Tansar ( ภาษาเปอร์เซีย: تنسر ) เป็นHerbadan Herbad ( หัวหน้าผู้พิพากษา ) ชาวโซโรแอ สเตอร์ ในปลายจักรวรรดิพาร์เธียและเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนของArdashir I Tansar ดูเหมือนจะเป็นขุนนางพาร์เธีย แต่เขาหันมา นับถือ ลัทธินีโอเพลโตนิค^{[ 1 ]}จากนั้นเขาก็เข้าร่วมกับ Ardashir I และกลายเป็น Herbadan Herbad ในรัชสมัยของพระองค์ เขาได้รับมอบหมายให้รวบรวมAvestaและเสียชีวิตในวันที่ไม่ทราบแน่ชัด ผลงานชิ้นเอกของ Tansar คือจดหมายถึง Goshnasbซึ่งเป็นหนึ่งในงานเขียนที่สำคัญที่สุดในวรรณกรรมเปอร์เซียยุคกลางซึ่งให้ข้อมูลที่มีค่าเกี่ยวกับองค์กรทางสังคมและการบริหารของอิหร่านในช่วงสมัยราชวงศ์ซาสซานิด^{[ 2 ]}

ชื่อของนักบวชโซโรแอสเตอร์ผู้นี้ถูกกล่าวถึงในรายงานส่วนใหญ่เกี่ยวกับยุคอิสลามของ "ตันซาร์" แต่ก็ยังมีรูปแบบอื่นๆ เช่น "ตันชาร์", "บันชาร์", "บิชาร์", "ยันชาร์", "แทบซาร์" และ "บันซาร์" อีกด้วย^{[ 3 ]}นอกจากนี้ ชื่อของตันซาร์ยังสามารถอ่านได้หลายรูปแบบ เช่น "ตันซาร์", "ทูซาร์" และ "โดซาร์" อันเป็นผลมาจากลักษณะเฉพาะของอักษรปาห์ลาวี ในหนังสือ "ทุ่งหญ้าทองคำ " อัล-มาสอูดีเรียกช่วงเริ่มต้นของยุคซัสซานิดว่า "ตันซาร์" และในหนังสืออีกเล่มของเขาคือ "อัต-ตันบิห์ วา-ล-อิชราฟ" เขาเรียกเขาว่า "ดูชาร์" หรือ "ดูซาร์" MiskawayhและIbn Isfandiyarได้ให้รูปแบบเดียวที่รู้จักของ "Tansar" และal-Biruniในอินเดียของ Alberuni ได้ให้รูปแบบภาษาเปอร์เซียกลางของ "Tusar" ^{[ 4 ]}

การเปลี่ยนชื่อจาก Tusar เป็น Tansar ดูเหมือนจะเป็นผลมาจากการอ่านหนังสือที่เขียนด้วยอักษรปาห์ลาวี ผิดพลาด ซึ่งมีสัญลักษณ์เพียงตัวเดียวสำหรับตัวอักษรสองตัวคือ "v" และ "n" ^{[ 5 ]}ตามที่Christensen กล่าว หากIbn al-Muqaffa'เรียกชื่อ Tusar ในข้อความปาห์ลาวีของจดหมายของ Tansar เป็นภาษาอาหรับ การออกเสียงนี้ควรจะปรากฏในการแปลภาษาเปอร์เซียของ Ibn Isfandiyar แทนที่จะเป็น Tansar ดังนั้น Biruni ซึ่งเรียกเขาว่า "Tusar, Herbadan Herbad" จะต้องนำมาจากข้อความปาห์ลาวีของจดหมายของ Tansar หรือแหล่งข้อมูลปาห์ลาวีอื่น ๆ ไม่ใช่จากการแปลภาษาอาหรับของ Ibn Muqaffa' ^{[ 6 ]}ด้วยการรับรู้จารึกของ Shapur I ที่ Ka'ba-ye Zartoshtทำให้ชัดเจนว่ารูปแบบที่ถูกต้องของชื่อในสมัย ​​Sassanid และในภาษาเปอร์เซียกลางคือ "Tusar" ตามที่ Shapur กล่าวไว้ หนึ่งในสหายของราชสำนักของ Ardeshir Babakan บิดาของเขาคือชายคนหนึ่งชื่อ "Mehrag Tusargan" (ในภาษาเปอร์เซียกลาง: mtrk ZY twslk'n; ในภาษาพาร์เธียน: mtrk twsrkn; ในภาษากรีก: Μεερικ τόνσσεριγαν) ^{[ 7 ]}เนื่องจากมีเครื่องหมายแยกต่างหากสำหรับตัวอักษร "v" อยู่ด้านข้างของจารึก จารึกนี้จึงแสดงให้เห็นว่ารูปแบบที่ถูกต้องของชื่อคือ "Tousar" ปัจจุบันนักวิชาการส่วนใหญ่อ้างถึงรูปแบบดั้งเดิมของ Tansar ในงานเขียนของพวกเขา และดังที่ Mary Boyce ชี้ให้เห็น การเปลี่ยนเป็น Tusar นั้นแทบไม่มีประโยชน์^{[ 8 ]}

