ฟักคัม อักษรล้านนาไทย
รายละเอียดจากแบบจำลอง จารึก วัดเชียงมั่น (CM1) ในอักษรฟักคำ
ประเภทสคริปต์	อาบูจิดา
ระยะเวลา	ค.ศ. 1400-1900 [ 1 ]
ทิศทาง	จากซ้ายไปขวา
ภาษา	ลาวอีสานและอื่นๆ
สคริปต์ที่เกี่ยวข้อง
ระบบผู้ปกครอง	อักษรภาพอียิปต์ ชาวฟีนิเชียน อาราเมอิก พราห์มี ทมิฬ-พรหม ปัลลาวา เขมรโบราณ สุโขทัย ฟักคัม
ระบบเด็ก	ไทน้อย , [ 1 ] [ 2 ]ลายเตย์ไทยนิเทศ
ระบบพี่น้อง	แบบไทย

อักษรฟักคำ ( ภาษาไทย : อักษรฟักคำ , " อักษรฝักมะขาม ") หรืออักษรล้านนาเป็นอักษรพราหมณ์ที่ใช้กันในสมัยอาณาจักรล้านนาอักษรนี้ถูกใช้บ่อยในจารึกหินของล้านนา

อักษรฟักคำมีที่มาจากอักษรสุโขทัย โบราณ (หรือที่รู้จักกันในชื่ออักษรไทยดั้งเดิม ) และถูกใช้อย่างแพร่หลายในล้านนาตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 15 ^{จนถึง}ต้นศตวรรษ^{ที่ 20 [ 1 ]}อักษรฟักคำอาจถูกนำเข้ามาในล้านนาโดยคณะมิชชันนารีทางศาสนาจากสุโขทัย[ ^{3 ] อักษร}นี้ได้รับการตั้งชื่อตามความคล้ายคลึงกับรูปทรงของฝักมะขาม [ ^{4 ] เนื่องจากตัวอักษรมีลักษณะยาวและเป็นเหลี่ยมมุมมากกว่าที่จะ เป็น}รูปสี่เหลี่ยมและตั้งฉากเหมือนอักษรสุโขทัยที่เป็นบรรพบุรุษ ตัวอักษรหลายตัวมี "หาง" ที่เห็นได้ชัดยื่นออกมาเหนือและใต้เส้นเขียนหลัก^{[ 5 ]}

อักษรฟักคำถูกใช้อย่างแพร่หลายในดินแดนที่อยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์เชียงใหม่อาณาจักรล้านนา ระหว่างต้นศตวรรษที่ 15 ^{จนถึง}ต้นศตวรรษ^{ที่ 20 [ 1 ]}มีการคาดการณ์ว่าอักษรฟักคำเป็นอักษรทางการของล้านนาและอาณาจักรทางเหนืออื่นๆ เนื่องจากมีการใช้อักษรนี้ในบันทึกทางการทูตของอาณาจักรล้านนาที่ส่งไปยังประเทศจีน^{[ 6 ]}อาณาจักรล้านนาใช้อักษรฟักคำเป็นอักษรทางโลกสำหรับจารึกทางราชการ จดหมายสำคัญ และเอกสารอื่นๆ ในขณะที่อักษรไทธรรมใช้สำหรับตำราทางศาสนา^{[ 4 ]}

มีการค้นพบจารึกโบราณจำนวนหนึ่งในอักษรดังกล่าวใน จังหวัด บ่อแก้วหลวงน้ำทาและไซบาวรีของประเทศลาว^{[ 7 ]}อักษรฟักคำสามารถพบได้บนศิลาจารึกของราชวงศ์ต่างๆ รอบเวียงจันทน์ซึ่งมีอายุตั้งแต่ต้นไตรมาสที่สองของศตวรรษที่16 ^{[ 2 ]}

อักษรฟักคัมถือเป็นต้นแบบของอักษรลาว^{[ 2 ]}มีการเสนอแนะว่าอักษรนี้เป็นแหล่งที่มาของ ระบบการ ^{เขียน}ไทขาว ไทดำ และไทแดงที่พบในยูนนาน ตะวันออก ลาวเหนือ และเวียดนาม^{[ 5} ]

