เดลาแวร์
Lënapei èlixsuwakàn
การกระจายทางภูมิศาสตร์	สหรัฐอเมริกาในยุคปัจจุบันแคนาดา บริเวณ แม่น้ำเดลาแวร์และฮัดสันตอนล่าง ใน สหรัฐอเมริกา มีผู้พูดภาษา Munseeหนึ่งหรือสองคนในแคนาดาและกลุ่มUnami ใน โอคลาโฮมา
ผู้พูดภาษาแม่	1 (2022, Munsee ) ภาษาอูนามิเป็นภาษาที่สองที่ชาวพื้นเมืองอเมริกันเผ่าเดลาแวร์อินเดียน ใช้พูด
การจำแนกประเภททางภาษาศาสตร์	อัลจิก อัลกอนเคียน อัลกอนเคียนตะวันออก เดลาวารัน[ 1 ] [ 2 ] เดลาแวร์
การแบ่งย่อย	มุนซี อูนามิ
รหัสภาษา
ISO 639-2 / 5	del
ISO 639-3	del
กลอตโตล็อก	comm1246
แผนที่แสดงเขตแดนดั้งเดิมของดินแดนเดลาแวร์ โดยระบุเขตแดนของชาวมุนซีและเขตแบ่งตามภาษาถิ่นอูนามิ

ภาษาเดลาแวร์หรือที่รู้จักกันในชื่อภาษาเลนาเป (เดลาแวร์: Lënapei èlixsuwakàn ) ^{[ 3 ]}ได้แก่ ภาษา MunseeและUnamiซึ่งเป็นภาษาที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันสองภาษาใน กลุ่มย่อย Eastern Algonquianของตระกูลภาษา Algonquian ภาษา Munsee และ Unami เป็นภาษาที่ชาวเลนาเปพูดกันแต่เดิมในบริเวณใกล้เคียงกับ พื้นที่ นครนิวยอร์ก ในปัจจุบัน ของสหรัฐอเมริกา รวม ถึง ลอง ไอส์แลนด์ตะวันตก เกาะ แมนฮัตตัน เกาะสเตเทนตลอดจนพื้นที่ใกล้เคียงบนแผ่นดินใหญ่ ได้แก่รัฐนิวยอร์กตะวันออกเฉียงใต้ รัฐเพนซิลเวเนียตะวันออก รัฐ นิวเจอร์ซีย์ รัฐคอนเนตทิคัต รัฐแมริแลนด์ และรัฐเดลาแวร์^{[ 4 ]}

ภาษาเลนาเปเป็นส่วนหนึ่งของสาขาอัลกอนควินในตระกูลภาษาอัลจิก และเป็นส่วนหนึ่งของ กลุ่มภาษา อัลกอนควินตะวันออกซึ่งถือเป็นกลุ่มย่อยที่มีความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมกับภาษาอัลกอนควิน

กลุ่มภาษาอัลกอนควินเป็นกลุ่มภาษาที่มีความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์สืบเนื่องมาจากภาษาต้นกำเนิดเดียวกันคือ ภาษา โปรโตอัลกอนควินซึ่งสืบเชื้อสายมาจากภาษาอัลจิก ภาษาอัลกอนควินมีการพูดกันทั่วประเทศแคนาดาตั้งแต่เทือกเขาร็อกกี้ไปจนถึงชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก บนที่ราบอเมริกา ทางใต้ของทะเลสาบใหญ่ และบนชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก ปัจจุบันภาษาอัลกอนควินหลายภาษาอยู่ในภาวะสงบ (สูญหาย)

ภาษาแอลกอนควินตะวันออกซึ่งพูดกันตามชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกตั้งแต่บริเวณที่ปัจจุบันเรียกว่าจังหวัดทางทะเลของแคนาดา ไปจนถึงบริเวณที่ปัจจุบันเรียกว่ารัฐนอร์ทแคโรไลนาภาษาเหล่านี้หลายภาษาได้สูญหายไปแล้ว และบางภาษาก็เป็นที่รู้จักจากบันทึกที่กระจัดกระจายมากเท่านั้น^{[ 5 ]} ภาษา แอลกอนควินตะวันออกถือเป็นกลุ่มย่อยทางพันธุกรรมภายในตระกูลภาษาแอลกอนควินกล่าวคือ ภาษาแอลกอนควินตะวันออกมีนวัตกรรมร่วมกันจำนวนมากพอที่จะบ่งชี้ว่าพวกมันสืบเชื้อสายมาจากแหล่งกำเนิดกลางร่วมกัน คือ ภาษาแอลกอนควินตะวันออกดั้งเดิม ความใกล้ชิดทางภาษาของภาษา Munsee และ Unami บ่งชี้ว่าพวกมันมีบรรพบุรุษร่วมกันโดยตรง ซึ่งอาจเรียกว่าCommon Delawareภาษาทั้งสองได้แยกตัวออกจาก Common Delaware ในลักษณะที่แตกต่างกัน^{[ 6 ]}