ตามจดหมายของทันซาร์ จดหมายฉบับนี้เขียนโดยทันซาร์ เฮอร์บาดัน เฮอร์บาด ในสมัยของอาร์ดาชีร์ที่ 1เพื่อตอบคำถามของโกชนัสบ์ กษัตริย์แห่งทาบาเรสถานและปาดิชควาร์การ์ดายลามันรูยันและดามาวันด์ซึ่งมองกิจกรรมบางอย่างของอาร์ดาชีร์ที่ 1 ด้วยความกังวล และเขาปฏิเสธที่จะเชื่อฟังเขา และทันซาร์พยายามตอบคำถามและความกังวลของเขา^{[ 2 ]}

บันทึกที่เก่าแก่ที่สุดที่รู้จักเกี่ยวกับ Tansar และกิจกรรมของเขาคือข้อความภาษาเปอร์เซียกลางของDenkardซึ่งรวบรวมในศตวรรษที่ 10 โดยAturfarnbag-i Farruxzatanและ Adurbad-i Emedan Denkard ระบุว่านักบวชโซโรแอสเตอร์ผู้นี้คือ "Herbad" หรือ "Herbadan Herbad" ในสมัยของArdeshir Iและยกย่องเขาด้วยคุณลักษณะต่างๆ เช่น "ระเบียบที่ถูกต้อง", " Puriotkish ที่เคร่งครัด " และ " Sardar แห่งสวรรค์ และวาทศิลป์ของผู้ศรัทธา" นอกจากนี้ยังมีรายงานว่า Tensor ตามคำแนะนำของ Ardashir I ได้รวบรวมข้อความศักดิ์สิทธิ์ของ Avestan ที่กระจัดกระจาย ^{[ 13 ]}

หนังสือเล่มที่สามของเดนคาร์ดระบุว่า: ^{[ 1 ]}

"พระเจ้าอาร์เดชีร์ ชาห์นชาห์ โอรสของบาบัก เสด็จมาเพื่อฟื้นฟูราชอาณาจักรอิหร่าน และข้อความนี้ถูกรวบรวมมาจากการกระจัดกระจายของบุคคลหนึ่ง และปูริโอตกิช ทันซาร์ ผู้เป็นเฮอร์บาดได้เสด็จออกมาและพิจารณาข้อความนี้โดยอ้างอิงจากคัมภีร์อเวสตา และตรัสว่า ตามการตีความนี้ ข้อความนี้ควรจะถูกรวมเข้าด้วยกัน และพระองค์ก็ทรงทำเช่นนั้น"

ในหนังสือเล่มที่สี่ของเดนคาร์ดระบุว่า: ^{[ 1 ]}

"พระเจ้าอาร์เดชีร์ ชาห์นาชาห์ โอรสของบาบัก ทรงรวบรวมคำสอนทางศาสนาทั้งหมดที่กระจัดกระจายอยู่ในราชสำนัก โดยมีทันซาร์เป็นผู้ชี้นำ ทันซาร์ได้ออกมา รับคำสอนเหล่านั้น และเลือกเฉพาะคำสอนที่ถูกต้องที่สุด โดยตัดส่วนที่ไม่ถูกต้องออกไป แล้วจึงออกคำสั่งว่า: ต่อจากนี้ไป เฉพาะคำสอนที่ถูกต้องเท่านั้นที่จะถือเป็นการตีความที่ถูกต้องตามคัมภีร์มาซดายาสนะ เพราะบัดนี้ไม่มีใครขาดแคลนความรู้เกี่ยวกับคัมภีร์เหล่านั้นแล้ว"

