคโรด้วยปริญญาตรี (BA) ในปี 1957 จากนั้นเขาย้ายไปเยอรมนีตะวันตกในปี 1957 ซึ่งเขาได้รับปริญญาเอกด้านภาษาศาสตร์เซมิติกจากมหาวิทยาลัยทูบิงเงนในปี 1962 หัวข้อวิทยานิพนธ์ของเขาคือDas Verbalsystem im Äthiopischen: Ein morphologischer Vergleich mit den orientalischen semitischen Sprachen [ ^{11 ] ไฮ}เลแต่งงานกับมิสรัก อามาร์ เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 1964 ที่ซิดาโม^{[ 12 ]}

ระหว่างการปฏิวัติเอธิโอเปียในปี 1974 ไฮเล ผู้เชื่อมั่นในระบอบราชาธิปไตยภายใต้ รัฐธรรมนูญภายใต้ ราชวงศ์โซโลม อนิก ได้เป็นสมาชิกของรัฐสภาเอธิโอเปีย ในช่วงเปลี่ยนผ่าน จากจังหวัดโชอา เนื่องจากการวิพากษ์วิจารณ์อย่างเปิดเผยต่อทั้งเผด็จการเมงกิสตู ไฮเล มาเรียมและเผด็จการทหารเดอร์กที่ได้รับการสนับสนุนจากโซเวียตและ^{ลัทธิ}มาร์กซ์-เลนินิสต์ [ ^{11 ]}กองทัพเอธิโอเปียจึงบุกเข้าบ้านของไฮเลในช่วงเริ่มต้นของ การก่อการ ร้ายสีแดงในปี 1975 ตามข้อมูลของรัฐบาลเอธิโอเปีย ไฮเลมีส่วนเกี่ยวข้องกับการยิงต่อสู้ขณะต่อต้านการจับกุมแต่ในที่สุดก็ได้รับบาดเจ็บและถูกจับกุม ในทางกลับกัน ตามคำกล่าวของเกตาเชว ไฮเล เขาตกเป็นเหยื่อของการลอบสังหารโดยไตร่ตรองไว้ล่วงหน้าและไร้เหตุผลโดยหน่วยสังหาร ของเดอร์ก หลังจากที่บีบีซีเวิลด์เซอร์วิสและวอยซ์ออฟอเมริกาเผยแพร่ข่าวเกี่ยวกับเขาในฐานะนักโทษทางความคิดไปทั่วโลก รัฐบาลเอธิโอเปียจึงปล่อยตัวเขา^{[ 13 ]}ด้วยความช่วยเหลือจากเพื่อนๆ ไฮเล่จึงได้รับอนุญาตให้เดินทางไปลอนดอนเพื่อรับการรักษาทางการแพทย์ เขาต้องกลายเป็นอัมพาตครึ่งท่อนเนื่องจากได้รับความเสียหายจากกระสุนปืนที่ไขสันหลังและต้องใช้รถเข็นตลอดชีวิตที่เหลือ^{[ 14 ]}

ไฮเลเป็นรองศาสตราจารย์ประจำภาควิชาภาษาและวรรณคดีเอธิโอเปีย มหาวิทยาลัยไฮเล เซลาสซีที่ 1 (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยแอดดิสอาบาบา ) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2505 ถึง พ.ศ. 2512 และ พ.ศ. 2514 ถึง พ.ศ. 2517 โดยสอนไวยากรณ์ภาษาอัมฮาริก วรรณคดีอัมฮาริก ไวยากรณ์ภาษาเกเอซ วรรณคดีเกเอซ ไวยากรณ์ภาษาอาหรับ และภาษาศาสตร์เซมิติก^{[ 15 ]}เขาได้รับการแต่งตั้งเป็นหัวหน้าภาควิชาในปี พ.ศ. 2508

