อ่าน 5 นาที
ภาพมาโนเปลโล
ภาพ มาโนเปลโล เป็นผ้าลินินชิ้นหนึ่งที่เชื่อกันว่ามีรูปใบหน้าของ พระเยซู (กว้าง 17.
ภาพมาโนเปลโล
ภาพมาโนเปลโลเป็นผ้าลินินชิ้นหนึ่งที่เชื่อกันว่ามีรูปใบหน้าของพระเยซู (กว้าง 17.5 เซนติเมตร สูง 24 เซนติเมตร) ซึ่งเก็บรักษาไว้ในโบสถ์แห่งหนึ่งในหมู่บ้านมาโนเปลโล ประเทศอิตาลีโบสถ์แห่งนี้รู้จักกันในชื่อ ซานตูอาริโอ เดล โวลโต ซานโต เป็นส่วนหนึ่งของอารามของคณะ นักบวช คาปูชินมีการกล่าวอ้างว่าผ้าผืนนี้คือผ้าคลุมหน้าของเวโรนิกา
พื้นหลัง
ตามตำนานท้องถิ่น เล่าว่าในปี 1508 มีผู้แสวงบุญนิรนามคนหนึ่งเดินทางมาถึงเมืองมาโนเปลโลพร้อมกับผ้าคลุมที่ห่อไว้ในห่อของขวัญ ผู้แสวงบุญได้มอบห่อของขวัญนั้นให้แก่ ดร. จาโคโม อันโตนิโอ เลโอเนลลี ซึ่งกำลังนั่งอยู่บนม้านั่งหน้าโบสถ์ ดร. เลโอเนลลีเข้าไปในโบสถ์และแกะห่อของขวัญออก ก็พบผ้าคลุมหน้า ดร. เลโอเนลลีรีบออกจากโบสถ์เพื่อตามหาผู้แสวงบุญ แต่ก็หาไม่พบ ผ้าคลุมหน้าผืนนี้ตกเป็นของตระกูลเลโอเนลลีมานานนับศตวรรษ จนกระทั่งปี 1608 เมื่อปันคราซิโอ เปตรุชชี ทหารที่แต่งงานกับมาร์เซีย (สมาชิกของตระกูลเลโอเนลลี) ขโมยผ้าคลุมหน้าไปจากบ้านของพ่อตา ไม่กี่ปีต่อมา มาร์เซียขายผ้าคลุมหน้าในราคา 400 สกูดีให้แก่ ดร. โดนาโต อันโตนิโอ เด ฟาบริติส เพื่อจ่ายค่าไถ่ให้กับสามีของเธอซึ่งเป็นนักโทษอยู่ในเมืองเคียติ เด ฟาบริติสได้มอบผ้าคลุมหน้าผืนนี้ให้แก่คณะนักบวชคาปูชินซึ่งปัจจุบันเก็บรักษาไว้ ประวัติศาสตร์นี้ได้รับการบันทึกไว้โดยบาทหลวงโดนาโต ดา บอมบา ในหนังสือ Relatione historica ของท่าน โดยอ้างอิงจากการวิจัยที่เริ่มต้นขึ้นในปี 1640
ในปี พ.ศ. 2542 ไฮน์ริช ไพเฟอร์นักบวชเยซูอิต ชาวเยอรมัน ศาสตราจารย์ด้านประวัติศาสตร์ศิลปะที่มหาวิทยาลัยปอนติฟิคัล เกรกอเรียน [ 1 ] ประกาศในการแถลงข่าวที่กรุงโรมถึงการค้นพบผ้าคลุมหน้าในโบสถ์ของอารามคาปูชิน ซึ่งอยู่ที่นั่นมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2503 อันที่จริง ไพเฟอร์ได้ส่งเสริมภาพนี้มาหลายปีก่อนหน้านั้น[ 2 ]
ไพเฟอร์อ้างว่าภาพนั้นคือผ้าคลุมหน้าของเวโรนิกาเขาเสนอว่ามันถูกขโมยไปจากวาติกันระหว่างการบูรณะที่เกิดขึ้นในปี 1506 ก่อนการปล้นสะดมกรุงโรมเขายังเสนอเพิ่มเติมว่าผ้าผืนนี้ถูกวางไว้บนพระพักตร์ของพระเยซูในสุสานและภาพนั้นเป็นผลพลอยได้จากพลังที่ปลดปล่อยออกมาในระหว่างการฟื้นคืนพระชนม์ของพระเยซูซึ่งเขาเชื่อว่าเป็นพลังที่ก่อให้เกิดภาพบนผ้าห่อศพแห่งตูรินด้วย