นวัตกรรมทางสัทวิทยาร่วมกันหลายประการสนับสนุนกลุ่มย่อยทางพันธุกรรมที่ประกอบด้วยภาษาเดลาแวร์และภาษามาฮิกัน^{[ 7 ]}ซึ่งบางครั้งเรียกว่าเดลาวารัน [ ^{1 ] [ 2 ] อย่างไรก็ตาม}ภาษาอูนามิและภาษามุนซีมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมากกว่าภาษามาฮิกัน หลักฐานทางประวัติศาสตร์บางอย่างชี้ให้เห็นถึงความเหมือนกันระหว่างภาษามาฮิกันและภาษามุนซี^{[ 8 ]}

ดังนั้น ลำดับวงศ์ตระกูลทางประวัติศาสตร์จึงเป็น โปรโต-อัลกอนควิน > โปรโต-อัลกอนควินตะวันออก > เดลาแวร์ > เดลาแวร์ทั่วไป + มาฮิกัน โดยที่เดลาแวร์ทั่วไปแยกออกเป็น มุนซี และ อูนามิ

Lenni Lenapeหมายถึง 'มนุษย์' หรือ 'ผู้คนที่แท้จริง' ในภาษาอูนามิ^{[ 9 ]}ชื่อเรียกตนเองของพวกเขายังสะกดว่าLennapeหรือLenapiในภาษาอูนามิว่าLënape ^{[ 10 ]}และในภาษา Munsee ว่า Lunaapeew ^{[ 11 ]}ซึ่งหมายถึง 'ผู้คน' คำว่าDelawareถูกใช้โดยชาวอังกฤษ ซึ่งตั้งชื่อผู้คนตามดินแดนของพวกเขาที่อยู่ริมแม่น้ำเดลาแวร์พวกเขาตั้งชื่อแม่น้ำเพื่อเป็นเกียรติแก่ลอร์ดเดอลาแวร์ผู้ว่าการอาณานิคมที่เจมส์ทาวน์ รัฐเวอร์จิเนีย [ ^{9 ] ชาว}อาณานิคมอังกฤษใช้ชื่อเรียกภายนอกว่าDelawareสำหรับชาว Lenape เกือบทั้งหมดที่อาศัยอยู่ตามแม่น้ำสายนี้และสาขาต่างๆ

มีการประมาณการว่าในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 มีกลุ่มหมู่บ้านท้องถิ่นของชาวเลนาเปประมาณสี่สิบกลุ่ม โดยแต่ละกลุ่มอาจมีประชากรเพียงไม่กี่ร้อยคน การประมาณการสำหรับช่วงการติดต่อในยุคแรกนั้นแตกต่างกันอย่างมาก โดยมีช่วงตั้งแต่ 8,000 ถึง 12,000 คน^{[ 12 ]}การประมาณการอื่นๆ สำหรับประมาณปี ค.ศ. 1600 ชี้ให้เห็นว่ามีชาวอูนามิ 6,500 คน และชาวมันซี 4,500 คน โดยขาดข้อมูลสำหรับชาวมันซีบนเกาะลองไอส์แลนด์^{[ 13 ]}กลุ่มเหล่านี้ไม่เคยรวมกันทางการเมืองหรือทางภาษา และชื่อเดลาแวร์มันซีและอูนามิ มีมาหลังจากช่วงเวลาของการรวมกลุ่มของกลุ่มท้องถิ่นเหล่านี้^{[ 12 ]}การใช้คำว่ามันซี ครั้งแรกสุด ถูกบันทึกไว้ในปี ค.ศ. 1727 และอูนามิในปี ค.ศ. 1757 ^{[ 14 ]}

