จาร์ลิก

จาร์ลิก^{[ 1 ] [ 2 ] [ 3 ]}หรือเขียนว่ายาร์ลิก (จากภาษารัสเซีย : ярлы́кและภาษาอูเครน : ярлик ) คือพระราชกฤษฎีกา การอนุญาต ใบอนุญาต หรือคำสั่งเป็นลายลักษณ์อักษรของ ผู้ปกครอง มองโกลและ เจ งกิสข่านในรูปแบบ "ประกาศนียบัตรอย่างเป็นทางการ" ^{[ 4 ]} เป็นหนึ่งในสามประกาศ กฎหมายที่ไม่ใช่กฎหมายพื้นฐานที่มีผลเป็นข้อบังคับหรือกฎหมาย อีกสองอย่างคือลูกหนี้ (บันทึกกรณีตัวอย่างสำหรับการบริหารและการตัดสินใจทางตุลาการ) และการเรียกเก็บเงิน (สุภาษิตหรือคำพูดที่อ้างถึง เจ ง กิสข่าน ) จาร์ลิกให้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับการบริหารจักรวรรดิมองโกล

ในช่วงทศวรรษ 1230 โอเกเดย์คาแกน ได้สั่งห้ามขุนนางออกเกอร์กี (แผ่นจารึกที่ให้อำนาจแก่ผู้ถือในการเรียกร้องสินค้าและบริการจากประชาชนทั่วไป) และจาร์ลิก

ตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 13 ถึงกลางศตวรรษที่ 15 เจ้าชายทั้งหมดแห่งรัสตะวันออกเฉียงเหนือได้รับจาร์ลิกซึ่งอนุญาตให้ปกครอง การออกจาร์ลิกในการปกครองรัสเป็นการจัดตั้งตำแหน่งแกรนด์ดยุคแห่งวลาดิมีร์ (เจ้าชายใหญ่) อย่างเป็นทางการ ในตอนแรก จาร์ลิกเหล่านั้นมาจากคากานในคาราโครัมแต่หลังจากที่บาตูสถาปนาอาณาจักรข่านแห่งโกลเดนฮอร์ด ( ประมาณ ค.ศ. 1227 ) จาร์ลิกก็มาจากซารายอย่างไรก็ตาม ไม่มีจาร์ลิกใดหลงเหลืออยู่ ในช่วงกลางศตวรรษที่ 15 แกรนด์ดยุคบาซิลที่ 2แห่งมอสโกเริ่มห้ามเจ้าชายรัสอื่น ๆ รับจาร์ลิกจากข่านมองโกล จึงเป็นการสถาปนาสิทธิ์ของเจ้าชายใหญ่แห่งมอสโกในการอนุญาตการปกครองของเจ้าชายท้องถิ่น ผู้นำมองโกลมอบจาร์ลิกให้กับทูต นักเดินทาง พระสงฆ์ และพ่อค้า เพื่อให้พวกเขาได้รับการเดินทางอย่างเสรี การยกเว้นภาษีและอากร และความปลอดภัย^{[ 5 ]}

กุบไลข่านริเริ่มธรรมเนียมการให้ขุนนางผู้ยิ่งใหญ่ทั้งสี่ในเคชิก ของเขา ลงนามในจาร์ลิก (พระราชกฤษฎีกา) ทั้งหมด ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่แพร่กระจายไปยังอาณาจักรข่านมองโกลอื่นๆ ทั้งหมดในปี 1280

กาซานได้ปฏิรูปการออกพระราชกฤษฎีกา (จาร์ลิก) โดยกำหนดรูปแบบและตราประทับเป็นลำดับชั้น พร้อมทั้งสั่งให้เก็บรักษาพระราชกฤษฎีกาทั้งหมดไว้ในราชสำนักที่เปอร์เซีย พระราชกฤษฎีกาที่มีอายุเกิน 30 ปีจะต้องถูกยกเลิก เช่นเดียวกับปาอิซา (ตราประทับแสดงอำนาจของมองโกล) เก่าๆ ด้วย

