ภาษาชายแดน (นิวกินี)
| ชายแดน | |
|---|---|
| แม่น้ำทามิ – เทือกเขาเบวานี | |
| การกระจายทางภูมิศาสตร์ | นิวกินี |
| การจำแนกประเภททางภาษาศาสตร์ | ปาปัวตะวันตกเฉียงเหนือ ?
|
| การแบ่งย่อย | |
| รหัสภาษา | |
| กลอตโตล็อก | bord1247 |
ภาษา ตระกูล BorderหรือUpper Tamiเป็นกลุ่มภาษาปาปัว ที่เป็นอิสระ ใน ข้อ เสนอ Trans–New GuineaของMalcolm Ross
ภาษาชายแดน ไม่เหมือนกับภาษาเซปิก ที่อยู่ใกล้เคียง และตระกูลภาษาปาปัวอื่นๆ อีกมากมายทางตอนเหนือของนิวกินีเนื่องจากภาษาชายแดนไม่มีเพศทางไวยากรณ์หรือจำนวน (รูปคู่และรูปพหูพจน์) [ 1 ]
ชื่อ
ตระกูลภาษาบอร์เดอร์ตั้งชื่อตาม พรมแดน ระหว่างอินโดนีเซียและปาปัวนิวกินีซึ่งเป็นพรมแดนที่ภาษาตระกูลนี้ทอดข้าม นอกจากภาษาตระกูล บอร์เดอร์แล้ว ภาษาตระกูล สโกวเซนากิปาวาซี อานิมและยามก็ทอดข้ามพรมแดนระหว่างอินโดนีเซียและปาปัวนิวกินีเช่นกัน
ประวัติการจำแนกประเภท
โควัน (1957) เสนออย่างไม่เป็นทางการถึงตระกูลภาษา "ทามิ" ซึ่ง ตั้งชื่อตาม แม่น้ำทามิ โดยรวมถึงตระกูลภาษาบอร์เดอร์และ สโก ในปัจจุบัน ภาษาบางภาษาที่ก่อนหน้านี้ไม่ได้รับการจัดประเภท ปรากฏว่าเป็นภาษาในกลุ่มสโก จึงถูกเพิ่มเข้าไปในตระกูลนั้น ส่วนที่เหลือ (รวมถึงภาษาต่างๆ ในบริเวณแม่น้ำทามิตอนบน) ประกอบเป็นตระกูลภาษาบอร์เดอร์
ภาษา
เลย์ค็อกจัดให้มอร์วาปเป็นภาษาโดดเดี่ยว แต่สังเกตเห็นความคล้ายคลึงกันในด้านสรรพนามกับภาษาบอร์เดอร์ รอสส์รวมมอร์วาปไว้ในกลุ่มภาษาบอร์เดอร์ แต่สังเกตว่าทั้งสองภาษาดูเหมือนจะไม่มีความคล้ายคลึงกันในด้านคำศัพท์ อย่างไรก็ตาม เขามีข้อมูลเกี่ยวกับมอร์วาปค่อนข้างน้อย อัชเชอร์จัดให้มอร์วาปเป็นสาขาหนึ่งของภาษาบอร์เดอร์
โฟลีย์ (2018)
Foley (2018) เสนอการจำแนกประเภทดังต่อไปนี้[ 1 ]
- ครอบครัวชายแดน
- ไทกัต : อุยี่ไทกัต
- เบวานี : อายน์ไบ , คิลเมรี , นิงเกรา , ปากี
- วาริส : อามานับ , ออเว ( ซิมอก ), ดา ออนด้า , อิมอนด้า , มาเน็ม , เซงกี ( วิด ), ไวนา ( โซวันดา ), วาริส
อัชเชอร์ (2020)
ภาษาชายแดนได้แก่: [ 2 ]
| แม่น้ำทามิ – เทือกเขาเบวานี |
| ||||||||||||
Usher does not mention Ningera and subsumes it into another language.
Pronouns
The pronouns that Ross (2005) reconstructs for Proto-Border are the following:
I *ka exclusive we *kia- ? inclusive we *bile ? thou *je you ? s/he *ihe they *ihe- ?