หลังจากเดินทางมาถึงสหรัฐอเมริกาในปี 1976 ไฮล์ได้เข้าร่วมมหาวิทยาลัยเซนต์จอห์นในเมืองคอลเลจวิลล์ รัฐมินนิโซตาในที่สุดเขาก็ได้เป็นศาสตราจารย์เกียรติคุณด้านการศึกษายุคกลางและภัณฑารักษ์เกียรติคุณของศูนย์ศึกษาเอธิโอเปียที่ พิพิธภัณฑ์ฮิล ล์และห้องสมุดต้นฉบับ^{[ 16 ] [ 5 ]}ที่ HMML เขาได้จัดทำแคตตาล็อกต้นฉบับเอธิโอเปียมากกว่าหกพันเล่มและฝึกอบรมผู้จัดทำแคตตาล็อกต้นฉบับเอธิโอเปียในด้านอักษรโบราณ การกำหนดอายุ และทักษะอื่นๆ^{[ 17 ] [ 18 ] [ 19 ] [ 20 ] [ 21 ]}

เขาอยู่ในคณะกรรมการที่ปรึกษาของวารสารหลายฉบับ รวมถึงComité de บรรยายของ Analecta Bollandiana (วารสาร Christian Hagiography), วารสารการศึกษาของเอธิโอเปีย , วารสารการศึกษาของเอธิโอเปีย , แอฟริกาตะวันออกเฉียงเหนือศึกษา , ทะเบียนเอธิโอเปีย (พ.ศ. 2537-2544) และActa Aethiopica (พ.ศ. 2523-2532) ^{[ 22 ] [ 23 ]}

นอกเหนือจากงานเขียนและการแปลผลงานหลากหลายประเภทเกี่ยวกับเอธิโอเปียและคริสตจักรนิกายออร์โธดอกซ์แล้ว เขายังผลิตหนังสือสองเล่มเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และความเชื่อของAbba Estifanos แห่ง Gwendagwendeเล่มหนึ่งในปี 2549 ^{[ 24 ]}และอีกเล่มในปี 2554 ^{[ 25 ]}งานแปลครั้งแรกของเขาเป็นภาษาอัมฮาริกคือเรื่องสั้นExtracts from Adam's Diary ของ Mark Twainในปี 2508 ^{[ 11 ]}

ภาษาที่เขาใช้ในการทำงาน ได้แก่อัมฮาริก^เกเอซ อาหรับฮิบรูละตินกรีกเยอรมันและคอปติก[ ^{11 ]}

ผลงานของ Haile ได้รับการกล่าวถึงบ่อยครั้งว่าเป็นรากฐานของสาขาการศึกษาเอธิโอเปียและได้รับรางวัลมากมาย^{[ 26 ] [ 27 ]}

เอ็ดเวิร์ด อุลเลนดอร์ฟศาสตราจารย์ด้านการศึกษาภาษาเซมิติกที่โรงเรียนการศึกษาตะวันออกและเอเชียอธิบายงานของไฮเลว่า "มีความสำคัญอย่างยิ่ง" เนื่องจากความรู้ที่ "ลึกซึ้งและรอบรู้" เกี่ยวกับภาษาและวรรณกรรมเอธิโอเปีย^{[ 7 ] [ 11 ]}ในอีกโอกาสหนึ่ง อุลเลนดอร์ฟเขียนว่างานของไฮเลแสดงถึง "การศึกษาวรรณกรรมเอธิโอเปียที่ละเอียดถี่ถ้วนและเป็นต้นฉบับที่สุด" เท่าที่เคยมีมา และ "ในระดับและความลึกที่ไม่เคยมีใครพยายามมาก่อน" ^{[ 28 ]}เขากล่าวเสริมว่า "ไม่มีบุคคลอื่นใดก่อนเกตาเชว ไฮเล ที่สามารถสำรวจผลงานวรรณกรรมเอธิโอเปียได้มากเท่านี้ และด้วยเหตุนี้จึงได้รับความเชี่ยวชาญในประเภทนี้อย่างสูงสุด" ซึ่งมีส่วนช่วยไม่เพียงแต่ในการศึกษาเอธิโอเปียเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการศึกษาการ เขียน คริสเตียนตะวันออกโดยทั่วไปอีกด้วย^{[ 28 ]}