นอกจากนี้ เขายังเสนอประวัติของผ้าคลุมหน้าผืนนี้ย้อนกลับไปถึงศตวรรษที่ 1 อย่างไรก็ตาม เรื่องเล่าของเขาไม่ได้รับการสนับสนุนจากหลักฐาน ไม่มีหลักฐานยืนยันที่เชื่อมโยงผ้าผืนนี้กับกรุงโรมหรือการตรึงกางเขนถึงกระนั้น ผ้าผืนนี้ก็ได้รับความสนใจจากสาธารณชนเป็นอย่างมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา และสมเด็จพระสันตะปาปาเบเนดิกต์ที่ 16ได้เสด็จเยือนเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2006 [ 3 ]
ต้นกำเนิด
วัสดุ
ไม่มีการอนุญาตให้ส่งตัวอย่างไปทดสอบในห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจสอบวัสดุของผ้าคลุมหน้า และเอกสารล่าสุดสรุปว่าผ้าลินินน่าจะเป็นวัสดุที่เหมาะสมที่สุด[ 4 ]มีการอ้างว่าผ้านี้ทำจากไบซัสซึ่งเป็นเส้นใยธรรมชาติที่หายากจากหอยสอง ฝา Pinna nobilisทอเป็นผ้าไหมทะเลและใช้โดยผู้คนในสมัยโบราณส่วนใหญ่ในบริเวณทะเลเมดิเตอร์เรเนียน[ 5 ] Paul Badde ผู้สื่อข่าววาติกันของDie Weltอ้างว่านี่เป็นผ้าชนิดหนึ่งที่มักจะพบได้เฉพาะในสุสานของฟาโรห์ อียิปต์ [ 6 ]แต่ผ้าไบซัส (ผ้าไหมทะเล) ไม่เคยเป็นของชาวอียิปต์โบราณโดยเฉพาะ และถือเป็นผ้าคุณภาพสูงที่ทำขึ้นในสมัยโบราณโดยชาวฟินิเชียชาวกรีก และชาวโรมัน[ 7 ]ในยุคกลางโดยชาวฝรั่งเศส[ 8 ]และชาวอิตาลี[ 9 ]และแม้กระทั่งในปัจจุบันโดยชาวซาร์ดิเนีย[ 10 ]
ภาพที่สร้างขึ้นโดยมนุษย์
นักวิจัยส่วนใหญ่ระบุว่า แม้จะมีการกล่าวอ้างที่ห่างไกลเกี่ยวกับต้นกำเนิดจากเทพเจ้า แต่ใบหน้าบนผ้าคลุมที่ Manoppello ก็มีลักษณะที่สอดคล้องกับลักษณะของภาพที่สร้างขึ้นโดยฝีมือมนุษย์อย่างชัดเจน และในเชิงรูปแบบก็คล้ายกับภาพที่สร้างขึ้นในช่วงปลายยุคกลางหรือต้นยุคเรเนสซองส์[ 11 ]ศาสตราจารย์ Jan Jaworski ได้เสนอให้กระบวนการฟอกสีของฟีโอเมลานิน ในเส้นใยไบซัลเป็นทางเลือกแทนเม็ดสี [ 12 ]
ในระหว่างการประชุมเชิงปฏิบัติการนานาชาติเกี่ยวกับแนวทางทางวิทยาศาสตร์สำหรับ ภาพ Acheiropoietosซึ่งจัดขึ้นที่ศูนย์วิจัย ENEAแห่งFrascatiในปี 2010 ผู้เสนอกล่าวว่าภาพ (และสำเนาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง) เป็นแบบอย่างของการแสดงรูปร่างมนุษย์จากช่วงเวลาหนึ่งๆ และถูกสร้างขึ้นอย่างไม่สมบูรณ์ มีลักษณะเฉพาะที่ได้รับการดัดแปลงมากมาย แสดงให้เห็นว่าศิลปินไม่เข้าใจหรือไม่ต้องการปฏิบัติตามหลักการพื้นฐานของสัดส่วนที่ใช้กับการแสดงรูปร่างมนุษย์อย่างสมจริง ยกเว้นบางลักษณะ เช่น จมูกที่คดงอ ซึ่งอาจแสดงถึงพระคริสต์ที่ถูกทำร้าย ฟกช้ำ และเป็นมนุษย์อย่างที่ผู้คนคาดหวังว่าจะได้เห็นในภาพศักดิ์สิทธิ์ที่แท้จริง[ 13 ] [ 14 ]
