ภาษาถิ่นเยมต์แลนด์
จัมติช[ 1 ]
jamska , jamtska [ 1 ]
ภูมิภาค	เยมต์แลนด์
ผู้พูดภาษาแม่	(อ้างอิง 30,000 ครั้งในปี 2000) [ 2 ]
ตระกูลภาษา	อินโด-ยุโรป ชาวเยอรมัน ภาษาเยอรมันตะวันตกเฉียงเหนือ[ 3 ] ภาษาเยอรมันเหนือ สแกนดิเนเวียตะวันตกหรือตะวันออก[ 4 ] ภาษาถิ่นเยมต์แลนด์
รหัสภาษา
ISO 639-3	ไม่มี ( mis)
กลอตโตล็อก	jamt1238
อีไอทีเอฟเอฟ	gmq-u-sd-sez
เยมต์แลนด์ในภาคเหนือของสวีเดน

ภาษาถิ่นเยมต์แลนด์หรือจามทิช^{[ 1 ]} ( ชื่อเรียกในภาษาท้องถิ่น : jamska [ˈjâmskɐ᷈] ; ภาษาสวีเดน : jämtska, jämtmål ) เป็นกลุ่มภาษาถิ่นเยอรมันเหนือที่พูดกันในจังหวัดเยมต์แลนด์ของสวีเดน ในส่วนตะวันออกของเยมต์แลนด์ ภาษาถิ่นเหล่านี้มีลักษณะเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านไปสู่ภาษาถิ่นของอังเกอร์มันแลนด์กลุ่มภาษาถิ่นนี้มักถูกมองและปฏิบัติเสมือนเป็นหน่วยเดียวกัน บางคนถือว่าเป็นภาษาที่แยกต่างหากจากภาษาสวีเดน

ภาษาถิ่นเหล่านี้มีลักษณะร่วมกันหลายประการกับ ภาษา ถิ่น Trønderskซึ่งเป็นภาษาถิ่นที่พูดกันทางตะวันตกในTrøndelag ของนอร์เวย์ และในอดีตบางครั้งก็ถือว่ามีต้นกำเนิดมาจากภาษานอร์เวย์^{[ 5 ]}อย่างไรก็ตาม มุมมองปัจจุบันในด้านภาษาถิ่นของสแกนดิเนเวียคือ ภาษาถิ่นเหล่านี้จัดอยู่ในสาขาสแกนดิเนเวียตะวันออกหรือตะวันตก

ชื่อเรียกในท้องถิ่นของภาษาถิ่นเหล่านี้คือjamskaอย่างไรก็ตาม ไม่มีคำเรียกทั่วไปในภาษาอังกฤษสำหรับภาษาถิ่นเหล่านี้ และแหล่งข้อมูลทางวิชาการเรียกชื่อต่างๆ กัน เช่นjamska , jämtska , ภาษาถิ่น Jämtish , ภาษาถิ่น Jämtlandic , ภาษาถิ่น Jämtlandหรือภาษาถิ่นของ Jämtland

ชื่อเรียกตนเองว่าjamska นั้น ในทางเทคนิคแล้วเป็นรูปคำนามที่เจาะจง ส่วนรูปคำนามที่ไม่เจาะจงอย่างjaamsk/jamskeนั้นไม่ค่อยได้ใช้

เช่นเดียวกับภาษาถิ่นสแกนดิเนเวียตอนกลางอื่นๆ (ภาษาถิ่นทรอนเดอร์ ภาษาถิ่นนอร์เวย์ตะวันออก ภาษาถิ่นนอร์แลนด์ ภาษาถิ่นสวีเดนฟินแลนด์บางภาษา) คุณลักษณะที่โดดเด่นที่สุดของภาษาถิ่นเยมต์แลนด์คือความสมดุลของสระ ซึ่งทำให้สระท้ายคำหลังพยางค์หนักอ่อนลงและต่อมาหายไปเลยในบางภาษาถิ่น ทำให้เสียงวรรณยุกต์ย้ายจากท้ายคำไปยังพยางค์ราก ตัวอย่างเช่น ภาษา Old Norse kasta [kʰɑ̂stɑ᷈] > [kʰɑ̂stə᷈] (> [kʰɑ̂.ɑ᷈st] "โยน") ในขณะที่สระท้ายคำหลังพยางค์เบาจะแข็งแรงขึ้น และทำให้เกิดลักษณะคล้ายอุมเลาต์หรือความกลมกลืนของสระที่ราก (ตัวอย่างเช่น ภาษา Old Norse lifa [liβɑ] > [liβɑˑ] > [le̞ʋa] > [lɐ̂ʋɐ᷈] "มีชีวิตอยู่" ตามทฤษฎีหนึ่ง ปรากฏการณ์นี้มีรากฐานมาจากอิทธิพลของภาษาซามิที่อยู่ใกล้เคียงในยุคกลาง^{[ 6 ]}