ในช่วงเวลาที่ชาวยุโรปเข้ามาติดต่อครั้งแรกในศตวรรษที่ 17 ชาวเลนาเปอาศัยอยู่ในชุมชนขนาดเล็กที่มีประชากรเพียงไม่กี่ร้อยคน^{[ 15 ]}การติดต่อกับผู้ตั้งถิ่นฐานชาวยุโรปอย่างเข้มข้นส่งผลให้ชาวเลนาเปบางส่วนถูกขับไล่ออกจากถิ่นฐานดั้งเดิมของพวกเขาอย่างค่อยเป็นค่อยไป ในรูปแบบของการเคลื่อนย้ายประชากรที่มีเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ซึ่งเกี่ยวข้องกับการบังคับย้ายถิ่นฐานและการรวมกลุ่มเล็กๆ ในท้องถิ่น ซึ่งกินเวลานานกว่าสองร้อยปี^{[ 12 ]}เหตุการณ์นี้ยังถูกเรียกว่า "การเดินยาว" (The Long Walk) ซึ่งเป็นผลมาจากการที่สหรัฐอเมริกาใหม่ละเมิดสนธิสัญญาฉบับแรกที่เคยลงนาม ชื่อที่ใช้ในปัจจุบันค่อยๆ ถูกนำมาใช้กับกลุ่มขนาดใหญ่ที่เกิดจากนโยบายการบังคับย้ายถิ่นฐานที่มีเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ของสหรัฐอเมริกา ผลลัพธ์สุดท้ายคือการที่ชาวเลนาเปที่พูดภาษาเลนาเปเกือบทั้งหมดถูกขับไล่ออกจากภูมิภาคไปยังรัฐโอ คลาโฮมา แคนซัสวิสคอนซินตอน เหนือ ของ รัฐ นิวยอร์กและแคนาดา ในปัจจุบัน

กลุ่มผู้พูดภาษาอูนามิสองกลุ่มที่แตกต่างกันได้ปรากฏขึ้นในโอคลาโฮมาในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ได้แก่ ชาวเดลาแวร์ที่จดทะเบียน (เชอโรคี) ในเคาน์ตีวอชิงตัน โนวาตา และเครก และชาวเดลาแวร์ที่ไม่อยู่ในเคาน์ตีแคดโด^{[ 16 ]}จนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้ มีผู้พูดภาษาอูนามิจำนวนเล็กน้อยในโอคลาโฮมา ปัจจุบันภาษานี้ได้สูญหายไปแล้วในฐานะภาษาแรก แต่สมาชิกที่ลงทะเบียนของชนเผ่าเดลาแวร์สองเผ่าในโอคลาโฮมายังคงพูดได้อย่างคล่องแคล่วในฐานะภาษาที่เรียนรู้มา มีการดำเนินงานฟื้นฟูภาษาบางส่วนโดยชนเผ่าอินเดียน เดลาแวร์

กลุ่ม Munsee ได้รับผลกระทบจากการรวมตัวและการกระจายตัวอย่างเท่าเทียมกัน โดยย้ายไปยังสถานที่ต่างๆ ในทางตอนใต้ของออนแทรีโอตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 18 เช่นMoraviantown , MunceytownและSix Nationsรูปแบบการอพยพที่แตกต่างกันหลายแบบทำให้กลุ่มผู้พูดภาษา Munsee ย้ายไปยังStockbridgeในรัฐวิสคอนซินในปัจจุบันCattaraugus ในรัฐ นิวยอร์กในปัจจุบันและแคนซัส^{[ 17 ]}ในปี 1892 เด็กๆ จาก Munsee-Delaware และ Moraviantown ถูกส่งไปยังโรงเรียนประจำ Mount Elgin ซึ่งอนุญาตให้พูดภาษาอังกฤษเท่านั้น^{[ 18 ]}ภาษา Lenape เริ่มหายไปตามแม่น้ำ Grand ใน Six Nations และหายไปอย่างรวดเร็วใน Munsee-Delaware Nation มีเพียงใน Moraviantown เท่านั้นที่ภาษา Lenape ยังคงถูกใช้ในชีวิตประจำวันโดยคนส่วนใหญ่ของประเทศและช่วยในการอนุรักษ์ภาษา^{[ 19 ]}ปัจจุบันภาษา Munsee ยังคงหลงเหลืออยู่เพียงที่ Moraviantown ซึ่งมีผู้พูดภาษาแม่ได้อย่างคล่องแคล่ว 2 คน อายุ 77 และ 90 ปี ณ ปี 2018 ไม่มีผู้พูดภาษา Munsee-Delaware ของชนเผ่า Lenape ที่อาศัยอยู่ในแคนาดาที่พูดได้อย่างคล่องแคล่วเหลืออยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม มีสมาชิกที่กำลังทำงานเพื่อฟื้นฟูภาษาภายในชุมชน^{[ 15 ]}