ข้อโต้แย้งเพิ่มเติมที่เสนอโดยเอียน วิลสันคือ เนื่องจากภาพนี้ไม่มีความคล้ายคลึงกับสำเนาที่รู้จัก (ดูข้างต้น) จึงไม่สามารถเป็นเวอร์ชันของเวโรนิกาที่ได้รับการเคารพนับถือในยุคกลางได้[ 2 ]พอล แบดเด นักข่าวของหนังสือพิมพ์เยอรมันDie WeltในหนังสือThe Face of God ปี 2010 ของเขา มีความเห็นต่างกับคำกล่าวของวิลสัน โดยเปรียบเทียบภาพที่เขาอ้างว่าสร้างขึ้นก่อนปี 1608 ของชายตาโตและปากอ้าเหมือนกับภาพมาโนเปลโล[ 15 ]
การศึกษาล่าสุด
การศึกษาในปี 2018 อธิบายว่าภาพที่ปรากฏบนผ้าลินินบางๆ นั้นเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลาเนื่องจากการเคลื่อนไหวเชิงกลของเส้นใยผ้าลินิน และเส้นใยผ้าลินินเองก็อาจถูกยึดติดกันด้วยแป้ง[ 16 ] กลุ่มเดียวกันนี้ยังสรุปได้ว่าอาจมีการตกแต่งภาพวาดบนผ้าลินิน[ 17 ]
หลังจากการศึกษาเพิ่มเติม กลุ่มได้สรุปในปี 2019 ว่าภาพดังกล่าวอาจมีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับผ้าห่อศพแห่งตูรินและสามารถนำมาซ้อนทับกันได้[ 18 ]
ในปี 2020 พวกเขายังตั้งทฤษฎีว่าผ้าคลุมหน้าของมาโนเปลโลและผ้าคลุมหน้าของเวโรนิกาอาจเป็นวัตถุชิ้นเดียวกัน และได้ข้อสรุปดังต่อไปนี้:
- สีดั้งเดิมของดวงตาที่ปรากฏบนพระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์อาจเป็นสีฟ้า
- หากดวงตาเคยเป็นสีฟ้า กาลเวลาหลายศตวรรษได้ทำให้ดวงตาเปลี่ยนเป็นสีเหลือง
- หลังจากผ่านไปประมาณ 10 ศตวรรษ ศิลปินอาจจะปรับเปลี่ยนสีเขียวให้เป็นสีน้ำตาล ซึ่งอาจดูเหมาะสมกว่า
พวกเขาตั้งทฤษฎีว่าผ้าคลุมหน้าของมาโนเปลโลอาจมาจากยุคโรมัน หากเป็นวัตถุชิ้นเดียวกันกับที่วาติกันจัดแสดงในปี ค.ศ. 1200 และได้รับการปรับปรุงแก้ไขก่อนจัดแสดงต่อสาธารณะ การหาอายุด้วยรังสีเอกซ์จะช่วยให้สามารถกำหนดอายุของผ้าลินินได้อย่างแม่นยำ อย่างไรก็ตาม การกระเจิงรังสีเอกซ์มุมกว้าง (WAXS) นั้นไม่แม่นยำ เนื่องจากไม่มีใครทราบว่าผ้าคลุมหน้าถูกเก็บไว้ในสภาพแวดล้อมแบบใดในช่วงเวลาต่างๆ (ทราบเฉพาะช่วงไม่กี่ช่วงสุดท้ายเท่านั้น) ซึ่งอุณหภูมิ ความชื้น และการสัมผัสแสง รวมถึงปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ส่งผลต่ออัตรา/ระดับของการเสื่อมสภาพของโครงสร้างเส้นใย ซึ่งในท้ายที่สุดจะถูกตัดสินโดยความคิดเห็นส่วนตัวของนักวิจัยที่มองภาพ [ 19 ]