ความแตกต่างทางเสียงของพยางค์เบาและหนักในภาษานอร์สโบราณยังคงได้รับการรักษาไว้บางส่วนในภาษาถิ่นทางตะวันออกของ Jämtland ^{[ 7 ]}และในระดับหนึ่งในภาษาถิ่นทางตะวันตกของ Jämtland ^{[ 8 ]}และในเขตแพริช Oviken ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ Jämtland ^{[ 9 ]}ใน Jämtland ทางตะวันออกและในเขตแพริช Oviken พยางค์สั้นที่เน้นเสียงยังคงรักษาไว้จากคำภาษานอร์สโบราณ เช่นhǫku 'คาง', lifa 'มีชีวิตอยู่' ซึ่งวิวัฒนาการเป็น[hô̞ke̞᷈]ในเขตแพริช Fors, [hɔ̂ke̞᷈]ในเขตแพริช Ragunda และ Stugun, [hɞ̂kɛ᷈]ในเขตแพริช Hällesjö, ^{[ 10 ]}และ[hôkɵ᷈]ในเขตแพริช Oviken, ^{[ 11 ]}ในขณะที่lifaกลายเป็น [læ̂ʋa᷈] หรือคล้ายกันในทุกเขตแพริช^{[ 12 ] [ 13 ]}ใน Jämtland ทางตะวันตก พยางค์สั้นมีความเสถียรน้อยกว่า และมักจะถูกทำให้ยาวขึ้นเป็นพยางค์ยาวหรือครึ่งยาวในคำที่มีการเน้นเสียง 2 แต่ยังคงรักษาไว้ในคำที่มีการเน้นเสียง 1: คำ ว่า svið ใน ภาษานอร์สโบราณ 'เผา' ได้กลายเป็น [sʋɛ̂] ในเขต Åre ^{[ 14 ]} ในขณะที่คำที่มีการเน้นเสียง 2 เช่น lofaในภาษานอร์สโบราณ'สัญญา', duna 'ส่งเสียงดัง' ซึ่งวิวัฒนาการเป็น[lɔ̂ˑʋo̞᷈]หรือ[lɔ̂ːʋɔ᷈]และ[d̪ɔ̂ːnɔ᷈]ในเขต Undersåker, Kall และ Åre ^{[ 14 ]}

ภาษาถิ่น Jämtland ตอนกลางและตะวันตกเฉียงใต้ยังคงรักษาสระประสมหลักของภาษานอร์สโบราณai , au , ey ไว้ โดยปกติจะมีการออกเสียงเช่น[e̞i̯] , ^[ ɞɵ̯] , [œy̯] [ ^{15 ] ใน}เขต Offerdal ทางตะวันตกของ Jämtland aiและeyได้กลายเป็นสระประสมเดี่ยวเป็น[ɛː]และ[œː] [ ^{16 ]}ในขณะที่auยังคงรักษาไว้เป็น[æɵ̯ ] ^{[ 15 ]} ภาษาถิ่น Jämtlandตะวันออก (พูดในตำบล Borgvattnet, Ragunda, Fors, Stugun, Håsjö, Hällesjö) ไม่มีคำควบกล้ำ แต่มีเสียงสระเดียวaiถึง[e̝ː] ey ถึง[ø̝ː]และauถึง[ɵː] , [ɞː] , [ʌː]หรือ[o̞ː ] ^{[ 17 ] [ 18 ] [ 19 ]}ภาษาถิ่นของเจมต์ลันด์ทางตะวันตกเฉียงใต้ไม่เพียงแต่รักษาคำควบกล้ำดั้งเดิมไว้เท่านั้น แต่ยังคล้ายกับภาษาไอซ์แลนด์และภาษาถิ่นบางภาษาในนอร์เวย์ โดยผสมผสานภาษานอร์สเก่าáถึง[ɑu̯]ในตำบล Myssjö, [ɔu̯]ในตำบล Hackås และ Oviken และ[aɔ̯]ใน Berg และ Rätan ตำบล^{[ 15 ]}