แม้หลังจากปี 1260 ราชวงศ์หยวนในประเทศจีนยังคงถือว่าjarligต้องออกโดย Qa'an/Khagan (จักรพรรดิ) เท่านั้น แต่linkji ออกโดย khans (เจ้าชาย) ของสามอาณาจักรข่านทางตะวันตก^{[ 6 ]}อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ระดับสูงบางคนยังคงออก jarlig ในนามของข่านหรือจักรพรรดิในเอเชียกลาง^{[ 7 ]}

หอจดหมายเหตุประจำเมืองรุสเก็บรักษาเอกสารจาร์ลิก (jarligs) จำนวน 6 ฉบับ ซึ่งประกอบกันเป็นสิ่งที่เรียกว่า "ชุดเอกสารฉบับย่อ" (Short Collection) ซึ่งถือเป็นการแปลสิทธิบัตรแท้ที่ออกโดยอาณาจักรคิปชาค (Qipchaq Khanate) เป็นภาษารัสเซีย :

1. จาก Khan Tiuliak (Tulunbek) ของกลุ่มMamai ถึง Metropolitan Mikhail (Mitia) (1379)
2. จากคาตุนตัยดูลา ถึงเจ้าชายแห่งรัส (1347)
3. จาก Khan Mengu-TimurถึงMetropolitan Peter (1308)
4. จากคาตุน ไทดูลา ถึงมหานครเฟอโญสต์ (1343)
5. จากข่านเบอร์ดิเบกถึงมหานครอเล็กเซียส (อเล็กเซย์) (1357)
6. จาก Khatun Taydula ถึง Metropolitan Alexius (1354)

จดหมายจาร์ลิกฉบับที่เจ็ด ซึ่งอ้างว่าเป็นจดหมายจากข่านอซเบกถึงมหานครปีเตอร์ ที่พบในชุดสะสมที่เรียกว่า "ชุดสะสมฉบับสมบูรณ์" นั้น ได้รับการยืนยันแล้วว่าเป็นของปลอมในศตวรรษที่สิบหก จดหมายจาร์ลิกถึงมหานครเหล่านี้ยืนยันถึงอิสรภาพของศาสนจักรจากภาษีและเครื่องบรรณาการ และประกาศว่าทรัพย์สินของศาสนจักรควรได้รับการคุ้มครองจากการยึดหรือความเสียหาย ตราบใดที่บรรดานักบวชของรัสยังคงสวดภาวนาเพื่อความเป็นอยู่ที่ดีของข่านและครอบครัวของเขา

ในภาษามองโกล สมัยใหม่ คำว่า ( มองโกล : зарлиг , โรมันไนซ์ :  zarlig ) ใช้เพื่ออ้างถึงพระราชกฤษฎีกาอย่างเป็นทางการ

ในวัฒนธรรมรัสเซีย คำนี้ใช้เพื่อหมายถึงฉลากหรือในบางครั้งก็หมายถึงป้ายราคานอกจากนี้ยังอาจหมายถึงไอคอนทางลัดในส่วนติดต่อผู้ใช้แบบกราฟิก สมัยใหม่ ด้วย

ตัวอย่างหนึ่งของการยืมคำกลับมาใช้ใหม่คือ คำนี้ได้กลับเข้ามาในภาษามองโกลอีกครั้ง โดยมีความหมายและการออกเสียงแบบรัสเซีย

• ฟิร์มัน

• Kołodziejczyk, Dariusz (2011). รัฐข่านไครเมียและโปแลนด์-ลิทัวเนีย: การทูตระหว่างประเทศในเขตชายขอบยุโรป (ศตวรรษที่ 15-18) การศึกษาเกี่ยวกับสนธิสัญญาสันติภาพพร้อมเอกสารประกอบคำอธิบายไลเดน: บริลล์ISBN 9789004191907เก็บถาวรจากต้นฉบับเมื่อ 30 มิถุนายน 2017 เรียกดูเมื่อ 23 มกราคม2016