นอกจากเดนการ์ดแล้ว ยังมีรายงานทางประวัติศาสตร์อื่นๆ ที่กล่าวถึงเทนเซอร์และกิจกรรมของเขาด้วย ประการแรกอัล-มาซูดีใน หนังสือ "ทุ่งหญ้าทองคำ " กล่าวถึงมิตรภาพของเทนเซอร์กับอาร์เดชีร์ที่ 1 และเรียกเขาว่าเป็นหนึ่งในนักพรตและเจ้าชายแห่งอิหร่าน ผู้ยึดมั่นในปรัชญาเพล โต และเป็นผู้ติดตามแนวคิดของโสกราตีสและเพลโตในหนังสืออีกเล่มของเขา "อัต-ตันบิห์ วา-ล-อิชราฟ" เขากล่าวว่า ตันซาร์ นักบวชของอาร์เดชีร์ที่ 1 ซึ่งมีชื่อเรียกอีกอย่างว่า "โดซาร์หรือดูเชอร์" เป็นผู้ยึดมั่นในปรัชญาเพลโตและเป็นผู้สืบทอดระบบศักดินาของชาวพาร์เธีย และได้รับมรดกที่ดินจากบิดา ตันซาร์ได้ส่งตัวแทนไปยังดินแดนต่างๆ ของอิหร่านเพื่อแจ้งให้ชาวอิหร่านทราบเกี่ยวกับการลุกฮือของอาร์เดชีร์ที่ 1 และด้วยความพยายามของเขา เขาได้เตรียมพื้นฐานสำหรับการครองราชย์ของอาร์เดชีร์และการทำลายล้างระบอบกษัตริย์ทั้งหมด อัล-มาซูดีกล่าวอีกว่า ตันซาร์ได้เขียนงานเขียนที่ดีเกี่ยวกับนโยบายการปกครองและศาสนา ซึ่งเขาได้กล่าวถึงกิจกรรมของอาร์ดาชีร์และเหตุผลสนับสนุนนวัตกรรมของเขาในด้านศาสนาและการปกครอง อัล-มาซูดีกล่าวอีกว่า ตันซาร์ได้เขียนงานเขียนที่ดีเกี่ยวกับนโยบายการปกครองและศาสนา ซึ่งเขาได้กล่าวถึงกิจกรรมของอาร์ดาชีร์และเหตุผลสนับสนุนนวัตกรรมของเขาในด้านศาสนาและการปกครอง หนึ่งในงานเขียนเหล่านี้คือจดหมายของเขาถึงโกชนัสบ์ ผู้ปกครองดามะวันด์ เรย์ ทาบาเรสถาน เดย์ลัม และเทือกเขากิลาน และอีกฉบับหนึ่งคือจดหมายของตันซาร์ถึงกษัตริย์แห่งอินเดีย^{[ 14 ]}มิสกาวย์รายงานในทาจาร์ อัล-อุมมะห์ว่า อาร์ดาชีร์ที่ 1 ใช้คำแนะนำอันชาญฉลาดของเฮอร์บัดผู้เคร่งศาสนาชื่อตันซาร์ในการจัดระเบียบอาณาจักรเปอร์เซียและทำลายกษัตริย์ของเผ่าต่างๆ^{[ 15 ]}ในอินเดียของอัลบิรูนีอัลบิรูนีได้อ้างจากจดหมาย "Tusar, Herbadan Herbad" ถึงกษัตริย์แห่งปาดิชควาร์การ์ซึ่งเขาตอบโต้คำวิจารณ์ของกษัตริย์ต่ออาร์ดาชีร์ที่ 1 ในฟาร์สนามาอิบนุ อัลบัลคีเรียกเสนาบดีของอาร์ดาชีร์ที่ 1 ว่าเป็นคนฉลาดชื่อซาร์ และกล่าวว่าอาร์ดาชีร์ที่ 1 ทำงานทั้งหมดตามคำแนะนำและกลยุทธ์ของเขา^{[ 15 ]}

รายงานเหล่านี้เป็นพยานว่า Tansar เป็นหนึ่งในนักเทววิทยาโซโรแอสเตรียนที่แข็งแกร่งที่สุดในช่วงต้นของจักรวรรดิซัสซานิด ในจดหมายของ Tansar เอง เขากล่าวว่า เขาใช้ชีวิตอย่างเคร่งครัดเป็นเวลาห้าสิบปีก่อนที่ Ardashir I จะขึ้นครองราชย์ และพยายามรักษาศาสนาโซโรแอสเตรียนไว้^{[ 16 ]}