กวีชาวเอธิโอเปียAmha Asfawเขียนบทกวีในภาษาอัมฮาริกให้เขาในปี 1999 ^{[ 11 ]}

ไฮเลและภรรยาของเขา มิสรัก อามาเร มีลูกสี่คน รับเลี้ยงบุตรบุญธรรมอีกสองคน และมีหลานหลายคน ในบรรดาลูกๆ ของเขามีศาสตราจารย์ด้านวิทยาศาสตร์วัสดุซอสสินา เอ็ม. ไฮเลและนักเขียน รีเบคก้า จี. ไฮเล^{[ 29 ]}

ไฮเลทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาของพระสังฆราชแห่งคริสตจักรเอธิโอเปียออร์โธดอกซ์ในช่วงทศวรรษ 1960 รวมถึงเป็นตัวแทนของคริสตจักรในสภาคริสตจักรโลกด้วย^{[ 29 ]}

ไฮเลไม่เคยกลับไปเอธิโอเปียอีกเลยหลังจากออกจากประเทศไปในปี 1975 ^{[ 12 ]} เขายังคงวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลเอธิโอเปียที่สืบทอดต่อกันมา: ในปี 2005 ทางการเอธิโอเปียได้ตั้งข้อหากบฏต่อเขาใน ขณะที่เขา ไม่อยู่ในศาลเนื่องจากคำพูดของเขา^{[ 13 ]}

ไฮเลและภรรยาของเขาย้ายไปนิวยอร์กซิตี้ในปี 2016 เขาเสียชีวิตที่ โรงพยาบาล เมานต์ไซนายมอร์นิงไซด์เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2021 ขณะอายุ 90 ปี^{[ 12 ]}ประธานซาห์เล-เวิร์ค เซวเดได้แสดงความเสียใจต่อครอบครัวของไฮเลในข่าวประชาสัมพันธ์^{[ 30 ]}

Haile บรรยายผ่านวิดีโอเรื่องTäˀammərä Maryamเรื่อง ปาฏิหาริย์แห่งเอธิโอเปียของแมรี เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2020 Alessandro Bausi (ศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยฮัมบูร์ก), Kay Shelemay (ศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด), Elias Wondimu (CEO ของสำนักพิมพ์ Tsehai) และ Habtamu Tegegne (ศาสตราจารย์มหาวิทยาลัย Rutgers) พูดถึง Getatchew ผลงานของ Haile ^{[ 31 ]}

ในปี 2018 เขาให้สัมภาษณ์เป็นภาษาอัมฮาริกกับEBS TVที่สถาบันศิลปะมินนิอาโพลิส [ ^{32 ] นอกจาก} นี้เขายังบรรยายผ่านวิดีโอที่พิพิธภัณฑ์ฮิลล์และห้องสมุดต้นฉบับในเดือนเมษายน 2020 ^{[ 33 ]}