ตั้งแต่ปี 2009 จนถึงอย่างน้อยปี 2014 มีการสอนวิชาภาษาเลนาเปที่วิทยาลัยสวาร์ธมอร์ใน เมืองสวาร์ ธมอร์ รัฐเพนซิลเวเนีย [ ^{20 ] ชั้น}เรียนเน้นวลีและไวยากรณ์เบื้องต้น แต่ยังรวมถึงข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของชาวเลนาเปด้วย หนังสือที่ใช้ในชั้นเรียน ได้แก่Conversations in Lenape LanguageและAdvanced Supplements (ทั้งสองเล่มเขียนโดย De Paul) ^{[ 20 ]}

Munsee และ Unami มีความคล้ายคลึงกันทางภาษาศาสตร์มาก ทั้งสองเป็นภาษาถิ่นของภาษาเดียวกันโดย ผู้พูด Lenapeและเรียกรวมกันว่าภาษาของชาว Lenni Lenape หรือ Delaware Indians ดังที่เห็นได้ในไวยากรณ์ของภาษาของชาว Lenni Lenape หรือ Delaware Indiansซึ่งเขียนโดยมิชชันนารีชาวโมราเวีย David Zeisbergerและตีพิมพ์ในฉบับแปลจากภาษาเยอรมันเป็นภาษาอังกฤษโดยPeter Stephen du Ponceauในปี 1827 Zeisberger ไม่ได้กล่าวถึงชื่อ "ภาษาถิ่น" เมื่ออธิบายลักษณะไวยากรณ์ที่แตกต่างกัน ในขณะที่ผู้แปลอ้างถึงชื่อเหล่านั้นในคำอธิบายประกอบสองรายการ^{[ 21 ]}แม้ว่าจะมีความใกล้เคียงกัน แต่ทั้งสองก็มีความแตกต่างกันอย่างเพียงพอในด้านไวยากรณ์ สัทวิทยา และคำศัพท์ จนผู้พูดทั้งสองภาษาถือว่าไม่สามารถเข้าใจกันได้ดังนั้นเมื่อไม่นานมานี้ นักภาษาศาสตร์จึงถือว่าทั้งสองเป็นภาษาที่แยกจากกัน^{[ 22 ]}

ภาษา Munsee Delaware พูดกันในบริเวณตอนกลางและตอนล่างของหุบเขาแม่น้ำฮัดสันทางตะวันตกของ ลอง ไอส์ แลนด์ ตอนบนของหุบเขาแม่น้ำเดลาแวร์และหนึ่งในสามส่วนเหนือของรัฐนิวเจอร์ซีย์ในปัจจุบันคือนอร์ทเจอร์ซีย์^{[ 23 ]}แม้ว่าความแปรผันของภาษาถิ่นใน Munsee น่าจะเป็นไปได้ แต่ก็ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการแบ่งกลุ่มย่อยของภาษาถิ่นที่เป็นไปได้^{[ 24 ]}

ภาษาอูนามิเดลาแวร์ถูกพูดในพื้นที่ทางใต้ของผู้พูดภาษามุนซีในหุบเขาแม่น้ำเดลาแวร์และนิวเจอร์ซีย์ ทางใต้ของช่องแคบเดลาแวร์วอเตอร์ แกป และหุบเขาราริตัน^{[ 23 ]}

ภาษาอูนามิแบ่งออกเป็นสามสำเนียง ได้แก่ อูนามิเหนือ อูนามิใต้ และอูนาลาคติโก

ภาษาอูนามิเหนือ ซึ่งปัจจุบันสูญพันธุ์ไปแล้ว ถูกบันทึกไว้ในเอกสารจำนวนมากที่รวบรวมโดยมิชชันนารีโมราเวีย แต่ไม่ปรากฏให้เห็นในภาษาพูดของกลุ่มใดๆ ในปัจจุบัน^{[ 25 ]}กลุ่มอูนามิเหนืออยู่ทางใต้ของกลุ่มมุนซี โดยมีเขตแดนทางใต้ของพื้นที่อูนามิเหนืออยู่ที่ลำธารโทฮิคอนบนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเดลาแวร์ และอยู่ระหว่างเบอร์ลิงตันและเทรนตันบนฝั่งตะวันออก^{[ 26 ]}

ภาษาถิ่นอูนาลาคติโกซึ่งไม่ค่อยเป็นที่รู้จักนั้น อธิบายว่ามีการพูดกันในพื้นที่ระหว่างอูนามิเหนือและอูนามิใต้ โดยมีหลักฐานเพียงเล็กน้อยจากกลุ่มหนึ่ง^{[ 26 ]}

