อุปราช^[ก]เป็นตำแหน่งขุนนางที่สงวนไว้สำหรับผู้สำเร็จราชการในอินเดียและ ราชวงศ์ พุทธในพม่ากัมพูชาลาวและไทยรวมถึงอาณาจักรเล็กๆ ที่เป็นบรรณาการบางแห่ง คำนี้มาจากภาษาสันสกฤตउपराज upa- rāja ซึ่งเทียบเท่ากับsubและrexในภาษาละติน ตามลำดับ ^{[ 1 ]}

อุปราชในจักรวรรดิมคธ ของอินเดีย มีตำแหน่งว่า อุปราช (แปลว่า รองกษัตริย์) ^{[ 2 ]}

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวผู้ยิ่งใหญ่ หรือชื่อเต็มว่ามหาอุปราชอนาอุคราปะ ไอน์เชมิน ซึ่งชาวยุโรปมักเข้าใจผิดว่าเป็นมกุฎราชกุมาร และเรียกขานว่า พระองค์ท่าน เป็นตำแหน่งสูงสุดในบรรดา เจ้าชายราชวงศ์ หรือ มินญีมินทาโดยมักย่อว่าไอน์เชมิน ( အိမ်ရှေ့မင်း , IPA: [ èiɰ̃ʃḛ mɪ́ɰ̃ ] )

อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งนี้ไม่ได้สงวนไว้สำหรับผู้ที่มีลำดับการสืบราชสมบัติสูงสุด (หากมี คือพระโอรสองค์โตของพระมหากษัตริย์กับพระมเหสีเอก) และไม่ได้ให้คำมั่นสัญญาที่แน่ชัดเกี่ยวกับการสืบทอดราชสมบัติ ซึ่งโดยปกติแล้วจะตัดสินกันในการต่อสู้แย่งชิงอำนาจขั้นสูงสุดเท่านั้น

คำว่าอุปราช ( เขมร: ឧបរាជ ) มาจาก ภาษา สันสกฤตและภาษาบาลีแปลว่ารองกษัตริย์ผู้ได้รับตำแหน่งต่อจากกษัตริย์ที่สวมมงกุฎ วาระเต็มของอุปราชเพื่อถวายเกียรติอย่างเหมาะสมคือสมเด็จ พระโมหะ อุปราช ( เขมร: សម แคบ តេចព្រះឧបរជ ) หรือสมเด็จ พระ โมหะ อุปราช ( เขมร: ) . ตามประเพณีของราชอาณาจักรกัมพูชาสมเด็จพระโมหะอุภราชมีตำแหน่งเป็นเจ้าหน้าที่สูงสุดที่ควบคุมเจ้าหน้าที่ระดับสูงและต่ำอื่น ๆ^{[ 3 ]}

อุปราช ( ไทย: อุปราช ; RTGS :  อุปราช ) ในชื่อเต็มพระมหาอุปราช ( พระมหาอุปราช ) ออกเสียงตามประวัติศาสตร์สยามแปลว่าอุปราช . ^{[ 4 ]} อย่างไรก็ตาม พระราชวังบวรสถาน ( ไทย: วังหน้า ; RTGS :  วังหน้า ) เป็นการเรียกตามปกติมากกว่า ซึ่งมักเรียกในภาษาอังกฤษว่าเป็นกษัตริย์องค์ที่สองหรือรองกษัตริย์

ตำแหน่งนี้ถูกยกเลิกในปี พ.ศ. 2419 โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ภายหลังวิกฤตการณ์พระราชวังหน้าในปี พ.ศ. 2417 โดยเปลี่ยนมาใช้ตำแหน่งมกุฎราชกุมารแทน ( ภาษาไทย: สยาม มกุฎราชกุมาร ; RTGS :  Sayammakutratchakuman ) โปรดทราบว่า ผู้ที่ทำหน้าที่แทนพระมหากษัตริย์ถือเป็นตำแหน่งที่แตกต่างออกไป คือ ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ หรือ คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

• ตำแหน่งราชวงศ์พม่า
• ลำดับชั้นและยศศักดิ์ของราชวงศ์ไทย
• พระราชวังด้านหน้า
• ราชวงศ์จักรี