• 
  ศิลาจารึกอักษรฟักคำจากประเทศไทย
• 
  จารึกวัดเชียงมั่น (CM1) อักษรฟักคำ (จำลอง)
• 
  จารึกวัดลำช้าง อักษรล้านนาไทย ปี ค.ศ. 1444
• 
  จารึกวัดเชตุพน พ.ศ. 2459 เป็นจารึกสุดท้ายที่เขียนด้วยอักษรปฏิกามะในความหมายดั้งเดิม

อักษรฟักคำมีพยัญชนะ 44 ตัว: พยัญชนะดั้งเดิม 41 ตัวที่ได้มาจากอักษรสุโขทัยและตัวอักษรที่รับมาจาก อักษร ไทธรรม 3 ตัว (แสดงเป็นแถวสีเหลืองในตารางด้านล่าง) ได้แก่ ฌ วัฒนา และ อฺย (หรือ ຢ ในอักษรลาว ) กล่าวคือ อักษรฟักคำโดยทั่วไปมีพยัญชนะที่คล้ายคลึงกับภาษาไทยสมัยใหม่ 43 ตัว โดยมีตัวอักษรอฺย (ลาว ຢ) เพิ่มมาอีกหนึ่งตัว อักษรฟักคำไม่มีตัวอักษรฮ อย่างไรก็ตาม ตัวอักษรนี้ปรากฏขึ้นในอักษรไทยนิเถท [ ^{8 ] ซึ่ง}เป็นอักษรที่สืบเชื้อสายมาจากอักษรฟักคำในศตวรรษที่ 15 ⁽และใช้ในล้านนาจนถึงศตวรรษที่ 18 ^แต่มีการใช้งานอย่างจำกัดมาก) โดยเป็นการผสมผสานระหว่างอักษรฟักคำและอักษรไทธรรม

ลักษณะบางประการของอักษรฟักคำแตกต่างจากอักษรไทยสมัยใหม่ ตัวอย่างเช่น ร และ ต ในอักษรฟักคำมีรูปเดียวกัน (ดูตารางด้านล่าง) ผู้อ่านต้องอาศัยบริบทเพื่อทราบว่าคำใดออกเสียงว่า ร /d/ หรือ ต /t/ อย่างไรก็ตาม การสะกดคำเหล่านั้นเทียบเท่ากับคำในภาษาไทยสมัยใหม่ นอกจากนี้ ตัวอักษรพยัญชนะ เช่น ฆ, ฑ, ว และ ร อาจมีรูปอื่นที่แตกต่างจากต้นฉบับเล็กน้อย ยังพบว่ามีการใช้ตัวอักษรพยัญชนะไทธรรมควบคู่ไปกับตัวอักษรพยัญชนะฟักคำ โดยเฉพาะในจารึกจากปลายศตวรรษที่ 18 ^ในล้านนา

พยัญชนะภาคคำบางตัวมีแบบฟอร์มสมัครสมาชิก ได้แก่ ก, ค, ญ, ฐ, ถ, ธ, น, บ, ป, พ, ม, ย, อฺย, ร, ล และ ษ แบบฟอร์มสมัครสมาชิกจดหมายเหล่านี้ส่วนใหญ่ยืมมาจากไทธรรมหรือไทยนิเทศ (หรือแม้แต่อักษรขอมไทย ) อย่างไรก็ตาม แบบฟอร์มบอกรับเหล่านี้พบได้ทั่วไปในกลุ่ม คำยืม ภาษาบาลี – สันสกฤตบางคำ (เช่น รฤกษร องฺค ทุกขข ธัมฺม ฯลฯ) แต่ไม่ค่อยพบในคำที่มีรากศัพท์ จาก ไท-กะได

แม้ว่าอักษรฟักคำและอักษรไทยสมัยใหม่จะมีรูปร่างและรูปแบบที่คล้ายคลึงกันมาก แต่การออกเสียงของตัวอักษรพยัญชนะฟักคำนั้นแตกต่างจากภาษาไทยอย่างมาก เนื่องจากฟักคำใช้ในการถอดเสียงภาษาล้านนา ( ภาษาไทยเหนือ ภาษาไทขุนและภาษาไทลื้อ ) การออกเสียงของแต่ละตัวอักษรจึงสอดคล้องกับตัวอักษรไทถัม ไม่ใช่ภาษาไทยสมัยใหม่ ตัวอย่างเช่น คำว่า รา ที่เขียนด้วยฟักคำ ออกเสียงว่า /haː˧/ เหมือนในภาษาไทยเหนือ ไม่ใช่ /raː˧/ เหมือนในภาษาไทยมาตรฐาน พยัญชนะฟักคำแต่ละตัวสามารถแบ่งออกเป็น 3 ชั้น (ไตรวรรณศักษ) เช่นเดียวกับภาษาไทย ภาษาลาว และภาษาไทถัม แต่การแบ่งชั้นนั้นเทียบได้กับภาษาไทถัม มากกว่าภาษาไทยหรือภาษาลาว