ภาษาอูนามิตอนใต้ ซึ่งอยู่ทางใต้ของพื้นที่อูนามิ-อูนาลาคติโกตอนเหนือ สะท้อนให้เห็นในภาษาอูนามิเดลาแวร์ที่ชาวเดลาแวร์ในโอคลาโฮมาพูด^{[ 26 ]}

ชื่อเรียกผู้พูดภาษา Munsee และ Unami ถูกนำมาใช้ในรูปแบบที่ซับซ้อนทั้งในภาษาอังกฤษและภาษา Lenape ภาษาถิ่น Unami (ซึ่งนักเรียน Lenape ที่ไม่ใช่เจ้าของภาษาเรียกว่าภาษา) บางครั้งเรียกว่าDelawareหรือDelaware properซึ่งสะท้อนถึงการใช้คำว่าDelaware ดั้งเดิม กับผู้พูดภาษา Unami ^{[ 27 ]}ทั้งผู้พูดภาษา Munsee และ Unami ใช้Delawareหากลงทะเบียนเรียน และใช้ Lenapeหากไม่ได้ลงทะเบียนเรียน เป็นการกำหนดตนเองในภาษาอังกฤษ^{[ 28 ]}

ชาวอูนามิที่อาศัยอยู่ในโอคลาโฮมาบางครั้งถูกเรียกว่าโอคลาโฮมาเดลาแวร์ในขณะที่ชาวมันซีในออนแทรีโอบางครั้งถูกเรียกว่าออนแทรีโอเดลาแวร์หรือแคนาเดียนเดลาแวร์^{[ 29 ]}

ผู้อยู่อาศัยที่พูดภาษา Munsee ใน Moraviantown ใช้คำภาษาอังกฤษว่าMunseeเพื่ออ้างถึงผู้อยู่อาศัยใน Munceytown ซึ่งอยู่ห่างไปทางทิศตะวันออกประมาณ 50 กม. (31 ไมล์) และเรียกตัวเองในภาษาอังกฤษว่า "Delaware" และในภาษา Munsee ว่า/lənáːpeːw/ 'คน Delaware, ชาวอินเดียนแดง' ^{[ 30 ]}ชาว Delaware ในโอคลาโฮมาเรียกชาว Delaware ในออนแทรีโอว่า/mwə́nsi/หรือ/mɔ́nsi/ซึ่งเป็นคำที่ใช้เรียกผู้คนที่มีเชื้อสาย Munsee ในชุมชนของตนเองเช่นกัน

ชาวเดลาแวร์บางส่วนที่โมราเวียนทาวน์ยังใช้คำว่าChristian Indianเป็นคำเรียกตนเองที่ต้องการในภาษาอังกฤษ^{[ 31 ]}คำในภาษา Munsee ที่เทียบเท่ากันคือké·ntə̆we·sซึ่งหมายถึง "ผู้ที่อธิษฐาน ผู้เปลี่ยนศาสนาเป็นโมราเวียน" ^{[ 32 ]}

ผู้พูดภาษา Munsee เรียกชาว Oklahoma Delaware ว่าUnamiในภาษาอังกฤษ หรือ/wə̆ná·mi·w/ในภาษา Munsee ชาวOklahoma Delaware เรียกตัวเองในภาษาอังกฤษว่าDelawareและในภาษา Unami ว่า/ləná·p·e / ^{[ 33 ]}

ชื่อLenapeซึ่งบางครั้งใช้ในภาษาอังกฤษสำหรับภาษาเดลาแวร์ทั้งสองภาษารวมกัน เป็นชื่อที่ผู้พูดภาษา Unami ใช้เรียกภาษาของตนเองในภาษาอังกฤษเช่นกัน^{[ 34 ] [ 35 ]}ในขณะที่ผู้พูดภาษา Munsee เรียกภาษาของตนเองในภาษาอังกฤษว่าLunaapeew ^{[ 36 ]} Kraft เป็นนักวิชาการเพียงคนเดียวที่ใช้Lenapeเป็นคำรวมเพื่ออ้างถึงกลุ่มผู้พูดภาษาเดลาแวร์ทั้งหมด^{[ 37 ]}

ผู้พูดภาษา Munsee เรียกภาษาของตนว่า/hə̀lə̆ni·xsəwá·kan/ซึ่งหมายถึง "การพูดภาษาเดลาแวร์" ^{[ 38 ]}