ในรายงานทางประวัติศาสตร์และงานเขียนทางศาสนาในสมัยซัสซานิด ไม่มีการกล่าวถึงชื่อของทันซาร์ และในจารึกของชาปูร์ที่ 1 ที่กะอ์บา-เย ซาร์โทชต์ก็ไม่มีการกล่าวถึงบุคคลสำคัญทางศาสนาในรายชื่อข้าราชบริพารของอาร์ดาชีร์ที่ 1 ดังนั้น เนื่องจากชื่อของทันซาร์ ด้วยความยิ่งใหญ่และเกียรติยศอันพิเศษทั้งหมด ไม่ปรากฏในจารึกใดๆ ในสมัยซัสซานิดในงานเขียนทางวรรณกรรมและศาสนาของโซโรแอสเตอร์ ในทางกลับกัน ชื่อของ คาร์ติร์ปรากฏเฉพาะในจารึกของเขาเองและในจารึกของชาปูร์ที่ 1 และในรายงานของมานิเคียน นักวิชาการบางคนจึงถือว่าทันซาร์และคาร์ติร์เป็นบุคคลเดียวกัน^{[ 16 ]}

ประการแรกเฮิร์ตซ์เฟลด์ เป็น ผู้ที่ถือว่าบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ทั้งสองนี้เป็นบุคคลเดียวกัน^{[ 17 ]}มาร์ติน สเปรงกลิง ผู้แปลจารึกของคาร์ตีร์ก่อนผู้อื่น ยอมรับว่าทั้งสองเป็นบุคคลเดียวกัน และเชื่อว่าสิ่งที่เดนคาร์ดกล่าวถึงกิจกรรมทางศาสนาของทันซาร์นั้นเป็นรายงานเกี่ยวกับกิจกรรมทางศาสนาของคาร์ตีร์ ซึ่งเขาได้กล่าวถึงในจารึกของเขา^{[ 18 ]}วลาดิมีร์ ลูโคนินก็ถือว่าทันซาร์เป็นเพียงบุคคลในตำนาน และจดหมายของทันซาร์เป็นผลงานของนักบวชโซโรแอสเตอร์ในศตวรรษที่ 6 ^{[ 19 ]}อย่างไรก็ตามแมรี บอยซ์ด้วยเหตุผลเชิงตรรกะ ได้ยอมรับว่าทันซาร์และคาร์ตีร์เป็นบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์สองคนแยกจากกัน เมื่อกล่าวถึงความแตกต่างที่ไม่ระบุชื่อของทั้งสอง เขาชี้แจงอย่างชัดเจนว่า Kartir และ Tensor ต่างก็เป็นตัวอักษรพิเศษ ดังเช่นในจารึกของ Shapur I นอกเหนือจาก "Kartir Herbad" แล้ว ยังมีชื่ออีกสองชื่อคือ "Kartir บุตรของ Ardavan" และ "Mehrag บุตรของ Tusar" ซึ่งบ่งชี้ถึงการมีอยู่ของตัวอักษร Kartir และ Tusar ในช่วงต้นยุค Sassanid Boyce ยังตั้งข้อสังเกตอีกว่าช่วงชีวิตและกิจกรรมทางศาสนาของ Tansar และ Kartir ไม่เหมือนกัน เนื่องจากแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ต่างๆ และตัวจดหมายของ Tansar เอง เขาอยู่ในรัชสมัยของArdeshir Iและจุดสูงสุดของกิจกรรมและความแข็งแกร่งของเขาอยู่ในรัชสมัยของ Ardeshir I แต่จากเนื้อหาของจารึก Kartir ชัดเจนว่าเขาต้องมีอายุยังน้อยมากในรัชสมัยของ Ardeshir I และจุดสูงสุดของความแข็งแกร่งและกิจกรรมของเขาอยู่ในรัชสมัยของBahram IIในทางกลับกัน บอยซ์แย้งว่าบริบทของกิจกรรมและความสำเร็จของทันซาร์และคาร์ติร์นั้นไม่สอดคล้องกันโดยสิ้นเชิง ในประวัติศาสตร์ของศาสนาโซโรแอสเตอร์ ชื่อของทันซาร์มักถูกมองว่าเกี่ยวข้องกับความพยายามของเขาในการรวบรวมข้อความศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาโซโรแอสเตอร์และจัดทำข้อความมาตรฐานของอเวสตาและรักษาไว้ แต่ในจารึกของเขา คาร์ติร์ไม่ได้กล่าวถึงการกระทำดังกล่าว และโดยทั่วไปแล้ว คาร์ติร์และทันซาร์ต้องได้รับการยอมรับว่าเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์สองคนแยกจากกัน^{[ 20 ]}