• ได้รับการยกย่องโดยหนังสือที่ระลึก : เสียงสะท้อนแห่งมรดกใน “ดินแดนแห่งต้นกำเนิด”: ต้นฉบับ ภาษา วัฒนธรรม และความเชื่อของเอธิโอเปีย หนังสือที่ระลึกแด่ศาสตราจารย์กิตติคุณ เกตาเชว ไฮเล (1931–2021)เรียบเรียงโดย เมอร์ชา อเลเฮกเน เมงกิสตี 2025 เบอร์ลิน: LIT Verlag
• รางวัลความสำเร็จตลอดชีวิตของ Abebe Bikila ประจำปี 2018 ^{[ 34 ]}
• ได้รับเกียรติจาก หนังสือรวม บทความประจำปี 2017: การศึกษาภาษา วรรณกรรม และประวัติศาสตร์เอธิโอเปีย หนังสือรวมบทความสำหรับเกตาเชว ไฮเล มอบโดยเพื่อนและเพื่อนร่วมงานของเขา^{[ 35 ]}
• สภาแห่งสถาบันบริติชอะคาเดมี เหรียญเอ็ดเวิร์ด อุลเลนดอร์ฟ ประจำปี 2014 มอบให้แก่ผู้ที่มีผลงานโดดเด่นและความสำเร็จทางวิชาการในสาขาภาษาเซมิติกหรือการศึกษาเอธิโอเปีย^{[ 36 ]}
• รางวัลประจำปีของสมาคมชาวเอธิโอเปียที่ก่อตั้งขึ้นในต่างแดน พ.ศ. 2529 ^{[ 12 ]}
• สมาชิกสมทบของ British Academy, 1987–2021 ^{[ 12 ]}
• โครงการ MacArthur Fellows , ทุนการศึกษา John D. และ Catherine T. MacArthur, 1988–1993 ^{[ 5 ]}
• รางวัลรัฐบาลเอธิโอเปียสำหรับความเป็นเลิศทางวิชาการ พ.ศ. 2534 (ปฏิเสธ) ^{[ 37 ]}
• สมาชิกรัฐสภาเอธิโอเปีย ผู้แทนจังหวัดโชอา พ.ศ. 2517–2518 ^{[ 38 ]}