ภาษา Munsee และ Unami มีชุดพยัญชนะและสระที่คล้ายคลึงกันแต่ไม่เหมือนกัน และมีกฎทางสัทวิทยาจำนวนมากที่เหมือนกัน ตัวอย่างเช่น ทั้งสองภาษามีกฎพื้นฐานเดียวกันสำหรับการกำหนดน้ำหนักพยางค์และการเน้นเสียง^{[ 39 ]}อย่างไรก็ตาม ภาษา Unami ได้พัฒนาโดยการทำให้การกำหนดการเน้นเสียงในรูปแบบคำกริยาบางรูปแบบเป็นปกติ เพื่อให้พยางค์รองสุดท้ายได้รับการเน้นเสียง แม้ว่ากฎการกำหนดการเน้นเสียงจะทำนายว่าควรเน้นเสียงที่พยางค์ก่อนรองสุดท้ายก็ตาม^{[ 40 ]}นอกจากนี้ ภาษา Unami ยังพัฒนาเมื่อเทียบกับภาษา Munsee โดยการเพิ่มกฎทางสัทวิทยาที่เปลี่ยนแปลงการออกเสียงของคำในภาษา Unami หลายคำอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับคำในภาษา Munsee ที่สอดคล้องกัน^{[ 41 ]}

ส่วนนี้มุ่งเน้นการนำเสนอข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับเสียงและระบบเสียงของภาษา Munsee และ Unami โดยจะมีการอธิบายรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อของแต่ละภาษา

Munsee และ Unami มีรายการพยัญชนะพื้นฐานเหมือนกัน ดังแสดงในแผนภูมิต่อไปนี้^{[ 42 ]}

นอกจากนี้ ภาษาอูนามิยังได้รับการวิเคราะห์ว่ามีเสียงหยุดยาวไร้เสียงที่แตกต่างกัน ได้แก่p· , t· , č· , k · และเสียงเสียดแทรกยาวไร้เสียง ได้แก่s· , š·และx· [ ^{43 ] จุด}ยก/·/ใช้เพื่อระบุความยาวของพยัญชนะหรือสระที่อยู่ข้างหน้า การวิเคราะห์และคำอธิบายสถานะของพยัญชนะยาวอย่างครบถ้วนยังไม่พร้อมใช้งาน และมีการเสนอการวิเคราะห์พยัญชนะเดลาแวร์มากกว่าหนึ่งครั้ง การวิเคราะห์บางอย่างยอมรับเฉพาะเสียงหยุดยาวและเสียงเสียดแทรกยาวว่าเป็นสิ่งที่คาดเดาได้ กล่าวคือ เกิดขึ้นตามกฎ [ ^{44 ] พยัญชนะ}ยาวที่แตกต่างกันนั้นถูกอธิบายว่ามีผลผลิตเชิงฟังก์ชันต่ำ กล่าวคือ พวกมันแยกแยะคำคู่ต่างๆ ได้ค่อนข้างน้อย แต่ก็ยังเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน ภาษาทั้งสองมีกฎที่ทำให้พยัญชนะยาวขึ้นในบางสภาพแวดล้อม^{[ 45 ]}

พยัญชนะเพิ่มเติมหลายตัวปรากฏในคำยืมของ Munsee: ^/ f/ใน eg nə̀fó·ti 'ฉันลงคะแนน'; /r/ในntáyrəm [ ^{46 ]}

มีการเสนอการวิเคราะห์ทางเลือกหลายแบบสำหรับสระของภาษา Munsee และ Unami ในการวิเคราะห์แบบหนึ่ง ภาษาทั้งสองถูกวิเคราะห์ว่ามีระบบสระพื้นฐานเดียวกัน ซึ่งประกอบด้วยสระยาวสี่ตัว /i· o· e· a·/และสระสั้นสองตัว /ə a/ [ ^{47 ] ระบบ}สระนี้เทียบเท่ากับระบบสระที่สร้างขึ้นใหม่สำหรับ Proto-Eastern-Algonquian ^{[ 48 ]}การวิเคราะห์ทางเลือกสะท้อนให้เห็นถึงความแตกต่างหลายประการระหว่างภาษาทั้งสอง ในการวิเคราะห์นี้ ภาษา Munsee ถูกวิเคราะห์ว่ามีความยาวที่แตกต่างกันในทุกตำแหน่ง ยกเว้น /ə/ [ ^{46 ] ใน}เซลล์ที่มีสระสองตัว ตัวแรกจะเป็นสระยาว

ในทำนองเดียวกัน สระอูนามิก็ได้รับการวิเคราะห์โดยจัดเป็นคู่เสียงยาว-สั้นที่แตกต่างกัน^{[ 49 ]}ความไม่สมมาตรอย่างหนึ่งคือเสียงสั้นสูง /u/จับคู่กับเสียงยาว /o·/และการจับคู่เสียงยาวและเสียงสั้น /ə/เป็นสิ่งที่น่าสังเกต ในเซลล์ที่มีสระสองตัว ตัวแรกจะเป็นเสียงยาว