	บทฟาคคัม		แบบไทย	ลาว	ไอพีเอ		ระดับ
	พยัญชนะ	การสมัครสมาชิก แบบฟอร์ม			อักษรย่อ	สุดท้าย
1. วัก กา			ก	ກ	[k]	[k̚]	สูง
		[ 9 ]	ข	ຂ	[x] , [kʰ]	[k̚]	สูง
			ฃ		[x]	—	สูง
		[ 10 ]	ค	ຄ	[k]	[k̚]	ต่ำ
			ฅ		[x]	—	ต่ำ
	, ,		จา		[x] , [kʰ]	[k̚]	ต่ำ
			ง	ງ	[ŋ]	[ŋ]	ต่ำ
2. วัก จา			จ	ຈ	[t͡ɕ]	[t̚]	High
			ฉ		[s], [t͡ɕʰ]	—	High
			ช	ຊ	[t͡ɕ]	[t̚]	Low
			ซ		[s]	[t̚]	Low
	[a][11]		ฌ		[s], [t͡ɕʰa᷄]	[t̚]	Low
		[12]	ญ		[ɲ]	[n]	Low
3. Wak Rata			ฎ		[d]	[t̚]	Mid
			ฏ		[t]	[t̚]	High
		[a],[13]	ฐ		[tʰ]	[t̚]	High
	[14],[a][15]		ฑ		[d], [tʰ]	[t̚]	Low
	[a][16]		ฒ		[tʰ]	[t̚]	Low
			ณ		[n]	[n]	Low
4. Wak Ta			ด	ດ	[d]	[t̚]	Mid
			ต	ຕ	[t]	[t̚]	High
		[17]	ถ	ຖ	[tʰ]	[t̚]	High
			ท	ທ	[t]	[t̚]	Low
		,[a][18]	ธ		[tʰ]	[t̚]	Low
		[19]	น	ນ	[n]	[n]	Low
5. Wak Pa		[a][20]	บ	ບ	[b]	[p̚]	Mid
			ป	ປ	[p]	[p̚]	High
			ผ	ຜ	[pʰ]	–	High
			ฝ	ຝ	[f]	–	High
		[a][21]	พ	ພ	[p]	[p̚]	Low
			ฟ	ຟ	[f]	[p̚]	Low
			ภ		[pʰ]	[p̚]	Low
		[b][c][22]	ม	ມ	[m]	[m]	Low
6. Awak		[a]	ย	ຍ	[ɲ]	–	Low
	[a]	[a][23]	อฺย	ຢ	[j]	–	Mid
		,[a]	ร	ຣ	[r],[d][l],[d][h]	[n]	Low
		[24], [25]	ล	ລ	[l]	[n]	Low
	,		ว	ວ	[w]	–	Low
			ศ		[s]	[t̚]	High
		[b]	ษ		[s]	[t̚]	High
			ส	ສ	[s]	[t̚]	High
			ห	ຫ	[h]	–	High
	,		ฬ		[l]	[n]	Low
			อ	ອ	[ʔ]	–	Mid
	Unattested		ฮ	ຮ	[h]	–	Low

Notes

Fakkham numerals are very similar to both Lanna Tham numerals and modern Lao numerals. The digits 7 and 9 each have two common variant forms that are used interchangeably.^[26]

Fakkham numerals compared with related scripts

Arabic numeral	0	1	2	3	4	5	6	7		8	9
Fakkham
Thai	๐	๑	๒	๓	๔	๕	๖	๗		๘	๙
Lao	໐	໑	໒	໓	໔	໕	໖	໗		໘	໙
Lanna Tham	᪐	᪑	᪒	᪓	᪔	᪕	᪖	᪗		᪘	᪙

สื่อที่เกี่ยวข้องกับอักษรแฟคคำจากวิกิมีเดียคอมมอนส์