พงศาวดารของกษัตริย์แห่งแมนน์และหมู่เกาะ
หน้าแรกของพงศาวดารแมนน์; จากต้นฉบับ BL Cotton MS Julius A. VII, f. 31r
สร้าง	ประมาณ ค.ศ. 1262
ที่ตั้ง	หอสมุดแห่งชาติอังกฤษในลอนดอน

พงศาวดารของกษัตริย์แห่งมานน์และหมู่เกาะ^{[ 1 ]} ( ละติน : Chronica Regum Manniæ et Insularum ) หรือManx Chronicle เป็น ต้นฉบับ ภาษาละตินยุคกลาง ที่เกี่ยวข้อง กับ ประวัติศาสตร์ยุคแรกของเกาะแมน

เชื่อกันว่าส่วนหลักของต้นฉบับถูกแต่งขึ้นในปี ค.ศ. 1261 หรือ 1262 ที่อารามรูเชนบนเกาะแห่งนี้ ไม่นานหลังจากพิธี อุทิศอาราม ซิสเตอร์เชียนในปี ค.ศ. 1257 ซึ่งเป็นเหตุการณ์สุดท้ายที่ผู้เขียนต้นฉบับได้บันทึกไว้ ต้นฉบับเขียนด้วยหมึกบนแผ่นหนังลูกวัวโดยมีขนาดหน้ากระดาษประมาณ 15 เซนติเมตร (6 นิ้ว) คูณ 20 เซนติเมตร (8 นิ้ว)

พงศาวดารนี้เป็นการย้อนมองเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ของเกาะแมนซ์ในแต่ละปี ตั้งแต่ปี 1016 เป็นต้นมา เขียนด้วยภาษาละติน บันทึกบทบาทของเกาะในฐานะศูนย์กลางของ อาณาจักร นอร์สแห่งแมนน์และหมู่เกาะอิทธิพลของกษัตริย์และผู้นำทางศาสนา รวมถึงบทบาทของอารามรูเชนเอง ซึ่งก่อตั้งขึ้นตามคำเชิญของโอลาฟที่ 1 ก็อดเรดสันหนึ่งในกษัตริย์นอร์ส ผู้เขียนต้นฉบับยังได้เขียนรายชื่อพระสันตะปาปา (หน้า 3r-14r) ซึ่งลงท้ายด้วยพระสันตะปาปาเออร์บันที่ 4 (1261–4) เป็นไปได้ว่าพงศาวดาร นี้ เขียนขึ้นสำหรับอารามใหม่เมื่อก่อตั้งขึ้น

บันทึกในช่วงปีแรก ๆ นั้นสั้นกว่าบันทึกในช่วงท้ายของต้นฉบับอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งไม่ต้องสงสัยเลยว่าเป็นเพราะเหตุการณ์ในภายหลังเกิดขึ้นภายในช่วงเวลาที่ผู้เขียนยังจำได้ ทำให้มีรายละเอียดมากกว่า วันที่ในบันทึกเหตุการณ์ช่วงแรก ๆ หลายรายการถูกระบุไว้ประมาณ 15 ปีก่อนเหตุการณ์จริง และไม่มีบันทึกใด ๆ ก่อนปี 1047 ที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับเกาะแมน เนื่องจากคัดลอกมาจากแหล่งข้อมูลเดียวกันกับพงศาวดารแห่งเมลโรส

ต่อมามีการเพิ่มบันทึกเพิ่มเติมอีกหลายรายการโดย พระภิกษุซิสเตอร์เชียนแห่งอารามทำให้พงศาวดาร นี้ครอบคลุม ถึงปี 1316 ต้นฉบับยังประกอบด้วยสำเนาของCronica Romanorum pontificumของBonizo of Sutri (หน้า 15r-30r) และการสำรวจอาณาเขต (หน้า 53r-54v) นอกจากนี้ยังมีการบันทึกรายชื่อบิชอปแห่งหมู่เกาะตะวันตกที่ส่งถึงJohn Donkan ( บิชอปแห่งเกาะแมนและหมู่เกาะต่างๆตั้งแต่ปี 1374 ถึง 1387) ไว้ท้ายพงศาวดารด้วย

