สำนักคิดเฮลเลนิซิง (ใน ภาษาอาร์ เมเนียคลาสสิก  : Յունաբան Դպրոց, โรมัน ไนซ์ Yownaban Dproc̕ ) หรือที่เรียกว่าสำนักคิดฟิลิเฮลเลนิกเป็น ขบวนการทางปัญญาของชาวอาร์เม เนียในยุคกลางตอนต้น (ศตวรรษที่ 5-8) ลักษณะเด่นคือการให้ความสนใจอย่างมากกับตำรากรีกและการแปลงานจากภาษากรีกเป็นภาษาอาร์เมเนียซึ่งมักเป็นการแปลแบบตรงตัวจากภาษากรีก สำนักคิดนี้มีอิทธิพลอย่างมากต่อภาษาอาร์เมเนีย

นักเขียนในกลุ่มนี้มีส่วนร่วมในการสร้างคำศัพท์และหมวดหมู่ทางไวยากรณ์ที่ได้รับแรงบันดาลใจอย่างมากจากภาษากรีกในภาษาอาร์เมเนีย งานแปลที่ดำเนินการโดยสมาชิกของกลุ่มนี้มีความน่าสนใจสำหรับนักภาษาศาสตร์และนักวิจัยสมัยใหม่ เนื่องจากพวกเขาได้อนุรักษ์ข้อความภาษากรีกที่สูญหายไปในฉบับดั้งเดิมไว้ในบางกรณี

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 5 ชาวอา ร์เมเนียได้นำอักษรมาใช้ในการเขียนภาษาของตน ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นผลงานของเมสรอป มาชทอตส์ [ ^{1 ] [ 2 ] การ}วิเคราะห์ทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับเหตุผลเบื้องหลังการเลือกนี้แตกต่างกันไป แต่โดยทั่วไปแล้วเข้าใจกันว่าเป็นความพยายามที่จะเร่งรัดและอำนวยความสะดวกในการเผยแพร่ศาสนาคริสต์ในอาร์เมเนียโดยหน่วยงานทางศาสนา^{[ 1 ] [ 2 ]}จนถึงขณะนั้น ตำราทางศาสนาเขียนด้วยภาษากรีกและซีเรีย เท่านั้น ^{[ 1 ] [ 2 ]}

หลังจากเมสรอป มาชทอตส์ ผู้แปลพันธสัญญาใหม่เป็นภาษาอาร์เมเนียจากแหล่งข้อมูลภาษากรีกและซีเรีย^{[ 2 ]}คริสตจักรอาร์เมเนียได้ดำเนินการแปลงานสำคัญ^{[ 2 ]}ในตอนแรก งานนี้เกี่ยวข้องกับวรรณกรรมทางศาสนา รวมถึง บท สวดและ ข้อความของบรรดาปิตา จารย์และต่อมาได้ขยายไปถึงข้อความปรัชญา กรีก ^{[ 2 ]}

ในการแสวงหาการแปล ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 5 เป็นต้นมาในอาร์เมเนีย ขบวนการทางปัญญาที่เรียกว่า "สำนักเฮลเลนิซิง" ได้เกิดขึ้น สำนักนี้ได้แปลวรรณกรรมกรีกจำนวนมากเป็นภาษาอาร์เมเนีย^{[ 3 ]}นักวิชาการบางคนถือว่าการแปลภาษาอาร์เมเนียในยุคแรก รวมถึงงานแปลของเมสรอป มาชทอตส์เป็นส่วนหนึ่งของสำนักนี้อยู่แล้ว และควรได้รับการพิจารณาว่าเป็น "สำนักก่อนเฮลเลนิซิง" ^{[ 4 ]}สำนักนี้มีอิทธิพลอย่างมากต่อภาษาอาร์เมเนีย^{[ 4 ​​] [ 5 ]}เนื่องจากนักแปลใช้วิธีการแปลที่ใกล้เคียงกับภาษากรีกดั้งเดิมมาก^{[ 4 ]}ดังนั้น พวกเขาจึงสร้างคำศัพท์ ภาษาอาร์เมเนีย เพื่อแปลคำศัพท์ภาษากรีกบางคำ^{[ 5 ] [ 6 ]}คิดค้นคำนำหน้าและคำบุพบทที่ไม่มีอยู่ในภาษาอาร์เมเนีย^{[ 4 ​​]}และคิดค้นกาลและจำนวนเช่นกาลคู่หรือกาลปรารถนา^{[ 7 ]}

ผลงานชิ้นแรกที่แปลโดยสำนักนี้คือไวยากรณ์ของไดโอนิเซียส ธรักซ์^{[ 3 ] [ 8 ]}และโปรจิ มนัสมาตา ของ เอลิอุส เธอ น หนังสือของคริสซึ่งเป็นฉบับคริสเตียนของโปรจิมนัสมาตาของอัฟโทนิอุส [ ^{3 ] สำนัก}นี้ยังแปลผลงานจำนวนมากจากวรรณกรรมของบรรดาปิตาจารย์ชาวกรีก^{[ 5 ] [ 9 ]}รวมถึงอิเรเนอุสซึ่งเหลือรอดมาเพียงเศษชิ้นส่วนภาษากรีก แต่มีฉบับสมบูรณ์ในภาษาละตินและอาร์เมเนีย^{[ 10 ]}