ตำนานเมือง
Fanti และ Jaworski อ้างในเอกสารทางวิทยาศาสตร์เทียม[ 20 ]ว่าใบหน้าบนภาพ Manoppello มี "ความคล้ายคลึงที่น่าสนใจ" มากมาย (หน้า 1) กับใบหน้าที่ปรากฏบนผ้าห่อศพแห่งตูรินแม้ว่า "รูปร่างและขนาดจะไม่เหมือนกัน" (หน้า 5) พวกเขาอ้างว่าได้ค้นพบคุณสมบัติ 3 มิติของภาพ Manoppello (คล้ายกับของผ้าห่อศพ แต่มีความอ่อนกว่า) พวกเขายังสรุปว่าลักษณะดังกล่าว "สนับสนุน ภาพ Acheropita " (หน้า 1) กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ทฤษฎีที่ว่าภาพนี้ไม่ได้สร้างขึ้นโดยฝีมือมนุษย์ ซึ่งขัดแย้งกับการศึกษาของ R. Falcinelli [ 21 ]ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการถ่ายภาพและอ้างว่าภาพ Manoppello เป็นสิ่งประดิษฐ์ที่มนุษย์สร้างขึ้นโดยการวาดภาพ ซึ่งน่าจะคล้ายกับภาพสัญลักษณ์ที่มีอยู่
จิอัน มาร์โก รินัลดี จากคณะกรรมการตรวจสอบข้อกล่าวอ้างเรื่องเหนือธรรมชาติของอิตาลี (CICAP)ถึงกับกล่าวว่า ทฤษฎีที่ว่าไม่มีร่องรอยของสีใดๆ บนภาพมาโนเปลโลนั้น เป็นเพียง "ตำนานเมือง" ซึ่งมีที่มาจากเว็บไซต์และบล็อกต่างๆ บนอินเทอร์เน็ต รวมถึงคำแถลงต่อสาธารณะของผู้นำทางศาสนาในอิตาลี และบทความมากมายจากพอล บัดเด ในหนังสือพิมพ์Die Weltซึ่งทั้งหมดนี้ได้นำผลงานของโดนาโต วิตโตเร และจูลิโอ ฟานติ มาตีความอย่างน่าสงสัย
แม้ว่า Fanti จะสนับสนุนความถูกต้อง แต่เขาก็ไม่เคยอ้างว่าไม่มีร่องรอยของสีที่ใช้ในการวาดภาพเลย เขาเพียงแต่ระบุในเอกสารของเขาว่าเขาไม่ทราบวิธีการสร้างภาพ และภาพนั้นไม่ได้สร้างขึ้นโดยการทอ "เส้นด้ายสี" [ 22 ] Fanti และผู้ร่วมงานของเขาอ้างว่าบางส่วนมีสี แต่เมื่อซูมเข้าไปในระดับหนึ่งระหว่างเส้นใย สีจะไม่พบระหว่างเส้นใย แต่พบเฉพาะบนพื้นผิวของผ้าเท่านั้น เนื่องจากคุณลักษณะที่แท้จริงของผ้าไบซัสที่ละเอียดมาก Rinaldi ยืนยันว่า Fanti และผู้ร่วมงานของเขาไม่เคยกล่าวในเอกสารใดๆ เลยว่าภาพ Manoppello ตรงกับผ้าห่อศพ Turin "อย่างแม่นยำ" และคำกล่าวอ้างที่ขยายความเช่นนี้ได้รับการเผยแพร่สู่สาธารณะโดยซิสเตอร์ Blandine Schlömer แม่ชี Trappist จาก Manopello ซึ่งรับผิดชอบในการสื่อสารกับสื่อ รินัลดีแสดงให้เห็นว่าฟานติเปลี่ยนทฤษฎีของเขาหลายครั้ง โดยอ้างว่าไม่มีเม็ดสี จากนั้นก็อ้างว่ามองเห็นได้เฉพาะในบางโซน เช่น ดวงตา และสุดท้ายก็อ้างว่ามีเม็ดสีอยู่จริง แต่ไม่ทราบเพียงวิธีการที่เม็ดสีเหล่านั้นถูกสะสมบนเส้นใยไบซัส การปรับเปลี่ยนข้อโต้แย้งที่สนับสนุนความแท้จริงอย่างไม่รู้จบนี้อาจทำให้บางคนสรุปไปถึงระดับดังกล่าว ตามที่รินัลดีกล่าว[ 23 ]