หลังจากที่อารามถูกยุบในปี 1540 เชื่อกันว่าต้นฉบับได้ตกไปอยู่ในมือของบุคคลหลายคน จนกระทั่งโรเจอร์ ดอดส์เวิร์ธ (เสียชีวิตในปี 1654) มอบให้แก่เซอร์โรเบิร์ต คอตตอน (เสียชีวิตในปี 1631) ในปี 1620/1 ^{[ 2 ]}คอลเลกชันต้นฉบับยุคกลางและยุคต้นสมัยใหม่ของคอตตอนเป็นหนึ่งในคอลเลกชันก่อตั้งของพิพิธภัณฑ์บริติชและปัจจุบันได้รับการดูแลโดยหอสมุดบริติชในลอนดอน

มีการรณรงค์เพื่อย้ายหนังสือชุด Chroniclesไปเก็บไว้ที่เกาะแมน อย่าง ถาวร

• ค.ศ. 1016–1030: การแต่งงานของพระเจ้าคานูต กับ พระนางเอ็มมาการประสูติของพระโอรสฮาร์ธาคานูตและการเดินทางของพระเจ้าคานูตไปยังเดนมาร์กและนอร์เวย์
• 1031–1066: การก่อตั้งอารามเบอรีเซนต์เอ็ดมันด์และการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าคานูต การสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดผู้ทรงสารภาพบาป
• 1066–1079: ยุทธการที่สแตมฟอร์ดบริดจ์ชัยชนะของวิลเลียมผู้พิชิต ในยุทธการที่ เฮสติงส์ การพิชิตเกาะแมนโดยก็อดเรด โครแวน
• ค.ศ. 1079–1098: การก่อตั้งคณะซิสเตอร์เชียนที่เมืองซีโตซ์ประเทศฝรั่งเศส
• ค.ศ. 1102–1152: เริ่มต้นรัชสมัยของพระเจ้าโอลาฟมีการก่อตั้งอารามซาวิญี อารามเฟอร์เนสอารามรีวาอูลซ์อารามคาลเดอร์อารามเมลโรสและอารามโฮล์มคัลแทรม พระเจ้าโอลาฟพระราชทานที่ดินที่รูเชนให้แก่อารามเฟอร์เนส
• 1165–1187: การลอบสังหารโทมัส เบ็คเก็ตที่มหาวิหารแคนเทอร์เบอรีการยึดครองเยรูซาเล็ม โดย ซาลาดินการเยือนเกาะแมนของทูต สันตะปาปา การแต่งงานของกษัตริย์ ก็อดเรดซึ่งจัดพิธีโดยเจ้าอาวาสแห่งรีวาอูลซ์
• ค.ศ. 1228–1237: พระเจ้าโอลาฟสิ้นพระชนม์ที่เกาะเซนต์แพทริกและฝังพระศพที่อารามรูเชน
• 1250–1256: เริ่มต้นรัชสมัยของพระเจ้าแม็กนัส
• 1256–1274: การก่อสร้างโบสถ์แอบบีย์เซนต์แมรีที่รูเชนเสร็จสมบูรณ์ และริชาร์ดบิชอปแห่งโซดอร์และแมนทำ พิธีอุทิศโบสถ์
• รายชื่อบิชอป: รายชื่อบิชอปแห่งสังฆมณฑลโซดอร์และแมนจนถึงบิชอปไซมอน ออร์คาเดนซิส ซึ่งเสียชีวิตในปี 1248 บิชอปริชาร์ด ซึ่งเป็นบิชอปในขณะที่เขียนต้นฉบับนี้ ไม่ได้ถูกรวมอยู่ในรายชื่อนี้

• บรอดเดอริค, จี. (บรรณาธิการและผู้แปล). พงศาวดารกษัตริย์แห่งแมนน์และหมู่เกาะ . ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2. ดักลาส, 1995.
• Munch, PA (ed.) และ Rev. Alexander Goss (tr.) Chronica regnum Manniae และ insularum พงศาวดารของมนุษย์และ Sudreys 2 ฉบับ สมาคมเกาะแมงซ์ 22–3 ดักลาส 2417 มีในรูปแบบ html

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับพงศาวดารของแมนน์

• สามารถดูภาพถ่ายของต้นฉบับได้ที่เว็บไซต์ของหอสมุดแห่งชาติอังกฤษ
  • ปี ค.ศ. 1016–1030
  • ปี ค.ศ. 1031–1066
  • ปี ค.ศ. 1066–1079
  • ปี ค.ศ. 1079–1098
  • ช่วงปี ค.ศ. 1102–1152
  • ช่วงปี ค.ศ. 1165–1187
  • ปี ค.ศ. 1228–1237
  • ปี ค.ศ. 1250–1256
  • ปี ค.ศ. 1256–1274
  • บิชอปแห่งศาสนจักรแห่งโซดอร์