ฤดูกาลทั้ง 24 ฤดู— ความรู้เกี่ยวกับเวลาและแนวปฏิบัติในประเทศจีนที่พัฒนาขึ้นจากการสังเกตการเคลื่อนที่ประจำปีของดวงอาทิตย์
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก
ประเทศ	จีน
อ้างอิง	647
ภูมิภาค	เอเชียและแปซิฟิก
ประวัติจารึก
จารึก	ปี 2013 (สมัยที่ 11)
รายการ	ตัวแทน
มรดกทางวัฒนธรรมของยูเนสโก

เทอมสุริยคติ (หรือjiéqìภาษาจีนดั้งเดิม :節氣; ภาษาจีนตัวย่อ :节气) คือช่วงเวลา 24 ช่วงในปฏิทินจันทรคติแบบจีน ดั้งเดิม ซึ่งตรงกับเหตุการณ์ทางดาราศาสตร์เฉพาะ และบ่งบอกถึงปรากฏการณ์ทางธรรมชาติบางอย่าง^{[ 1 ]}จุดเหล่านี้เว้นระยะห่างกัน 15° ตามแนวสุริยวิถี^{[ 2 ]}และถูกใช้โดยปฏิทินจันทรคติแบบจีนเพื่อให้สอดคล้องกับฤดูกาล ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับสังคมเกษตรกรรม เทอมสุริยคติยังใช้ในการคำนวณเดือนอธิกมาส [ ^{3 ] เดือน}ใดที่จะซ้ำกันนั้นขึ้นอยู่กับตำแหน่งของดวงอาทิตย์ในขณะนั้น

ตามบันทึกในหนังสือเอกสาร (書經; Shūjīng ) เทอมแรกที่กำหนดขึ้นคือตงจือ ( เหมายัน ) โดยตัน ดยุกแห่งโจว (周公旦; Zhōu Gōng Dàn ) ขณะที่เขากำลังพยายามหาตำแหน่งศูนย์กลางทางธรณีวิทยาของ ราชวงศ์ โจวตะวันตกโดยการวัดความยาวของเงาดวงอาทิตย์บนนาฬิกาแดด โบราณ ที่เรียกว่าถัวกุ้ย  (土圭) ^{[ 4 ]}จากนั้นจึงมีการกำหนดฤดูกาลขึ้นสี่เทอม ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็นแปดเทอม จนกระทั่งปฏิทินไท่จูในปี 104 ก่อนคริสต์ศักราช ฤดูกาลทั้งยี่สิบสี่ฤดูกาลจึงถูกรวมไว้ในปฏิทินจีนอย่างเป็นทางการ^{[ 5 ]}

เนื่องจาก ความเร็วของ ดวงอาทิตย์ตามระนาบสุริยวิถีแปรผันตามระยะห่างระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ จำนวนวันที่ดวงอาทิตย์ใช้ในการเดินทางระหว่างแต่ละช่วงฤดูกาลจึงแตกต่างกันเล็กน้อยตลอดทั้งปี แต่จะอยู่ระหว่าง 15 ถึง 16 วันเสมอ แต่ละฤดูกาลแบ่งออกเป็นสามช่วงย่อย (候; hòu ) ดังนั้นในหนึ่งปีจึงมี 72 ช่วงย่อย ซึ่งแต่ละช่วงย่อยประกอบด้วยห้าวัน หรือบางครั้งหกวัน ส่วนใหญ่ตั้งชื่อตาม ปรากฏการณ์ ทางชีววิทยาหรือพฤกษศาสตร์ที่สอดคล้องกับช่วงย่อยนั้น ๆ

ฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติมีต้นกำเนิดในประเทศจีนจากนั้นจึงแพร่กระจายไปยังเกาหลีเวียดนามและญี่ปุ่นซึ่งเป็นประเทศในแวดวงวัฒนธรรมเอเชียตะวันออกแม้ว่าแต่ละฤดูกาลจะได้รับการตั้งชื่อตามการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศตามฤดูกาลในที่ราบภาคเหนือของจีนแต่ผู้คนที่อาศัยอยู่ในสภาพอากาศที่แตกต่างกันก็ยังคงใช้ฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลง^{[ 6 ]}สิ่งนี้แสดงให้เห็นได้จากข้อเท็จจริงที่ว่าอักษรจีนดั้งเดิมสำหรับฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติส่วนใหญ่เหมือนกัน

เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2559 ฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติได้รับการขึ้นทะเบียนโดยUNESCO ให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้^{[ 7 ]}

เทอมสุริยคติที่ใช้กำหนดจุดกึ่งกลางของเดือน (ระบุด้วย "Z" สำหรับภาษาจีน :中氣; พินอิน : zhōngqì ) ถือเป็นเทอมหลัก ในขณะที่เทอมสุริยคติที่ใช้กำหนดจุดเริ่มต้นของเดือน (ระบุด้วย "J" สำหรับภาษาจีน :節氣; พินอิน : jiéqì ) ถือเป็นเทอมรอง ปีเริ่มต้นด้วยLichun (J1) และสิ้นสุดด้วยDahan (Z12) ^{[ 8 ]}

"บทเพลงแห่งแง่พลังงานแสงอาทิตย์" ( จีนตัวเต็ม :節氣歌; จีนตัวย่อ :节气歌; พินอิน : jiéqìgē ) ใช้เพื่ออำนวยความสะดวกในการท่องจำjieqi :

สี่บรรทัดแรกเป็นการนำเสนอชื่อของเจียฉี ทั้ง 24 ฉบับ โดยย่อ ส่วนสี่บรรทัดสุดท้ายเป็นหลักการคร่าวๆ เกี่ยวกับวันที่ตามปฏิทินเกรกอเรียนของเจียฉีได้แก่:

• เจี่ยฉีสองครั้งต่อเดือน
• วันที่ตามปฏิทินเกรกอเรียนจะคลาดเคลื่อนไปเพียงหนึ่งหรือสองวันเท่านั้น
• ในช่วงครึ่งปีแรกเจียฉีจะเกิดขึ้นประมาณวันที่ 6 ถึง 21 ของแต่ละเดือน (ตามปฏิทินเกรกอเรียน)
• ในช่วงครึ่งหลังของปี ปรากฏการณ์เจียฉีจะเกิดขึ้นประมาณวันที่ 8 ถึง 23 ของแต่ละเดือน (ตามปฏิทินเกรกอเรียน)

นิยามสมัยใหม่ที่ใช้ลองจิจูดสุริยวิถี ซึ่งนำเสนอโดยปฏิทิน Shixianเรียกว่าdìngqì fǎ (定氣法; 'วิธีเทอมคงที่') ภายใต้วิธีนี้ การกำหนดเทอมสุริยะจะคล้ายกับการกำหนดทางดาราศาสตร์ของกรณีพิเศษของ วัน ที่วิษุวัตและอายันโดยต้องใช้ลองจิจูดสุริยวิถีที่แตกต่างกันในการแก้ปัญหา สามารถเริ่มต้นด้วยการประมาณค่าแล้วทำการแก้ไขโดยใช้ความผิดปกติและการเคลื่อนที่เฉลี่ยของดวงอาทิตย์^{[ 18 ]} สามารถใช้ระบบ JPL Horizons On-Line Ephemerisเพื่อสอบถามเวลาที่แน่นอนของเทอมสุริยะได้

วิธีการแบบเก่าที่เรียกว่าผิงฉีเฟิง (平氣法; 'วิธีการแบ่งภาคเรียนเท่าๆ กัน') นั้น จะแบ่งปีสุริยคติออกเป็น 24 ส่วนเท่าๆ กัน

• ปฏิทินจีน
• ปฏิทินเกาหลี
• ปฏิทินญี่ปุ่น
• ปฏิทินเวียดนาม
• วงล้อแห่งปี

• เครื่องคำนวณเทอมสุริยะ 24 เทอม
• ฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติ 24 ฤดูกาล – หอดูดาวฮ่องกง
• ฤดูกาลทั้ง 24 และประเพณีในประเทศจีน
• ปฏิทินจีนพร้อมฤดูกาลที่จะมาถึงในปีปัจจุบัน
• 24 เซกกิ – NAOJ > ECO > อภิธานศัพท์ >
• ฤดูกาลทั้ง 24 และความหมาย
• วันและเวลาของฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติ
• 24 ฤดูกาลตามปฏิทินสุริยคติ