ไม่มีระบบการเขียนมาตรฐานสำหรับทั้งภาษา Munsee และ Unami อย่างไรก็ตาม ชาวเผ่า Delaware Tribe of Indians ได้พัฒนาระบบการสะกดคำซึ่งเป็นมาตรฐานล่าสุดสำหรับการเขียนในภาษาถิ่น Unami ด้วยความเคารพต่อทรัพย์สินทางปัญญาของเผ่า Delaware Tribe of Indians จึงควรใช้มาตรฐานการเขียนในภาษาถิ่น Unami ของพวกเขา เช่นเดียวกับชาว Muncy ที่เขตสงวน Six Nations ในดินแดนที่ปัจจุบันเรียกว่าแคนาดา ก็ได้ดำเนินการกำหนดมาตรฐานเดียวกันสำหรับภาษาถิ่น Munsee ในสื่อการสอนของชนพื้นเมืองที่ใช้โดยรัฐบาลระดับจังหวัด มาตรฐานล่าสุดสำหรับภาษา Munsee นี้ถูกนำมาใช้เพื่อสอนภาษา Munsee ให้แก่เด็ก ๆ ในระบบโรงเรียน

นักภาษาศาสตร์มักใช้สัญลักษณ์การถอดเสียงตามหลักสัทศาสตร์ทั่วไปแบบที่พบในอักษรสัทศาสตร์สากลหรือ สัญลักษณ์แบบ อเมริกัน ที่คล้ายกัน เพื่อแสดงเสียงที่ไม่ได้รับการแสดงอย่างสม่ำเสมอในระบบการเขียนมาตรฐานทั่วไป^{[ 50 ]}

ชาวยุโรปที่เขียนคำและประโยคภาษาเดลาแวร์มักจะใช้การดัดแปลงตัวอักษรยุโรปและธรรมเนียมที่เกี่ยวข้อง คุณภาพของการถ่ายทอดดังกล่าวมีความแตกต่างกันอย่างมาก เนื่องจากชาวยุโรปพยายามบันทึกเสียงและการผสมเสียงที่พวกเขาไม่คุ้นเคย^{[ 51 ]}

มีการสร้างระบบการเขียนเชิงปฏิบัติสำหรับทั้งภาษา Munsee และ Unami ในบริบทของโครงการอนุรักษ์และบันทึกภาษาต่างๆ พจนานุกรมสองภาษา Munsee ฉบับล่าสุดใช้ระบบการเขียนเชิงปฏิบัติที่ได้มาจากระบบการถอดเสียงทางภาษาศาสตร์สำหรับภาษา Munsee ^{[ 52 ]}ระบบเดียวกันนี้ยังใช้ในหนังสือคำศัพท์ฉบับล่าสุดที่ผลิตในท้องถิ่นที่ Moraviantown ^{[ 53 ]}

พจนานุกรมพูดภาษาเลนาเปอูนามิออนไลน์ใช้ระบบปฏิบัติที่แตกต่างจากระบบสำหรับภาษามุนซี อย่างไรก็ตาม สื่ออูนามิอื่นๆ ที่เน้นการปฏิบัติใช้ระบบการเขียนที่มีสัญลักษณ์เสียงตามธรรมเนียม^{[ 54 ]}

ตารางด้านล่างแสดงตัวอย่างคำศัพท์ภาษาอูนามิ โดยเขียนในรูปแบบการถอดเสียงที่เน้นด้านภาษาศาสตร์ก่อน จากนั้นจึงเขียนคำศัพท์เดียวกันนั้นในระบบการถอดเสียงแบบปฏิบัติ^{[ 55 ] [ 56 ]}ระบบภาษาศาสตร์ใช้เครื่องหมายเน้นเสียงแหลมเพื่อระบุการเน้นเสียงที่คาดการณ์ได้ และใช้จุดยกสูง (·) เพื่อระบุความยาวของสระและพยัญชนะ ระบบการปฏิบัติตีความความแตกต่างระหว่างสระยาวและสระสั้นที่สอดคล้องกันว่าเป็นความแตกต่างด้านคุณภาพ โดยใช้เครื่องหมายเน้นเสียงแหลมและเน้นเสียงทุ้มเพื่อระบุคุณภาพของสระ การเน้นเสียง ซึ่งดังที่กล่าวไว้ สามารถคาดการณ์ได้ และความยาวของพยัญชนะ ไม่ได้ระบุไว้ในระบบการปฏิบัติ