ภาษาถิ่นเยมต์แลนด์ เช่นเดียวกับภาษาไอซ์แลนด์ ภาษาฟาโร และภาษาถิ่นสแกนดิเนเวียเหนืออื่นๆ มีทั้งเสียง l ที่มีเสียง[l]และเสียง l ที่ไม่มีเสียง[ɬ]เสียงนี้มาจากเสียง l ที่มีเสียงซึ่งถูกกลืนเสียงบางส่วนโดยsหรือt ที่อยู่ข้างหน้า หรือt ที่อยู่ข้างหลัง: คำว่า kirtilinnในภาษานอร์สโบราณ'ต่อม' กลายเป็น[tɕʰɑ̂ːɬ̠l̠n̠᷈] , [tɕʰɑ̂ɬ̠ːl̠n̠᷈] ^{[ 20 ]} หรือคล้ายกัน คำว่า slítaในภาษานอร์สโบราณ'ดิ้นรน ดึง' กลายเป็น[ɬlît̪e̞᷈] , [ɬlîi᷈ːt̪] ^{[ 21 ]}หรือคล้ายกัน และคำว่า allt ในภาษานอร์สโบราณ 'ทั้งหมด' กลายเป็น[aɬt]หรือคล้ายกัน^{[ 21 ]}

มีความพยายามที่จะสร้างมาตรฐานการสะกดการันต์ของภาษาถิ่นJämtland ความพยายามที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือVägledning för stavning av jamska (1994 และ 1995) ซึ่งเป็นผลงานของคณะกรรมการAkademien för jamskaซึ่งประกอบด้วย Bodil Bergner, Berta Magnusson และ Bo Oscarsson การประยุกต์ที่โดดเด่นที่สุดของการสะกดการันต์นี้คือการเตรียมการแปลบางส่วนของพระคัมภีร์เป็นภาษาถิ่น ส่งผลให้เกิดหนังสือNagur Bibelteksta på jamska ข้อความที่ตัดตอนมา:

ปฐมกาล 1:26–27 :

²⁶ Å Gud saa: 'Lätt oss gjära når mänish, nager som e lik oss. Å dom ske rå öve fishn derri havan å över foglan pyne himmela, å öve tamdjura öve heile jola, å öve all de djur som kravl å rör se på jorn.'

²⁷ Å Gud skapa mänishan å gjool som n avbild ta se själv. Te kær å kviin skapa n dom.

หนังสือเล่มนี้ไม่ได้ปฏิบัติตามVägledning för stavning av jamska อย่างสมบูรณ์ ตัวอย่างเช่น หากใช้Vägledning för stavning av jamskaจะต้องสะกดgjæra v. 'ทำ; สร้าง' ไม่ใช่ "gjära" อีกหนึ่งหลักการสะกดคำในNagur Bibelteksta på jamskaคือการใช้ไดกราฟ "sh" ใน eg "mänish" n. 'มนุษย์' และ "fishn" n. 'ปลา' โดยออกเสียงเหมือนกับ "sh" ในภาษาอังกฤษในคำว่า 'shoe' หากใช้Vägledning för stavning av jamska อย่างถูกต้อง จะต้องสะกดว่าschดู § 26 ในลิงก์ภายนอกด้านล่าง ผู้ที่เขียนภาษาถิ่น Jämtland มักใช้ตัวอักษรของอักษรสวีเดนโดยเพิ่มæและô เข้าไป โดยปกติจะไม่ใช้ ตัวอักษรc , q , w , xและz

• Jemtsk og trøndersk – ถึง nære slektningarโดย Arnold Dalen
• Vägledning för stavning av jamskaโดยAkademien för jamska
• หน้าเว็บของผู้จัดพิมพ์เกี่ยวกับNagur Bibelteksta på jamska