วัฒนธรรม Mal'ta –Buret' (หรือวัฒนธรรม Maltinsko-buretskaya ) เป็นวัฒนธรรมทางโบราณคดีในยุคหินเก่าตอนบน (โดยทั่วไปมีอายุราว 24,000-23,000 ปีก่อนคริสตกาลแต่บางครั้งก็มีอายุราว 15,000 ปีก่อนคริสตกาล) ^{[ 5 ]}ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของทะเลสาบไบคาลประมาณ 90  กิโลเมตรทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของ เมือง อีร์คุตสค์บนฝั่งแม่น้ำอังการา ตอน บน

แหล่งต้นแบบได้รับการตั้งชื่อตามหมู่บ้านMal'ta ( Мальта́ ) ในเขต UsolskyและBuret' ( Буре́ть ) ในเขต Bokhansky (ทั้งสองแห่งอยู่ในแคว้น Irkutsk )

เด็กชายคนหนึ่งซึ่งพบซากศพใกล้กับ Mal'ta มักถูกเรียกย่อว่าMA-1 (หรือ MA1) ซากศพนี้ถูกค้นพบในช่วงทศวรรษ 1920 และมีอายุย้อนไปถึง 24,000 ปีก่อนคริสตกาล จากการวิจัยที่ตีพิมพ์ตั้งแต่ปี 2013 MA-1 เป็นของประชากรชาวเอเชียเหนือโบราณซึ่งมีพันธุกรรม "อยู่ระหว่างชาวเอเชียตะวันตกสมัยใหม่และชาวพื้นเมืองอเมริกัน แต่ห่างไกลจากชาวเอเชียตะวันออก" ^{[ 6 ]}และเป็นบรรพบุรุษทางพันธุกรรมบางส่วนของชาวไซบีเรียชาวพื้นเมืองอเมริกันและ ชาว YamnayaและBotai ในยุคสำริด ^{[ 7 ]}แห่งทุ่งหญ้าสเตปป์ยูเรเซีย [ ^{8 ] [ 9 ] โดย} เฉพาะอย่างยิ่ง ชาวพื้นเมืองอเมริกันในปัจจุบันชาวKetsชาวMansiและชาว Selkupพบว่ามีบรรพบุรุษที่เกี่ยวข้องกับ MA-1 เป็นจำนวนมาก^{[ 10 ]}

ความรู้ส่วนใหญ่เกี่ยวกับมัลตามาจากนักโบราณคดีชาวรัสเซียมิคาอิล เกราซิมอฟซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักกันดีในฐานะผู้มีส่วนร่วมในสาขามานุษยวิทยาที่เรียกว่าการสร้างใบหน้าขึ้นใหม่ทาง นิติวิทยาศาสตร์ เกราซิมอฟได้ค้นพบสิ่งปฏิวัติวงการเมื่อเขาขุดค้นมัลตาในปี 1927 ก่อนการค้นพบของเขา สังคมยุคหินเก่าตอนบนของเอเชียเหนือแทบจะไม่เป็นที่รู้จักเลย ตลอดช่วงชีวิตการทำงานที่เหลือของเขา เกราซิมอฟได้เดินทางไปมัลตาอีกสองครั้งเพื่อขุดค้นและวิจัยสถานที่แห่งนี้

• 
  เด็กชาย Mal'ta (MA-1) มีอายุ 24,000 ปีก่อนคริสตกาล พร้อมสิ่งของในสุสาน พิพิธภัณฑ์ Hermitage เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก^{[ 23 ]}
• 
  สิ่งของที่ฝังไว้ในหลุมศพของเด็กชายชาวมัลตา (MA-1)
• 
  งาช้างแกะสลัก
• 
  แบบจำลองของรูปปั้นวีนัสแห่งมัลตาที่ค้นพบพร้อมกับซากศพของเด็กชายมัลตา (MA-1, มีอายุ 24,000 ปีก่อนคริสตกาล) ^{[ 20 ] [ 24 ]}
• 
  โบราณวัตถุจาก Mal'ta Buret' พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งรัฐมอสโก

MA-1 เป็นตัวอย่างเดียวที่รู้จักของY-DNA R* พื้นฐาน (R-M207*) – นั่นคือ สมาชิกเพียงคนเดียวของแฮปโลกรุ๊ปR*ที่ไม่ได้อยู่ในแฮปโลกรุ๊ปR1 , R2หรือซับแคลดรองของแฮปโลกรุ๊ปเหล่านี้ดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียของ MA-1 อยู่ในซับแคลดที่ไม่สามารถระบุได้ของแฮปโลกรุ๊ป U ^{[ 25 ]}