ดูเพิ่มเติม
- Acheiropoieta : ภาพ "ที่ไม่ได้สร้างขึ้นด้วยมือ"
- ภาพวาดของพระเยซู
- สิ่งของศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับพระเยซู
- ผ้าห่อศพแห่งตูริน
- ซูดาเรียมแห่งโอเวียโด
- ผ้าคลุมหน้าของเวโรนิกา
หมายเหตุ
- ↑ข้อความที่ตัดตอนมาจากIl Volto Santo di Manoppello (The Holy Face of Manoppello)เผยแพร่โดย Carsa Edizioni ใน Pescara (หน้า 13) เข้าถึงเมื่อเดือนมีนาคม 2013
- ^ a bเอียน วิลสัน, ใบหน้าศักดิ์สิทธิ์ สถานที่ลับ , หน้า 161
- ^ " พระสันตะปาปาเสด็จเยือนสุสานเวโรนิกา ตรัสกับฝูงชนให้ค้นหาพระพักตร์ของพระคริสต์ในชีวิตของพวกเขา"สำนักข่าวคาทอลิก 31 สิงหาคม 2549 สืบค้นเมื่อ11 มกราคม 2567
- ^ Jaborski, JS, "คุณสมบัติของเส้นใยไบซัล ลักษณะทางเคมีของสี และผ้าคลุมแห่งมาโนเปลโล", 2010, ตอนท้ายของ "บทสรุป" ใน di Lazzaro
- ^ฟิลลิส ทอร์โทรา และ โรเบิร์ต เมอร์เคล (บรรณาธิการ), 1996, พจนานุกรมสิ่งทอของแฟร์ไชลด์, หน้า 82
- ^ภายในนครวาติกันตุลาคม 2547
- ^ Tr. Laufer 1915:109
- ^ลิงก์จากกระทรวงวัฒนธรรมฝรั่งเศส แสดงภาพหมวกสมัยศตวรรษที่ 14 จากเมืองบิสซัส http://www.culture.gouv.fr/fr/arcnat/saint-denis/fr/vignet_fich1.htm
- ↑ต. เบรตชไนเดอร์ 1871, p. 24
- ↑เมเดอร์, เฮงกี และวันเดอร์ลิน 2004, หน้า 68–71
- ↑ "Il Volto Santo di Manoppello", บทความจากการวิจารณ์ Hera , no. 68 กันยายน 2548
- ^ Jaworski, Jan. "คุณสมบัติของเส้นใยไบซัล ลักษณะทางเคมีของสี และผ้าคลุมแห่งมาโนเปลโล" . Semantic Scholar . สืบค้นเมื่อ2026-05-07 .
- ^ "ใบหน้าของมาโนเปลโลและผ้าคลุมหน้าของเวโรนิกา: การศึกษาใหม่ "
- ^ รายงานฉบับเต็มของ การประชุมเชิงปฏิบัติการระดับนานาชาติว่าด้วยแนวทางทางวิทยาศาสตร์สำหรับภาพ Acheiropoietos ที่เก็บถาวรเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2013 ที่ Wayback Machine (IWSAI) ซึ่งจัดขึ้นที่ศูนย์วิจัย ENEA แห่งเมืองฟราสกาติ ประเทศอิตาลี ระหว่างวันที่ 4 ถึง 6 พฤษภาคม 2010
- ^ Paul Badde (2010).พระพักตร์ของพระเจ้า: การค้นพบพระพักตร์ที่แท้จริงของพระเยซูอีกครั้ง . สำนักพิมพ์ Igantius.