ตามที่อิบนุ บัลคีกล่าวไว้ อาร์ดาชี ร์ที่ 1มีรัฐมนตรีชื่อ "ซาร์" และเขาทำงานทั้งหมดตามความคิดเห็นและกลยุทธ์ของเขานิโคลสันและกาย เลอ สเตรนจ์ในการแก้ไขข้อความของจดหมายภาษาเปอร์เซียของอิบนุ บัลคี ถือว่า "ซาร์" เป็นรูปแบบที่ดัดแปลงมาจากคำว่า "บาร์ซัม" ซึ่งอัล-ทาบารีอ้างถึงว่าเป็น "อับราซัม" ในรายงานเกี่ยวกับรัชสมัยของอาร์ดาชีร์ที่ 1 ในจารึกของชาปูร์ที่ 1 อับราซัมถูกกล่าวถึงในรายชื่อสหายของราชสำนักของอาร์ดาชีร์ที่ 1 ในลำดับที่ 15 และเขาเป็นเพียงคนเดียวที่ได้รับตำแหน่งอันทรงเกียรติ "อาร์เดชีร์ ฟาร์ร์" (ผู้ถือครองคาวาเรนะห์แห่งอาร์เดชีร์) ^{[ 21 ]}ความคล้ายคลึงกันในรูปแบบคำของอับราซัมและทันซาร์ในแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์บางแหล่งทำให้เกิดความคิดว่าทันซาร์และอับราซัมอาจเป็นคนเดียวกัน แต่คริสเตนเซนชี้ให้เห็นว่าการสะกดชื่อทั้งสองนั้นแตกต่างกันมากในอักษรปาห์ลาวี เช่นเดียวกับในอักษรอาหรับและเปอร์เซีย ในทางกลับกัน อัล-ทาบารี ในรายงานฉบับหนึ่งของเขาเรียกอับซัมว่า วูซูร์ก ฟรามาดาร์แห่งอาร์ดาชีร์ที่ 1 และในรายงานอีกฉบับหนึ่งเขาเรียกเขาว่า "ฮาร์จันด์" ซึ่งแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนถึงความไม่ถูกต้องของความเชื่อนี้ ผลที่ตามมาคือ ในแหล่งข้อมูล ความคล้ายคลึงกันระหว่างฮาร์กบาซและเฮอร์บาด ทำให้เกิดการรวมกันของฮาร์กบาซ อับบาร์ซัม และเฮอร์บาด ทันซาร์^{[ 22 ]}