ผู้แปลแสดงความสนใจเป็นพิเศษในวรรณกรรมเพลโตหรือนีโอเพลโต^{[ 3 ] [ 11 ]}ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงแปลEuthyphro , คำแก้ตัวของโสกราตีส , Minos , กฎหมายและTimaeus ^{[ 11 ] [ 12} ] พวกเขายังแปลตำราของอริสโตเติล^{[ 3 ] เช่นว่าด้วย}จักรวาล,ว่าด้วยคุณธรรมและความชั่ว , หมวดหมู่หรือ ว่าด้วย การตีความ^{[ 3 ]}นอกจากนี้ ผลงานที่แปลยังรวมถึงHermeticaที่เชื่อกันว่าเป็นผลงานของHermes Trismegistus , ว่าด้วยธรรมชาติที่เชื่อกันว่าเป็นผลงานของZeno แห่ง Citium ^{[ 3 ]} (แต่ดูที่Pseudo-Zeno ) และBook of Causes ^{[ 13 ]} Philo , John PhiloponusและProclusก็เป็นนักเขียนที่ได้รับการแปลอย่างกว้างขวางเช่นกัน^{[ 3 ]}นักวิชาการชาวอาร์เมเนียAnania Shirakatsiได้เขียนผลงานเกี่ยวกับดาราศาสตร์โดยอิงจากผลงานของBasil แห่ง CaesareaและAratus ; เขาอาจจะแปลPhenomena ของ Aratus เป็น ภาษาอาร์เมเนียด้วย ^{[ 14 ]}

เดวิดผู้ไร้เทียม ทาน นักปรัชญาที่เขียนเป็นภาษากรีกในช่วงศตวรรษที่ 5 และ 6 ได้รับการแปลเป็นภาษาอาร์เมเนียโดยสำนักนี้^{[ 3 ] [ 4 ]}และชาวอาร์เมเนียเข้าใจผิดคิดว่าเขาเป็นศิษย์ของเมสรอป มาชทอตส์ผู้คิดค้นอักษรภาษาอาร์เมเนีย^{[ 15 ]}

ข้อเท็จจริงที่ว่านักแปลของขบวนการนี้ยังคงยึดมั่นกับต้นฉบับภาษากรีก ดั้งเดิม ซึ่งทำหน้าที่เป็นแบบอย่างสำหรับการแปลของพวกเขา ทำให้สำนักนี้น่าสนใจสำหรับวิชาภาษาศาสตร์สมัยใหม่ นักวิชาการสามารถพึ่งพาผลงานของพวกเขาเพื่อพยายามฟื้นฟูประวัติศาสตร์ของข้อความบางอย่างและแม้กระทั่งสร้างต้นฉบับที่สูญหายขึ้นใหม่^{[ 5 ] [ 16 ] [ 17 ] [ 18 ]}ทั้งสำหรับการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับปรัชญาโบราณ บรรดาบิดาแห่งศาสนจักรหรือข้อความในพระคัมภีร์^{[ 5 ] [ 9 ] [ 10 ] [ 16 ] [ 18 ]}

• Terian, Abraham (1980). "สำนักคิดเฮลเลนิซิง: เวลา สถานที่ และขอบเขตกิจกรรมที่ได้รับการพิจารณาใหม่"ในNina Garsoïan ; Thomas F. Mathews; Robert W. Thomson (บรรณาธิการ). ตะวันออกของไบแซนเทียม: ซีเรียและอาร์เมเนียในยุคก่อตัว . วอชิงตัน ดี.ซี.: Dumbarton Oaks . หน้า175–186 . 

• มานันเดียน, ฮาคอบ (1928) Յոննաբան դպָոոը եա նաա զաՀգաաման շՀջաննեը [ The Hellenizing School and the (chronological) Limits of its Activity ] (ในภาษาอาร์เมเนีย) เวียนนา: สำนักพิมพ์ Mekhitarist .
• มูเรเดียน, อ. (1964) "Հոննաբան դպոոָի ժամանակագոոնթյան հաայան հաաոոի շոոոնջը" . ปัทมา-บานาสิรากัน ฮันเดส (ในภาษาอาร์เมเนีย) (3): 91– 106.
• อคาเรียน, Hrachia (1949) "Յոոնաբան հայեեեՍէն" [ชาวอาร์เมเนียที่นับถือศาสนากรีก] . ไซออน (ในภาษาอาร์เมเนีย) อัครบิดรอาร์เม เนียแห่งเยรูซาเลม : 102–104
• Mouradian, G. S (1993) "Մովսես Ռոոենաաոն "Պատմոթթյան" լեզվի հոննաբան շեեետը" [เลเยอร์คำศัพท์ที่ทำให้เกิดความกระด้างใน "ประวัติศาสตร์" ของ Movses โคเรนาตสี] . ปัทมา-บานาสิรากัน ฮันเดส (ในภาษาอาร์เมเนีย) ( 1– 2): 91– 114.