กูซาน (อาร์เมเนีย : գուսանจากภาษาพาร์เธียgōsān ) เป็นนักร้อง นักดนตรี นักเต้น นักเล่าเรื่อง และนักแสดงพื้นบ้านมืออาชีพในพาร์เธียและอาร์เมเนียโบราณ ^{และยุคกลาง [ 2 ]}

ในอาร์เมเนีย คำว่าgusanมักใช้เป็นคำพ้องความหมายกับashughซึ่งเป็นนักร้องกวีและนักกวีประเภทหนึ่งในยุคหลัง^{[ 3 ] [ 4 ]}

คำว่าgusanปรากฏในงานเขียนภาษาอาร์เมเนียที่เก่าแก่ที่สุด เช่น การแปลพระคัมภีร์ไบเบิลเป็นภาษาอาร์เมเนีย (คริสต์ศตวรรษที่ 5) ^{[ 5 ]}การใช้คำนี้ในภาษาเปอร์เซียที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่ทราบคือในบทกวีVis o Ramin ในศตวรรษที่ 11 โดยFakhruddin As'ad Gurgani ในบทกวี นั้นสะกดว่าkūsānและเดิมทีคิดว่าเป็นชื่อบุคคล อย่างไรก็ตาม ในศตวรรษที่ 19 Kerovbe Patkanianระบุว่าเป็นคำทั่วไปที่อาจหมายถึง 'นักดนตรี' และแนะนำว่าเป็นคำภาษาเปอร์เซียที่ล้าสมัยซึ่งมาจากแหล่งเดียวกันกับgusan ในภาษาอาร์เมเนีย ซึ่งเป็นคำยืม ในปี 1934 Harold W. Baileyระบุว่าคำนี้ มี ต้นกำเนิดมาจาก ภาษา พาร์ เธีย ^{[ 2 ]}ใน ความเห็นของ Hrachia Acharianคำนี้ถูกยืมเข้ามาในภาษาพาร์เธียจากgovasan ในภาษาอาร์เมเนียซึ่งหมายถึง 'ผู้สรรเสริญ' จากนั้นก็ถูกยืมกลับมาในภาษาอาร์เม เนียเป็นgusan ^{[ 6 ]}คำนี้ปรากฏในภาษา พาร์เธียนของมานิ เคียนว่าgwsʾn ^{[ 7 ]} Garnik Asatrianแนะนำว่าgōsān ในภาษาพาร์เธียน มาจาก * gōβ(a)sān ในยุคก่อนหน้า (อาจเป็นแหล่งที่มาของgovasan ในภาษาอาร์เมเนีย ) ซึ่งย่อมาจาก * gōβ(a)sāhan 'ผู้สรรเสริญ, ผู้ยกย่อง' จากภาษาอิหร่านโบราณ*gauba- sāhana- ^{[ 8 ]}

ต้นกำเนิดของเพลงทางศาสนาและเพลงฆราวาสของอาร์เมเนีย รวมถึงดนตรีบรรเลงนั้น ย้อนกลับไปไกลนับไม่ถ้วน เพลงเกิดขึ้นจากรูปแบบต่างๆ ของศิลปะพื้นบ้านอาร์เมเนียเช่น พิธีกรรม การปฏิบัติทางศาสนา และการแสดงเทพนิยาย ในรูปแบบของดนตรี บทกวี การเต้นรำ และละคร ผู้แสดงในรูปแบบต่างๆ เหล่านี้ ค่อยๆ ฝึกฝนทักษะและพัฒนาด้านทฤษฎี จนก่อให้เกิดประเพณีการแสดงขึ้น ในอาร์เมเนีย โบราณ นักดนตรีที่เรียกว่า "วิปาซัน" (นักเล่าเรื่อง) ปรากฏในแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ตั้งแต่ช่วงต้นสหัสวรรษแรกก่อนคริสต์ศักราช วิปาซันได้ยกระดับศิลปะของเพลงฆราวาสและดนตรีไปอีกระดับหนึ่ง เมื่อเวลาผ่านไป วิปาซันถูกแทนที่ด้วย "โกวาซัน" ซึ่งต่อมากลายเป็นที่รู้จักในชื่อ "กูซาน" ศิลปะของกลุ่มหลังนี้เป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ที่สำคัญที่สุดของวัฒนธรรมอาร์เมเนียในยุคกลาง ซึ่งทิ้งร่องรอยที่ลบไม่ออกไว้ในจิตสำนึกและชีวิตทางจิตวิญญาณของผู้คนชาวกูซานซึ่งปลูกฝังรูปแบบศิลปะเฉพาะนี้ได้สร้างผลงานชิ้นเอกทั้งในรูปแบบบทกวีและมหากาพย์ จึงทำให้มรดกทางวัฒนธรรมทั้งในระดับชาติและนานาชาติอุดมสมบูรณ์ยิ่งขึ้น (ตัวอย่างเช่น มหากาพย์วีรบุรุษ “ ดาวิดแห่งซาซุน ” และบทกวีชุดหนึ่ง -hairens) ^{[ 7 ]}

ในยุคกลางตอน ต้น คำว่ากูซาน (gusan)ถูกใช้เป็นคำที่เทียบเท่ากับคำในภาษากรีกโบราณว่ามิมอส (mimos) (นักแสดงท่าทาง) โดยกูซานแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม:

1. กลุ่มแรกมาจากราชวงศ์ขุนนาง (เจ้าผู้ครองศักดินา) และประกอบอาชีพเป็นนักดนตรีมืออาชีพ

2. กลุ่มที่สองประกอบด้วยชาวกูซานที่เป็นที่นิยมแต่ไม่รู้หนังสือ

ชาวกูซานไว้ผมยาว หวีขึ้นเป็นรูปกรวยเพื่อให้ทรงผมดูคล้าย "หาง" ของดาวหาง ทรงผมนี้ได้รับการรองรับด้วย "กิซากัล" ที่วางอยู่ด้านล่าง ซึ่งเป็นต้นแบบของ "ออนโคส" ซึ่งเป็นรูปสามเหลี่ยมที่วางอยู่ใต้วิกผมของนักแสดงละครโศกนาฏกรรมโบราณ^{[ 9 ]}

บางครั้งกูซานก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ บางครั้งก็ได้รับการยกย่อง โดยเฉพาะในอาร์เมเนีย ยุคกลาง การรับนับถือศาสนาคริสต์ มีอิทธิพลต่อเพลงพื้นบ้านของอาร์เมเนีย ค่อยๆ เปลี่ยนแปลงแนวทางจริยธรรมและอุดมการณ์ ซึ่งนำไปสู่การแทนที่กู ซานด้วยอาชูห์ ในที่สุด ^{[ 4 ] [ 3 ]}

ศูนย์กลางของชาวกูซานคือเมืองโกห์ตนกาวาร์ ซึ่งเป็นภูมิภาคใน จังหวัด วาสปูรากันของอาร์เมเนียใหญ่และมีพรมแดนติดกับจังหวัดซียูนิก

ดนตรีและบทกวีถือเป็นส่วนสำคัญของวัฒนธรรมพาร์เธียและ อาร์เมเนีย โดยทำหน้าที่เป็นตัวบ่งชี้ที่สำคัญของการเป็นส่วนหนึ่งของสังคมฆราวาสของอาร์เมเนียและพาร์เธียโบราณ ไม่เป็นที่ทราบจากแหล่งข้อมูลโบราณว่ากูซานของพาร์เธียและอาร์เมเนียได้รับการฝึกฝนอย่างไร แต่การสืบทอดอาชีพทางสายเลือดที่แพร่หลายในอาร์เมเนียและอิหร่าน โบราณ ทำให้สามารถถ่ายทอดการศึกษาจากครอบครัวและการถ่ายทอดความรู้จากบิดาสู่บุตรได้ นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าแต่ละตระกูลศักดินามีกูซานนักดนตรีประจำตระกูลของตนเองซึ่งรู้จักประวัติศาสตร์และประเพณีของตระกูลและยกย่องสิ่งเหล่านั้นในผลงานของพวกเขา^{[ 2 ]}

ชาวโกซานได้รับสิทธิพิเศษและอำนาจอย่างมากในสังคมอาร์เมเนียและอิหร่านโบราณ ตามแหล่งข้อมูลอาร์เมเนียและอิหร่านในยุคกลาง ไม่มีเหตุการณ์สำคัญใดเกิดขึ้นได้โดยปราศจากพวกเขา^{[ 11 ]} ศิลปะ ของชาวโกซานพัฒนาไปถึงจุดสูงสุดในช่วงจักรวรรดิซาสาเนียนหนึ่งในชาวโกซาน (กวีเพลง) ที่มีชื่อเสียงที่สุดในยุคซาสาเนียนคือบาร์บาด^{[ 2 ] [ 1 ]}

อิทธิพลของชาวพาร์เธียได้ทิ้งร่องรอยที่ชัดเจนไว้ในบางแง่มุมของวัฒนธรรมอาร์เมเนียดังนั้นกูซานที่นักเขียนชาวอาร์เมเนียกล่าวถึงอาจเป็นแบบจำลองของกูซานของชาว พาร์เธี ยแมรี บอยซ์เชื่อว่าอิทธิพลทางวัฒนธรรมของชาวพาร์เธียนั้นแข็งแกร่งมากในภูมิภาคนี้ โดยเฉพาะในอาร์เมเนีย ซึ่งเป็นไปได้ว่ากูซาน ของชาวพาร์เธีย ไม่เพียงแต่มีอิทธิพลต่อชื่อเท่านั้น แต่ยังมีอิทธิพลต่อรูปแบบศิลปะของอาร์เมเนียด้วย^{[ 2 ]}

• ซูนี, กริกอร์ (2005) เฮย์ เอราจชตุตอิวันՀայ եՀաժշտոթթին[ ดนตรีอาร์เมเนีย ] (ภาษาอาร์เมเนียและภาษาอังกฤษ) แปลโดย อนาฮิต ทูมาจาน และ ดิครัน ทูมาจาน เยเรวาน: Grakanutʻean ew aruesti tʻangarani hratarakchʻutʻiwn. ISBN 9789993060598.