- ^ De Caro, Liberato; Matricciani, Emilio; Fanti, Giulio (ธันวาคม 2018). "การวิเคราะห์ภาพและการบูรณะดิจิทัลของพระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งมาโนเปลโล—ตอนที่ 1" . Heritage . 1 (2): 289– 305. doi : 10.3390/heritage1020019 . hdl : 11311/1125396 . ISSN 2571-9408 .
- ^ De Caro, Liberato; Matricciani, Emilio; Fanti, Giulio (ธันวาคม 2018). "การวิเคราะห์ภาพและการบูรณะดิจิทัลของพระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งมาโนเปลโล—ตอนที่ 2" . Heritage . 1 (2): 349– 364. doi : 10.3390/heritage1020024 . hdl : 11311/1125399 . ISSN 2571-9408 .
- ^ De Caro, Liberato; Matricciani, Emilio; Fanti, Giulio (มีนาคม 2019). "การเปรียบเทียบระหว่างใบหน้าของผ้าคลุมหน้าแห่งมาโนเปลโลและใบหน้าของผ้าห่อศพแห่งตูริน" . Heritage . 2 (1): 339– 355. doi : 10.3390/heritage2010023 . hdl : 11311/1125401 . ISSN 2571-9408 .
- ^ De Caro, Liberato; Matricciani, Emilio; Fanti, Giulio (มีนาคม 2020). "การเปลี่ยนสีของผ้าลินินโบราณเป็นสีเหลืองและผลกระทบต่อสีของพระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งมาโนเปลโล" . Heritage . 3 (1): 1– 18. doi : 10.3390/heritage3010001 . hdl : 11311/1170168 . ISSN 2571-9408 .
- ^บทความของ Fanti และ Jaworski
- ^การประชุมนานาชาติครั้งที่ 3 ว่าด้วยผ้าห่อศพแห่งตูริน ณ เมืองดัลลัส วันที่ 8-11 กันยายน 2548
- ^ "การประมวลผลแบบ 3 มิติเพื่อแสดงลักษณะเฉพาะที่พบในผ้าคลุมหน้ามาโนเปลโล" (PDF)เก็บถาวรจากต้นฉบับ(PDF)เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2551
- ↑ "La legenda del colore che non c'era" (ตำนานของสีที่ไม่มีอยู่จริง) โดย GM Rinaldi สมาชิกของ CICAP http://www.cicap.org/new/stampa.php?id=273382
อ่านเพิ่มเติม
- ดาส คริสตัสบิลด์. Zu Herkunft และ Entwicklung ใน Ost und West Akten der Kongresse ในเวิร์ซบวร์ก, 16-18 ตุลาคม 2014 และ Wien, 17.-18. มีนาคม 2558 , ed. โดย Karlheinz Dietz และคณะ (Das Östliche Christentum, Neue Folge, Band 62), Würzburg 2016 (เป็นภาษาเยอรมัน )
- Sudarium Christi ภาพและเสียงออนไลน์เรื่อง The Face of Christมีข้อความโดยผู้เชี่ยวชาญ Sudarium Sr. Blandina Paschalis Schlömer และคณะ
- "พระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์ของพระเยซู ผ้าคลุมแห่งมาโนเปลโล"บน YouTube
- พระพักตร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งมาโนเปลโล โดย ฟรานเช สโก บาร์เบซิโน ตีพิมพ์ครั้งแรกในภาษาอิตาลี ( Cristianitàฉบับที่ 311, 2002) แปลโดย เรย์มอนด์ ฟรอสต์ มหาวิทยาลัยซานฟรานซิสโก
- โวลโต ซานโต ดิ มานอปเปลโล, The Holy Faceโดย Juliusz Maszloch
- Liberato De Caro; Emilio Matricciani; Giulio Fanti (2019). "การเปรียบเทียบระหว่างใบหน้าของผ้าคลุมหน้าแห่งมาโนเปลโลและใบหน้าของผ้าห่อศพแห่งตูริน" . Heritage . 2 (1). MDPI AG : 339– 355. doi : 10.3390/heritage2010023 . hdl : 11311/1125401 . ISSN 2571-9408 . OCLC 7986007982 .
{{cite journal}}: CS1 maint: บริการเก็บถาวรที่เลิกใช้แล้ว ( ลิงก์ )(ได้รับอนุญาตภายใต้ CC-BY-SA บนDOAJ )