จดหมายของทันซาร์คือชุดจดหมายระหว่างทันซาร์กับกษัตริย์แห่งมาซันดารานและเขตปกครองโดยรอบ นามว่า โกชนัสบ์ จดหมายของทันซาร์ฉบับภาษาปาห์ลาวีได้รับการแปลเป็นภาษาอาหรับโดยรอซบิห์ ปูร์-อิ ดาโดอี ( อิบนุ อัล-มุคัฟฟา ) ในช่วงครึ่งแรกของศตวรรษที่ 2 ฮิจเราะห์ศักราช ในคำนำของการแปลจดหมายของทันซาร์ เขาได้กล่าวว่าพื้นฐานของการแปลของเขามาจากรายงานของ "บาห์ราม อิบนุ คอร์ซาด และเขาเป็นลูกหลานของบิดาของเขา มานูเชห์ร มูบาด โคราซาน และเป็นหนึ่งในนักปราชญ์ชาวเปอร์เซีย" อย่างไรก็ตาม สายจดหมายนี้ค่อนข้างคลุมเครือและอาจเป็น: บาห์ราม บุตรของคอร์ซาด และคอร์ซาด บุตรของมานูเชห์ร นักบวชแห่งโคราซานและหนึ่งในนักปราชญ์ของเปอร์เซีย^{[ 23 ] [ 24 ]}คำนำของอิบนุ มุกอฟฟาและเนื้อหาของจดหมายตันซาร์เผยให้เห็นว่าอิบนุ มุกอฟฟามีข้อความภาษาปาห์ลาวีที่รวบรวมโดยบาห์รัม บุตรชายของคอร์ซาดอยู่ในมือ และในการแปลเป็นภาษาอาหรับ เขาได้เพิ่มคำนำและสุนทรพจน์ใหม่บางส่วน เช่น เรื่องราวของเกลิเลห์และดาห์มาน ในความพยายามที่จะลบธีมโซโรแอสเตอร์ของจดหมายฉบับนี้เพื่อให้เป็นที่ยอมรับในสังคมอิสลาม จึงมีการรวมข้อความจากโตราห์และไบเบิลไว้ในขอบของข้อความจดหมาย^{[ 25 ]}ปัจจุบัน ข้อความภาษาปาห์ลาวีรวมถึงการแปลจดหมายตันซาร์เป็นภาษาอาหรับได้สูญหายไปแล้วและอาจถูกทำลายไปตลอดกาล และเกือบห้าศตวรรษหลังจากที่อิบนุ มุกอฟฟาเสียชีวิต ข้อความการแปลภาษาอาหรับของเขาได้รับการแปลเป็นภาษาเปอร์เซีย^{[ 23 ]}

• Tafazzoli, Ahmad (1996). "Harzbad ใน Shahnameh ของ Ferdowsi; หนึ่งในตำแหน่งที่ไม่เป็นที่รู้จักในยุค Sassanid" Nama-i farhangistan .
• ทาฟาซโซลี, อาห์หมัด (1998). วรรณกรรมเปอร์เซียก่อนอิสลาม . เตหะราน: โซคาน.
• จามาลซาเดห์, โมฮัมหมัด-อาลี (1912) “จดหมายจากยุคศศสนิด: จดหมายแห่งทันซาร์” . คาเวห์ .
• จาลิเลียน, ชาห์ราม (2018). จดหมายของทันซาร์ถึงกุชนัสป์ (คำนำทางประวัติศาสตร์ ชีวประวัติของทันซาร์และประวัติความเป็นมาของจดหมาย เนื้อหา หมายเหตุ อภิธานศัพท์)อาห์วาซ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมาร์ตีร์ชัมรานISBN 978-600-141-208-0.
• โอเรียน, ซาอีด (2004). คู่มือจารึกภาษาเปอร์เซียกลาง (ปาห์ลาวี-พาร์เธียน) . เตหะราน: กระทรวงมรดกทางวัฒนธรรม การท่องเที่ยว และหัตถกรรม.
• คริสเตนเซน, อาร์เธอร์ (1939). เปอร์เซียสมัยซาสซานิด . ลอนดอน: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ .
• ลูโคนิน, วลาดิมีร์ (1971). เปอร์เซีย 2: จากราชวงศ์เซเลวซิดถึงราชวงศ์ซาสซานิด . บาร์รี แอนด์ เจนกินส์ . ISBN 9780214653209.
• มิโนวี, มอยตาบา (1976) จดหมายของ Tansar ถึง Gushnasp เตหะราน: สิ่งพิมพ์ Kharazmi
• นัสรอลลาห์ซาเดห์, ซิรัส (2006). ลำดับวงศ์ตระกูลซาสซานิดตั้งแต่ต้นจนถึงฮอร์มิซด์ที่ 2.เตหะราน: กระทรวงมรดกทางวัฒนธรรม การท่องเที่ยว และหัตถกรรม.
• เฮิร์ซเฟลด์, เอิร์นส์ (1935) ประวัติศาสตร์โบราณคดีของอิหร่าน . สถาบันอังกฤษ .
• บอยซ์, แมรี่ (1968) จดหมายของทันซาร์ . โรม่า : อินสติตูโต้ อิตาเลียโน่ แปร์ อิล เมดิโอ เอ็ด เอสเตรโม โอเรียนเต้
• คริสเตนเซน, อาเธอร์ (1932) “อะบัรซัม เอต ทันซาร์” Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae . ฉบับที่ 10.
• สปริงลิง, มาร์ติน (1953) อิหร่านศตวรรษที่สาม; ซาปอร์ และ คาร์เทียร์ . ชิคาโก: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยชิคาโก.