ทูกา-เทมูร์^{[ a ]} (หรือโทกา-เทมูร์และโทไก-เทมูร์ในการสะกดคำแบบเปอร์เซีย-อาหรับของแหล่งข้อมูลเขียนว่าทูกา-ทีมูร์หรือทูไก-ทีมูร์ ) เป็นบุตรชายคนที่สิบสามและคนสุดท้องหรือคนรองสุดท้ายของโยคีบุตรชายคนโตของเจงกิสข่านเขาเป็นน้องชายของบาตูข่านและเบอร์เกข่าน ผู้ปกครองดินแดนที่ต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อโกลเดนฮอร์ด

มารดาของทูคา-ติมูร์ถูกระบุว่าเป็นนางสนมของโจจิ คักริ คาตุน (คางครี คาทูน) ผู้หญิงจากชนเผ่าเมอร์กิตทูกา-ติมูร์อาจถือว่ายังเด็กเกินไปที่จะเข้าร่วมqurultai สำหรับการประกาศและการ ^ขึ้นครองราชย์ของข่านÖgedei ผู้ยิ่งใหญ่ ในปี 1229 แต่ Tuqa-Timur ยังคงอยู่ข้างหลังในulus ของบิดาของเขา ^{ซึ่งดูเหมือน}จะปกครองในช่วงที่พี่ชายของเขาไม่อยู่ในที่ประชุม เมื่อบาตู ข่านกลับมา ทูคา-ติมูร์ได้จัดงานเลี้ยงสามวันเพื่อเป็นเกียรติแก่เขา^{[ 2 ]}

ต่อมา Tuqa-Timur ได้รับ ulus ของตนเองจาก Batu ซึ่งตั้งอยู่ในปีกซ้าย (กล่าวคือ ส่วนตะวันออก) ของดินแดนของ Batu กล่าวคือ ทางตะวันออกของเทือกเขาอูรัลและแม่น้ำอูรัลและอาจอยู่ภายใต้อำนาจของOrda พี่ชายอีกคนหนึ่ง ^{[ 3 ]} Tuqa-Timur เข้าร่วมในแคมเปญทางตะวันตกของ Batu แต่ดูเหมือนว่าจะไม่ได้มีบทบาทที่โดดเด่นมากนัก เขายังได้รับการยกย่องว่ามีบทบาทสำคัญในแคมเปญต่อต้านชาวBashkirs และ Alans [ ^{4 ] เขา}เป็นหนึ่งในเจ้าชาย Jochid ที่เข้าร่วมใน qurultai ซึ่งข่านGüyük ผู้ยิ่งใหญ่ได้รับการประกาศและขึ้นครองบัลลังก์อย่างเป็นทางการในปี 1246 โดยBatu ปฏิเสธที่จะเข้าร่วม^{[ 5 ]}หลังจากการประชุม quriltai ของ Batu ซึ่งส่งผลให้มีการประกาศแต่งตั้งMöngkeเป็นข่านผู้ยิ่งใหญ่ในปี 1250 Berke และ Tuqa-Timur ได้นำกองทัพคุ้มกัน Möngke ไปยังมองโกเลีย และได้รับรางวัลอย่างมากมายจากข่านผู้ยิ่งใหญ่คนใหม่สำหรับการสนับสนุนของพวกเขา^{[ 6 ]}ดูเหมือนว่า Tuqa-Timur จะรอดชีวิตจาก Batu และเสียชีวิตหลังจากที่ Berke ขึ้นเป็นข่านแห่ง Golden Horde ในปี 1257 ไม่นานนัก สันนิษฐานว่าเขาเสียชีวิตไปแล้วก่อนปี 1267 เมื่อ Urung-Timur บุตรชายของเขาได้รับดินแดนจากข่านคนใหม่Mengu-Timur [ ^{7 ] เจ้า}ชายมองโกล (“tsarevich”) Toktemir ผู้โจมตีTver'ในรัสเซียในปี 1294/1295 เป็นบุคคลที่แตกต่างกัน โดยมีชื่อเดียวกันหรือคล้ายกัน^{[ 8 ]}

ตามแบบอย่างของพี่ชายของเขา เบอร์เก ทูกา-ติมูร์ได้เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม^{[ 9 ]}ในช่วงเวลาหลังจากที่เบอร์เกเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามในปี 1251–1252 ^{[ 10 ]}แตกต่างจากพี่น้องของเขา บาตู ออร์ดา และชิบันทูกา-ติมูร์ดูเหมือนจะไม่ได้ปกครองดินแดนอย่างเป็นอิสระและยั่งยืน ซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกนำมาเปรียบเทียบในเชิงลบในการโต้แย้งระหว่างลูกหลานของเขากับลูกหลานของชิบันในช่วงปลายศตวรรษที่ 14 ชิบันิดส์โต้แย้งว่าสิ่งนี้ทำให้ทูกา-ติมูริดส์ด้อยกว่าอย่างมาก^{[ 11 ]}ลูกหลานบางส่วนของทูกา-ติมูร์ดูเหมือนจะยังคงอยู่ในปีกซ้าย (ส่วนตะวันออก) ของโกลเดนฮอร์ด^{[ 12 ]}ในขณะที่คนอื่นๆ ได้ตั้งถิ่นฐานในปีกขวา (ส่วนตะวันตก) เมื่อข่านเมงกู-ติมูร์มอบไครเมียให้กับอูรุง-ติมูร์ บุตรชายของทูกา-ติมูร์^{[ 13 ]}

Rashīd ad-Dīn Faḍlallāh ^{[ 14 ]}และสารบบลำดับวงศ์ตระกูลMuʿizz al-ansāb ^{[ 15 ]}ระบุว่า Tuqa-Timur มีบุตรชายสี่คนดังนี้:

• บาย-ทีมูร์
• บายัน
• Ūrungbāš หรือ Ūrung-Tīmūr (เช่น Ürüng-Temür บางครั้งรวมกับ Ūz-Tīmūr)
• เคย์-ติมูร์ (เช่น เคด-เตมูร์, ที่อื่น Ūz-Tīmūr)

นอกเหนือจากการมีส่วนร่วมในกิจการของโกลเดนฮอร์ดและการกระทำในฐานะตัวแทนของพี่ชายของเขาแล้ว ตูกา-ติมูร์ยังมีความสำคัญในฐานะบรรพบุรุษของสายราชวงศ์โจชิดและชิงกิสข่านที่มีบทบาทสำคัญทางประวัติศาสตร์มากที่สุดสายหนึ่ง ตั้งแต่ช่วงปี 1360 เป็นต้นมา ลูกหลานของตูกา-ติมูร์ได้แย่งชิงบัลลังก์โกลเดนฮอร์ดกับลูกหลานของชิบัน ผู้เป็นพี่ชายของเขา ^{[ 16 ]}โดยเริ่มต้นจากออร์ดู มาลิก ผู้ซึ่งน่าจะเป็นลูกหลานของตูกา-ติมูร์ ซึ่งโค่นล้มติมูร์ ควาจาแห่งราชวงศ์ชิบันในปี 1361 ^{[ 17 ]}ลูกหลานของตูกา-ติมูร์สาขาไครเมียได้มอบข่าน หุ่นเชิดสามคนให้กับ เบเกลร์เบกมาไมในช่วงปี 1361–1380 ^{หลาย ครอบครัวสืบเชื้อสายมาจาก Tuqa -} Timur กักขังตัวเองในอดีต Ulus ของ Orda ลูกชายคนโตของ Jochi ทางตะวันออกภายใต้ Qara Noqai ในปี 1360 จากนั้นUrus Khanในปี 1369 และในที่สุดTokhtamysh ในปี 1379 ต่อ ^มาลูกหลานของ Urus และ Tokhtamysh โต้แย้งการครอบครอง Golden Horde ส่วนใหญ่ในหมู่พวกเขาเอง ในบรรดารัฐที่สืบทอดต่อจาก Golden Horde คานาเตะแห่งคาซิมอฟคาซาน อัสตราคานและไครเมียล้วนก่อตั้งโดยเจ้าชายที่สืบเชื้อสายมาจากทูคา-ติมูร์^{[ 19 ]}นี่เป็นกรณีของคาซัคคานาเตะและหลังจากปี ค.ศ. 1599 คานาเตะแห่งบูคาราในเอเชียกลาง^{[ 20 ]}

• รายชื่อข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด

• Bennigsen, A. , et al., Le Khanat de Crimée dans les Archives du Musée de Palais de Topkapı,ปารีส, 1978
• บอสเวิร์ธ, ซี.อี., ราชวงศ์อิสลามใหม่ , นิวยอร์ก, 1996.
• Bregel, Y. (แปล), Firdaws al-Iqbāl: ประวัติศาสตร์ของ Khorezm โดย Shir Muhammad Mirab Munis และ Muhammad Riza Mirab Agahi , Leiden, 1999
• เบอร์ตัน, เอ., ชาวบูคารา: ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ การทูต และการค้า ค.ศ. 1550–1702 , ริชมอนด์, 1997
• Desmaisons, PI (แปล), Histoire des Mongols และ des Tatares par Aboul-Ghâzi Béhâdour Khân , เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก, 1871–1874
• Gaev, AG, "ลำดับวงศ์ตระกูลและลำดับวงศ์ตระกูลและลำดับวงศ์ตระกูลDžučidov" Numizmatičeskij sbornik 3 (2002) 9-55
• Howorth, HH, ประวัติศาสตร์ของชาวมองโกลตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ถึงศตวรรษที่ 19ตอนที่ 2.1. ลอนดอน, 1880.
• แจ็กสัน, พี., ชาวมองโกลและโลกอิสลาม , นิวเฮเวน, 2017.
• Judin รองประธานUtemiš-hadži Šingiz-name , Alma-Ata, 1992.
• เมย์, ที., จักรวรรดิมองโกล , เอดินบะระ, 2018.
• Počekaev, RJ, Cari ordynskie: Biografii hanov และ pravitelej Zolotoj Ordy . เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก, 2010.
• ซาบิตอฟ, Ž. ม., Genealogija "Tore" , อัสตานา, 2551.
• ซาบิตอฟ, Ž. M., "K voporosu o genealogii zolotoordynskogo hana Bek-Sufi," ในKrim: vìd antičnostì do s'ogodennja,เคียฟ, 2014: 63-74
• Sagdeeva, RZ, Serebrjannye เงิน hanov Zolotoj Ordy , มอสโก, 2548
• Seleznëv, JV, Èlita Zolotoj Ordy , Kazan', 2009.
• Sidorneko, VA, Monetnaja čekanka Krymskogo hanstva (1442–1475 gg.) , Simferopol', 2016.
• Stokvis, AMHJ, Manuel d'Histoire, de Généalogie et de Chronologie de tous les États du Globe, depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours , vol. 1, ไลเดน, 1888.
• Thackston, WM (ผู้แปล), Jamiʻuʼt-tawarikh ของ Rashiduddin Fazlullah: บทสรุปพงศาวดาร ประวัติศาสตร์ของชาวมองโกล ภาคหนึ่งเคมบริดจ์ แมสซาชูเซตส์ 1998
• Tizengauzen, VG (ทรานส์), Sbornik Materialov, otnosjaščihsja k istorii Zolotoj Ordy Izvlečenija iz arabskih sočineniiตีพิมพ์ซ้ำในชื่อIstorija Kazahstana v arabskih istočnikah 1. อัลมาตี 2548
• Tizengauzen, VG (ทรานส์), Sbornik materialov otnosjaščihsja k istorii Zolotoj Ordy Izvlečenija iz persidskih sočineniiตีพิมพ์ซ้ำในชื่อIstorija Kazahstana v persidskih istočnikah 4. อัลมาตี 2549
• Vásáry, I., "จุดเริ่มต้นของการสร้างเหรียญใน Blue Horde" Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 62 (2009) 371-385
• โวฮิดอฟ, ช. H. (แปล), Istorija Kazahstana กับ persidskih istočnikah. 3. มูอิซ อัล-อันซาบ.อัลมาตี, 2549.
• Welsford, T., ความภักดีสี่ประเภทในเอเชียกลางยุคต้นสมัยใหม่: การยึดครองมหาอาณาจักร Mā Warā al-Nahr โดยราชวงศ์ Tūqūy-Tīmūrid ระหว่างปี 1598-1605,ไลเดน, 2013