• คำเทศนาของ Mäshafä Bərhan ของ Zär'a Ya'əqob เกี่ยวกับพิธีบัพติศมาและการสอนศาสนา CSCO, ข้อความ, เล่ม 653/114 และคำแปล, เล่ม 654/115 ลูแวน: Peeters, 2013 ^{[ 39 ]}
• เสียงจาก Däbrä Zämäddo: Acts of Abba Bärtälomewos และ Abba Yoḥannǝs 45 ปาฏิหาริย์ของมารีย์ (Aethiopistische Forschungen 79), วีสบาเดิน 2013 ^{[ 40 ]}
• ประวัติของพระภิกษุเอสตีฟาโนไซต์รุ่นแรก 2 เล่ม (บรรณาธิการและผู้แปล) ลูแวน: ปีเตอร์ส, 2011, ISBN 978-90-429-2513-7
• Amdafta Lawgahu (ขอให้ฉันได้สร้างความบันเทิงให้คุณสักครู่: อัตชีวประวัติภาษาอัมฮาริก) คอลเลจวิลล์ (มินนิโซตา) 2008 ^{[ 41 ]}
• กิจการ Ge'ez ของ Abba Esṭifanos แห่ง Gwendagwendeเล่ม 2 (เอ็ด. & ต.). Louvain: สำนักพิมพ์ Peeters, 2006, ISBN 978-90-429-1741-5
• Deqiqe Istifanos: Behigg Amlak (ชีวประวัติของพระสงฆ์ Estifanosite ที่เจริญรุ่งเรืองและถูกสังหารในศตวรรษที่สิบห้า ในภาษาอัมฮาริก) คอลเลจวิลล์ (มินนิโซตา) 2004 ^{[ 42 ]}
• Ya'Abā Bā'rey Dersatoč (ผลงานของ Abba Bā'rey พร้อมเอกสารอื่นๆ เกี่ยวกับ Oromo ในภาษาอัมฮาริก), Collegeville (Minnesota), 2002 ^{[ 43 ]}
• บาห์รา ฮัสซับ (= คอมพิวเตอร์) (ในปฏิทินเอธิโอเปีย พร้อมพงศาวดารประวัติศาสตร์เอธิโอเปีย ในภาษาอัมฮาริก), คอลเลจวิลล์ (มินนิโซตา), 2000. ^{[ 44 ]}
• แคตตาล็อกต้นฉบับของเอธิโอเปียที่ถ่ายทำด้วยไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับของเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับของ Hill Monastic, Collegeville, Vol. X: หมายเลขโครงการ 4001–5000, Collegeville, (มินนิโซตา) 1993 ^{[ 45 ]}
• Mariology ของจักรพรรดิ Zära Ya'qob แห่งเอธิโอเปีย (Orientalia Christiana Analecta, No. 242), โรม 1992 ^{[ 46 ]}
• ความงามแห่งการสร้างสรรค์ ร่วมกับ Misrak Amare มหาวิทยาลัยแมนเชสเตอร์ พ.ศ. 2534 ^{[ 47 ]}
• จดหมายถึงมนุษยชาติของจักรพรรดิ Zär'a Ya'qob (Ṭomarä Tsb't), Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium series, เล่ม 1 522/เอธ. 95, ตร. 523/เอธ. 96 (1991) ^{[ 46 ]}
• ความศรัทธาของพวก Unctionists ในโบสถ์เอธิโอเปีย (Haymanot Msi'awit), Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium series, เล่ม 1 517/เอธ. 91 (1990) ^{[ 46 ]}
• แคตตาล็อกต้นฉบับของเอธิโอเปียที่ถ่ายทำด้วยไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับของเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับของ Hill Monastic, Collegeville, Vol. ทรงเครื่อง: หมายเลขโครงการ 3501–4000, Collegeville, (มินนิโซตา) 1987 ISBN 978-0-940250-55-0
• การรวบรวมบทเพลงสวด Nägś ที่แตกต่างกันของวรรณกรรมเอธิโอเปีย ( Oikonomia No. 19) เออร์ลังเงน (เยอรมนี) 1983 ^{[ 48 ]}
• แคตตาล็อกต้นฉบับของเอธิโอเปียที่ถ่ายทำด้วยไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับของเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับของ Hill Monastic, Collegeville, Vol. VIII: หมายเลขโครงการ 3001–3500, Collegeville, (มินนิโซตา) 1985 ^{[ 17 ]}
• แคตตาล็อกต้นฉบับของเอธิโอเปียที่ถ่ายทำด้วยไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับของเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับของ Hill Monastic, Collegeville, Vol. VII: หมายเลขโครงการ 2501–3000 (พร้อมรายการตรวจสอบโดย William F. Macomber), Collegeville, (มินนิโซตา) 1983 ^{[ 19 ]}
• แคตตาล็อกของต้นฉบับเอธิโอเปียที่ถ่ายทำเป็นไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับอารามฮิลล์ คอลเลจวิลล์ เล่มที่ VI: หมายเลขโครงการ 2001–2500 (พร้อมรายการตรวจสอบโดย William F. Macomber) คอลเลจวิลล์ (มินนิโซตา) 1982 ^{[ 21 ]}
• แคตตาล็อกของต้นฉบับเอธิโอเปียที่ถ่ายทำเป็นไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับอารามฮิลล์ คอลเลจวิลล์ เล่มที่ 5: หมายเลขโครงการ 1501–2000 (พร้อมรายการตรวจสอบโดย William F. Macomber) คอลเลจวิลล์ (มินนิโซตา) 1981 ^{[ 18 ]}
• แคตตาล็อกต้นฉบับของเอธิโอเปียที่ถ่ายทำด้วยไมโครฟิล์มสำหรับห้องสมุดไมโครฟิล์มต้นฉบับของเอธิโอเปีย แอดดิสอาบาบา และสำหรับห้องสมุดต้นฉบับของ Hill Monastic, Collegeville, Vol. IV: หมายเลขโครงการ 1101–1500, Collegeville, (มินนิโซตา) 1979 ^{[ 49 ]}
• จดหมายจากโลกของมาร์ค ทเวน (ดัดแปลงเป็นภาษาอัมฮาริกจากฉบับภาษาเยอรมันTagebuch von Adam und Eva ) แอดดิสอาบาบา พ.ศ. 2511 ^{[ 11 ]}
• Das Verbalsystem ในเอธิโอพิสเชน Ein morphologischer Vergleich mit den orientalischen semitischen Sprachen . Diss., ทูบิงเกน 1962 ^{[ 11 ]}

Wikiquote มีคำคมที่เกี่ยวข้องกับเกตาเชว ไฮล์

• การกระทำของ Ge'ez ของ Abba Esṭifanos แห่ง Gwendagwende