ตารางด้านล่างแสดงตัวอย่างคำศัพท์ Munsee ซึ่งเขียนในรูปแบบการถอดเสียงที่เน้นด้านภาษาศาสตร์ก่อน ตามด้วยคำศัพท์เดียวกันที่เขียนในระบบปฏิบัติ^{[ 57 ]}ระบบภาษาศาสตร์ใช้จุดนูน⟨·⟩เพื่อระบุความยาวของสระ แม้ว่าการเน้นเสียงส่วนใหญ่จะคาดเดาได้ แต่ระบบภาษาศาสตร์ใช้เครื่องหมายเน้นเสียงแหลมเพื่อระบุการเน้นเสียงหลักที่คาดเดาได้ เช่นเดียวกับสระไร้เสียงหรือสระกระซิบ/ă/ ที่คาดเดาได้ จะถูกระบุด้วยเครื่องหมายเน้นเสียงสั้น⟨˘⟩ ในทำนอง เดียวกัน เครื่องหมายเน้นเสียงสั้นใช้เพื่อระบุสระ[ə] ที่สั้นมาก ซึ่งมักจะเกิดขึ้นก่อนพยัญชนะเสียงเดียวที่ตามด้วยสระ^{[ 58 ]}ระบบปฏิบัติระบุความยาวของสระโดยการเพิ่มตัวอักษรสระเป็นสองเท่า และรักษาวิธีการของระบบภาษาศาสตร์สำหรับการทำเครื่องหมายการเน้นเสียงและสระไร้เสียง/สระสั้นมาก ระบบปฏิบัติใช้การสะกดคำ⟨sh⟩สำหรับสัญลักษณ์เสียง/š/และ⟨ch⟩สำหรับสัญลักษณ์เสียง/č / ^{[ 59 ]}

ทั้ง Munsee และ Unami มีคำยืมจากภาษาในยุโรป ซึ่งสะท้อนถึงรูปแบบการติดต่อในยุคแรกระหว่างผู้พูดภาษาเดลาแวร์กับพ่อค้าและผู้ตั้งถิ่นฐานชาวยุโรป ชาวยุโรปกลุ่มแรกที่ติดต่อกับชาวเดลาแวร์อย่างต่อเนื่องคือนักสำรวจและพ่อค้าชาวดัตช์ และคำยืมจากภาษาดัตช์นั้นพบได้ทั่วไป ภาษาดัตช์เป็นแหล่งหลักของคำยืมใน Munsee และ Unami ^{[ 60 ]}

เนื่องจากการพบปะกันครั้งแรกๆ ระหว่างผู้พูดภาษาเดลาแวร์กับนักสำรวจและผู้ตั้งถิ่นฐานชาวดัตช์ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในดินแดนของมันซี คำยืมจากภาษาดัตช์จึงพบได้ทั่วไปในภาษามันซี แม้ว่าจะมีจำนวนหนึ่งในภาษาอูนามิด้วยเช่นกัน

คำยืมจากภาษาดัตช์ในเดลาแวร์จำนวนมากเป็นคำนามที่ใช้เรียกสิ่งของทางวัฒนธรรมที่คาดว่ามีความโดดเด่นหรือแปลกใหม่สำหรับผู้พูดภาษาเดลาแวร์ ดังที่สะท้อนให้เห็นในคำยืมต่อไปนี้^{[ 61 ]}

คำยืมที่ใหม่กว่ามักจะมาจากภาษาอังกฤษ เช่น คำยืม Munsee ต่อไปนี้: ahtamó·mpi·l 'รถยนต์'; kátəl 'เครื่องตัด'; nfó·təw 'เขา/เธอลงคะแนน' ^{[ 62 ]}

มีคำยืมภาษาสวีเดนที่รู้จักหนึ่งคำใน Unami คือtípa·s 'ไก่' มาจากtippa ในภาษาสวีเดน 'การเรียกไก่' ^{[ 63 ]}

• คริสเตียน มุนซี
• ชาวเดลาแวร์
• โมราเวียนทาวน์
• เมืองมุนซีย์ทาวน์

• ชนเผ่าเดลาแวร์ (เลนาเป) อินเดียน
• ชนเผ่าเดลาแวร์แห่งโอคลาโฮมา
• พจนานุกรมพูดภาษาเลนาเป
• ประวัติของพระเยซูคริสต์ พระผู้เป็นเจ้าและพระผู้ช่วยให้รอดของเราการแปลพระวรสารเป็นภาษาเดลาแวร์ จัดพิมพ์โดยโจทัม มีเกอร์คณะมิชชันนารีแบปติสต์ชอว์นี