ซากศพของเด็กชายมัลตา (MA-1) ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์เฮอร์มิเทจ (เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก)

คำว่าAncient North Eurasian (ANE) ได้รับการกำหนดในเอกสารทางพันธุกรรมให้กับองค์ประกอบบรรพบุรุษที่แสดงถึงการสืบเชื้อสายมาจากผู้คนที่มีลักษณะคล้ายกับวัฒนธรรม Mal'ta–Buret' และประชากรAfontova Goraที่ เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด ^{[ 10 ] [ 26 ]}

กลุ่มคนที่มีลักษณะคล้าย MA1 และAfontova Goraเป็นผู้มีส่วนร่วมทางพันธุกรรมที่สำคัญต่อชาวอเมริกันพื้นเมือง ชาวไซบีเรีย ชาวยุโรป ชาวคอเคเซียน ชาวเอเชียกลาง และมีส่วนร่วมเล็กน้อยต่อชาวตะวันออกกลางและชาวเอเชียตะวันออกบางกลุ่ม^{[ 27 ]} Lazaridis et al. (2016) ตั้งข้อสังเกตว่า "มีแนวโน้มของบรรพบุรุษ ANE ตลอดแนวตะวันออก-ตะวันตกของยูเรเซีย" ^{[ 27 ]} "แนวโน้ม ANE" ดังที่สังเกตได้ในประชากรไซบีเรียยุคหินเก่าและลูกหลานโดยตรงของพวกเขา พัฒนามาจากสายเลือดพี่น้องของชาวยุโรปยุคหินเก่าตอนบนที่มีการผสมผสานอย่างมีนัยสำคัญจาก แหล่งกำเนิดยู เรเซียตะวันออก ตอนต้น ซึ่งแสดงได้ดีที่สุดโดยชาวเอเชียตะวันออก/เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยุคหินเก่าตอนบน^{[ 28 ] [ 29 ] [ 30 ] [ 31 ] [ 32 ]}

MA1 ยังเกี่ยวข้องกับบุคคลชาวไซบีเรียยุคหินเก่าตอนบนสองคนที่มีอายุมากกว่าซึ่งพบที่แหล่งโบราณคดีเขาแรด Yanaซึ่งเรียกว่าชาวไซบีเรียเหนือโบราณ (ANS) ^{[ 33 ]}

ความใกล้ชิดทางพันธุกรรมของ Mal'ta กับประชากรเอเชียเหนือโบราณ อื่นๆ ( YanaและAfontova Gora ) รวมถึงUst-Ishim , Sunghirและประชากรยุโรป ภายในการวิเคราะห์องค์ประกอบหลักของบุคคลโบราณและปัจจุบันจากประชากรทั่วโลก^{[ 34 ]}

ประชากร Mal'ta โบราณทางตอนเหนือของยูเร เซียภายในแผนภูมิวิวัฒนาการ แบบความน่าจะเป็นสูงสุด ^{[ 34 ]}

เครือข่าย " เอเชียเหนือโบราณ " (ANE) ซึ่งสอดคล้องกับวัฒนธรรม Mal'ta–Buret' และ วัฒนธรรม Afontova Gora ที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด ได้ ให้กำเนิดบรรพบุรุษแก่กลุ่มนักล่าและผู้เก็บเกี่ยวชาวยุโรปตะวันออก (EHG) และชาวอเมริกันพื้นเมืองในภายหลัง รวมถึงโดยอ้อมแก่กลุ่มคนเลี้ยงสัตว์ในทุ่งหญ้าสเตปป์ในภายหลัง (โดยเฉพาะวัฒนธรรม Yamnaya ) ^{[ 7 ]}

• Bednarik, Robert G. (1994). "ศิลปะยุคไพลสโตซีนของเอเชีย". วารสารประวัติศาสตร์โลกก่อนประวัติศาสตร์ 8 ( 4): 351– 75. doi : 10.1007/bf02221090 . S2CID 161683955 . 
• ชาร์ด, เชสเตอร์ เอส. (1974). เอเชียตะวันออกเฉียงเหนือในยุคก่อนประวัติศาสตร์ . แมดิสัน, วิสคอนซิน: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน. ISBN 9780299064303.
• Dolitsky, AB; Ackerman. RE; และ คณะ (1985). "โบราณคดีสมัยหินเก่าไซบีเรีย: แนวทางและวิธีการวิเคราะห์" Current Anthropology . 26 (3): 361– 78. doi : 10.1086/203280 . S2CID 147371671 . 
• Flegontov, Pavel; Changmai, Piya; และ คณะ (11 กุมภาพันธ์ 2016). "การศึกษาจีโนมของชาวเกต: กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้องกับชาวเอสกิโมโบราณที่มีบรรพบุรุษจากเอเชียเหนือโบราณอย่างมีนัยสำคัญ" Scientific Reports . 6 20768. arXiv : 1508.03097 . Bibcode : 2016NatSR ...620768F . doi : 10.1038/srep20768 . PMC 4750364. PMID 26865217 .  
• Haak, W.; Lazaridis, I.; และ คณะ (2015). "การอพยพครั้งใหญ่จากทุ่งหญ้าสเตปป์เป็นแหล่งกำเนิดของภาษาอินโด-ยุโรปในยุโรป" Nature . 522 ( 7555 ): 207–11 . arXiv : 1502.02783 . Bibcode : 2015Natur.522..207H . doi : 10.1038/nature14317 . PMC 5048219. PMID 25731166 .  
• Jones, Eppie R.; Gonzalez-Fortes, Gloria; และ คณะ (2015). " จีโนมยุคหินเก่าตอนบนเผยรากเหง้าอันลึกซึ้งของชาวเอเชียและยุโรปสมัยใหม่" Nature Communications . 6 8912. Bibcode : 2015NatCo...6.8912J . doi : 10.1038/ncomms9912 . PMC 4660371. PMID 26567969 .  
• Lazaridis, Iosif; Patterson, Nick; และคณะ (2014). "จีโนมมนุษย์โบราณชี้ให้เห็นถึงประชากรบรรพบุรุษสาม กลุ่มสำหรับชาวยุโรปในปัจจุบัน" Nature . 513 (7518): 409–13 . arXiv : 1312.6639 . Bibcode : 2014Natur.513..409L . doi : 10.1038/nature13673 . PMC 4170574. PMID 25230663 .  
• มาร์ตีนอฟ, อนาโตลีที่ 1, ศิลปะโบราณแห่งเอเชียเหนือ , แปลโดย เดมิทรี บี. ชิมกิน และ เอดิธ เอ็ม. ชิมกิน. ชิคาโก, อิลลินอยส์: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยอิลลินอยส์, 1991.
• Raghavan, Maanasa; Skoglund, Pontus; และ คณะ (2014). " จีโนมไซบีเรียยุคหินเก่าตอนบนเผยให้เห็นบรรพบุรุษสองสายของชาวอเมริกันพื้นเมือง" Nature . 505 ( 7481): 87– 91. Bibcode : 2014Natur.505...87R . doi : 10.1038/nature12736 . PMC 4105016. PMID 24256729 .  
• Schlesier, Karl H (2001). "เพิ่มเติมเกี่ยวกับรูปปั้นวีนัส" Current Anthropology . 42 (3): 410– 412. doi : 10.1086/320478 . S2CID 162218369 . 
• Sieveking, Ann (1971). "แผ่นกระดูกตกแต่งยุคหินเก่า" T". The British Museum Quarterly . 35 (1/4): 206– 229. doi : 10.2307/4423083 . JSTOR 4423083 . 
• Vallini, Leonardo; Marciani, Giulia; Aneli, Serena; Bortolini, Eugenio; และ คณะ (2022). "พันธุศาสตร์และวัฒนธรรมทางวัตถุสนับสนุนการขยายตัวซ้ำๆ เข้าสู่ยุคหินเก่าของยูเรเซียจากศูนย์กลางประชากรนอกทวีปแอฟริกา" . ชีววิทยาจีโนมและวิวัฒนาการ . 14 (4) evac045. doi : 10.1093/gbe/evac045 . PMC 9021735 . PMID 35445261 .  

• วัฒนธรรม Mal'ta–Buret'
• "ใบหน้าของบรรพบุรุษของเรา: การเฉลิมฉลองครบรอบหนึ่งร้อยปีของ MM Gerasimov" Кунсткамера - ข่าวArchived 20 July 2017 at the Wayback Machine
• โครงกระดูกของชาวไซบีเรียโบราณเผยให้เห็นความเชื่อมโยงกับยุโรปและชนพื้นเมืองอเมริกัน