Foley (2018) lists pronouns for the following five Border languages.[1]
Border family pronouns Taikat Kilmeri Amanab Waris Imonda 1incl nuko bi pi pəl 1excl ku ko ka ka ka 2 kebe de ~ ne ne ye ne 3 yɛ ki ehe hi ehe
Cognates
Border family cognates (Awyi, Taikat, Kilmeri, Waris, Imonda) listed by Foley (2018):[1]
Border family cognates gloss Awyi / Taikat Kilmeri Waris / Imonda ‘bone’ sagər kili kəl ‘cloud’ tik tik ‘eat’ na- ni- ne- ‘egg’ sur su sui ‘eye’ nondof dob nof ‘house’ ya yip yɛf ‘moon’ usɛ wɪs wɛs ‘sun’ kɛwom ɒkɒmba ‘tongue’ mariel ber məde ‘tooth’ lu lɒ ‘tree’ di ri ti ‘water’ obea pu po
Vocabulary comparison
The following basic vocabulary words are from Voorhoeve (1971, 1975),[3][4] as cited in the Trans-New Guinea database.[5]
The words cited constitute translation equivalents whether they are cognate (e.g. mogor, moŋla, moŋgola for “leg”) or not (e.g. nakan, past, bosok for “nose”).
gloss Awyi Taikat Manem Sowanda Viid Waris head naŋger; naŋgər bagər bagar mosok repek ku hair jento; ta bakta; tar; tat ta mog-tse; mog-tše tea; tɛa ear keato keat kafŋe oŋgok aten aŋku eye najo; nayo nondor nof rugok now nop nose nubru nakan past bosok peŋe lomus tooth ka kaembi so nunalk lelo tongue marie mte melik ro minde leg malke təka mogor miŋgak moŋla moŋgola louse tu kue ku ku dog eəl; wŋl ur ure; urê wandr unde pig wot wot aŋ; ar ogtse sar mejan; sar meyan mi bird noj; noy nor joŋ jor; yoŋ; yor teafu tuawa egg suŋul sur suiŋ; suir suk tu suul blood keane jafor; yafor psoŋko tap nine towol bone sakər sagər kaŋ; kar kek ke kəi; kəl skin fəker fager; fagɛr tofŋo; tofro lopok kep towol breast mə̃ mɛ maŋ; mar tot mandr tɛt tree ti di ti ti ti man kir kir knigiŋ; knigir owak du tənda woman kuru koraha jaman uŋwabe jemena ŋguabe sun mentao kewom; kɛwom usam okomba pola okumba moon kuŋgəru usɛ wes wules wos wɛs water wobia; wobio obea pu poa po po fire tao dow saw sue tow sue stone ser sər suk xun kwondr hon road, path məŋgir meo monofo mna mona muna name unha nabae eat anɛ; na na na nekem; nɛkɛm na ne one maŋgua ŋgoa; [ŋgoa] gueno moŋgoir moŋgau muŋasəl two naŋger sampaŋ sambaga tambla sambla
Migration history
เมื่อประมาณ 200 ถึง 250 ปีก่อน ผู้พูดภาษาเบวานีได้ขยายตัวและอพยพไปยังภูมิภาคใกล้เคียงอย่างรวดเร็ว ซึ่งก่อให้เกิดการอพยพแบบลูกโซ่ในหมู่ชนชาติต่างๆ ในภูมิภาค การอพยพของผู้พูดภาษาเบวานีทำให้ดินแดนของ ผู้พูดภาษา ควอมทารี แตกแยก และชาวฟาสถูกขับไล่ไปยังพื้นที่ลุ่มน้ำอูไต ( 3.390507°S 141.583997°E ) จากนั้นผู้พูดภาษาฟาสที่ถูกขับไล่ก็ขยายตัวไปทางตะวันออกสู่ ดินแดนของ ชาววันซึ่งก่อให้เกิดความขัดแย้งระหว่างชาวฟาสและชาววันในพื้นที่คาโบเร ( 3.314106°S 141.840799°E ) [ 6 ]3°23′26″S 141°35′02″E / 3°18′51″ส141°50′27″ตะวันออก /
ชนเผ่า Pagei , Bewani , BoและNingeraได้ขยายอาณาเขตลงไปตามแม่น้ำ Pualเพื่อขับไล่ผู้พูด ภาษา Inner SkouและSerra Hills ออก จากพื้นที่ ผู้พูดภาษา Inner Skou จึงถูกบังคับให้อพยพและขับไล่ ผู้พูดภาษา Barupu / Warapu ออกจากพื้นที่ ( สาขา แม่น้ำ Piore ) อย่างไรก็ตาม ผู้พูดภาษา Bewani สามารถขยายอาณาเขตไปทางตะวันออกสู่พื้นที่ลุ่มน้ำขังซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของผู้พูดภาษาBusaและYaleซึ่งถูกผลักดันออกจากเนินเขาที่อุดมสมบูรณ์กว่าไปยังพื้นที่ลุ่มน้ำขัง การขยายตัวไปทางตะวันตกของ ผู้พูดภาษา Bewaniถูกหยุดยั้งโดยการต่อสู้ในดินแดนKaure [ 6 ]
ลิงก์ภายนอก
- ฐานข้อมูลภาษาชายแดนที่ TransNewGuinea.org