ลูกไฟพญานาค ( ภาษาไทย: บ่วงไฟพญานาค ; RTGS :  bang fai phaya nak ) หรือที่รู้จักกันในชื่อบ่วงไฟพญานาคหรือ "แสงแม่น้ำโขง" และในอดีตเรียกว่า "แสงผี" ^{[ 1 ]}เป็นปรากฏการณ์ที่กล่าวกันว่าพบเห็นได้ทุกปีในแม่น้ำโขงเชื่อกันว่าลูกบอลเรืองแสงจะลอยขึ้นจากน้ำสูงขึ้นไปในอากาศ^{[ 2 ]}ลูกบอลเหล่านี้มีสีแดงและมีขนาดตั้งแต่ประกายเล็กๆ ไปจนถึงขนาดเท่าลูกบาสเก็ตบอล พวกมันลอยขึ้นอย่างรวดเร็วสูงถึงสองสามร้อยเมตรก่อนที่จะหายไป จำนวนลูกไฟที่รายงานแตกต่างกันไปตั้งแต่หลายสิบถึงหลายพันลูกต่อคืน^{[ 3 ]}ปรากฏการณ์นี้ในท้องถิ่นเชื่อว่าเป็นผลมาจากพญานาคงูยักษ์ ( นาคา ) ที่กล่าวกันว่าอาศัยอยู่ในแม่น้ำโขง^{[ 1 ]}

มักมีรายงานการพบเห็นลูกไฟในช่วงคืนวันอ็อกพันสาในช่วงปลายเดือนวัสสาในปลายเดือนตุลาคม^{[ 3 ]}มีรายงานการพบเห็นลูกไฟนาคาในบริเวณแม่น้ำโขงยาวประมาณ250 กิโลเมตร (160 ไมล์)โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่พอนพิไซ อำเภอพอนพิไซ นอกจากนี้ยังมีรายงานการพบเห็นลูกไฟลอยขึ้นมาจากแม่น้ำสายเล็กๆ ทะเลสาบ และสระน้ำในบริเวณนั้นด้วย ชาวบ้านเรียกลูกไฟเหล่านี้ว่า "แสงผี" จนกระทั่งช่วงกลางทศวรรษ 1980 สภาท้องถิ่นจึงได้ตั้งชื่ออย่างเป็นทางการว่า "แสงพญานาค" ในปี 2018 ผู้สังเกตการณ์คนหนึ่งตั้งข้อสังเกตว่า แม้ปรากฏการณ์แสงนี้จะมี "อายุหลายร้อยปี" แต่ชื่อใหม่ "แสงพญานาค" นั้นมีอายุเพียงประมาณ 35 ปีเท่านั้น^{[ 1 ]}  

แม้ว่าลูกไฟจะปรากฏให้เห็นเป็นประจำบนแม่น้ำในช่วงเทศกาลพยานัก แต่สารคดีของ iTV ในปี 2002 แสดงให้เห็นว่าทหารลาวยิง กระสุนส่องวิถีขึ้นไปในอากาศข้ามแม่น้ำจากบริเวณจัดงานเทศกาล ไบรอัน ดันนิง ผู้ สงสัยเสนอว่าจะเป็นไปไม่ได้เลยที่ใครก็ตามที่อยู่ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำระยะครึ่งไมล์จะได้ยินเสียงปืน เพราะต้องใช้เวลา 2.5 วินาทีเพื่อให้เสียงเดินทางไปถึงผู้ชม และเมื่อถึงเวลานั้นฝูงชนที่กำลังดูอยู่ก็คงสังเกตเห็นแสงและเริ่มส่งเสียงเชียร์ ทำให้เสียงปืนถูกกลบไปหมด^{[ 4 ]}เจษฎา เดนดวงบอริพันท์ นักชีววิทยาชาวไทย วิเคราะห์ภาพเหตุการณ์ลูกไฟนาคาและสรุปว่าปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดจากการยิงปืนพลุจากอีกฝั่งของแม่น้ำ^{[ 5 ] [ 6 ]}การสอบสวนอย่างเป็นทางการในปี 2021 โดยทางการลาวในช่วงล็อกดาวน์และเคอร์ฟิว COVID-19 สรุปว่า "เพื่อตอบสนองต่อข่าวในสื่อต่างประเทศ ผมขอชี้แจงว่า เป็นไปได้ยากมากที่ใครจะยิงปืนหรือยิงพลุโดยที่เราไม่รู้ในคืนนั้น เราได้จัดให้มีตำรวจจำนวนมากตลอดทั้งคืนและไม่พบเหตุการณ์ใดๆ" ^{[ 7 ]}

บางคนพยายามอธิบายปรากฏการณ์นี้ในเชิงวิทยาศาสตร์ คำอธิบายหนึ่งคือลูกไฟเป็นผลมาจาก ก๊าซ ฟอสฟีน ที่ติดไฟได้ ซึ่งเกิดจากสภาพแวดล้อมที่เป็นหนองน้ำ^{[ 8 ]}ดันนิงเขียนว่าลูกไฟดังกล่าวไม่น่าจะลุกไหม้เองได้ และจะไม่ติดไฟอยู่ได้เมื่อเคลื่อนที่ด้วยความเร็วระดับที่ลูกไฟเคลื่อนที่ และไม่มีวิทยาศาสตร์ใดที่สามารถอธิบายได้ว่า "ลูกไฟนาคาเกิดจากฟองก๊าซที่ลุกไหม้ตามธรรมชาติ" ^{[ 4 ]}

คำอธิบายที่คล้ายกันเกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ที่พบในฟิสิกส์พลาสมา : ลูกบอลพลาสมาที่ลอยตัวอิสระ^{[ 9 ]}ถูกสร้างขึ้นเมื่อไฟฟ้าบนพื้นผิว (เช่น จากตัวเก็บประจุ) ถูกปล่อยลงในสารละลาย อย่างไรก็ตาม ลูกบอลเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นภายใต้เงื่อนไขที่ควบคุมได้ในระหว่างการทดลองลูกบอลพลาสมาโดยใช้ตัวเก็บประจุแรงดันสูง เครื่องกำเนิด ไมโครเวฟหรือเตาอบไมโครเวฟแทนที่จะเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ^{[ 10 ] [ 11 ]}

• ไฟเฮสส์ดาเลน
• ชิร บัตติ
• ไฟเซนต์เอลโม
• ไฟลองเดนเดล
• ไฟมาร์ฟา
• มิน มิน ไลท์
• พอลดิง ไลท์

วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับลูกไฟนาคา

• “บางฝ้ายพญานาค (บั้งไฟพญานาค)” . แปลโดย มโนวงศ์สา, เอกตะวัน. 7 ก.พ. 2546 รายงานเรื่องตำนานและวิทยาศาสตร์เป็นภาษาอังกฤษ
• "เทพงูยักษ์แห่งสายน้ำ : นาคา" Magie du Bouddha [มายากลของพระพุทธเจ้า ]