อันดากี
จิราระ
ชาวพื้นเมือง	โคลอมเบีย
ภูมิภาค	ที่ราบสูงทางใต้
เชื้อชาติ	ชาวอันดากี 248 คน (สำมะโนประชากรปี 2018) [ 1 ]
สูญพันธุ์	ภายในทศวรรษ 1970? [ 2 ]
ตระกูลภาษา	ภาษาแยก[ 3 ]
รหัสภาษา
ไอโซ 639-3	ana
กลอตโตล็อก	anda1286

ภาษา อันดากี (หรืออันดากิ ) เป็นภาษาที่สูญพันธุ์ไปแล้วจากที่ราบสูงทางตอนใต้ของโคลอมเบียมีการเชื่อมโยงกับภาษาปาเอซานหรือ บาร์บาโคอัน แต่ไม่มีการพิสูจน์ความเชื่อมโยงใดๆ ภาษานี้เคยถูกพูดโดยชาวอันดากีแห่งโคลอมเบียภาษานี้อาจยังคงมีการพูดอยู่^{[ 1 ]}

แหล่งข้อมูลหลักเกี่ยวกับภาษาอันดากีมีอยู่สองแหล่ง แหล่งแรกคือรายชื่อที่มูติสส่งไปยังมาดริดมีความยาวประมาณยี่สิบหน้า ซึ่งประกอบด้วยคำและสำนวนในภาษาดังกล่าว และได้รับการตีพิมพ์ในแคตตาล็อกของหอสมุดหลวงในปี 1928 แหล่งที่สองคือรายชื่อที่รวบรวมโดยมานูเอล มาเรีย อัลบิส ในปี 1854

Jolkesky (2016) ตั้งข้อสังเกตว่ามีความคล้ายคลึงกันทางคำศัพท์กับPaez , Chibcha (ซึ่ง Rivet เสนอไว้ในปี 1924 ^{[ 4 ]} เช่นกัน ) และTinigua-Pamiguaเนื่องจากการติดต่อ^{[ 5 ]}

ภาษาปาเอซและภาษาอันดากีมีคำศัพท์เฉพาะทางวัฒนธรรมร่วมกันอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งบ่งชี้ว่ามีการยืมคำกัน อยู่บ้าง นอกจากนี้ยังมีคำที่คล้ายคลึงกันหลายคำในคำศัพท์หลักของทั้งสองภาษา อย่างไรก็ตาม ลักษณะทั่วไปของคำในภาษาอันดากีแตกต่างจากภาษาปาเอซอย่างมาก คำในภาษาอันดากีมักจะยาวและมีพยางค์เปิด

Paez และ Andaqui มีคำศัพท์ที่คล้ายคลึงกันจำนวนมาก^{[ 3 ]} Marcelo Jolkesky พบว่าคำศัพท์ที่คล้ายคลึงกันของ Andaqui และ Paez บ่งชี้ว่าทั้งสองกลุ่มมีการติดต่อกันอย่างใกล้ชิดในช่วงก่อนยุคโคลัมบัส^{[ 5 ]}

เขายังได้สรุปความคล้ายคลึงกันบางประการระหว่าง Andaqui และTinigua ด้วย : ^{[ 5 ]}

พันธุ์อื่นๆ ที่ไม่มีหลักฐานยืนยันซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับ Andaqui ที่ระบุไว้โดยLoukotka (1968): ^{[ 6 ]}

• ทิมาเน [ Timaná ] – ครั้งหนึ่งเคยใช้พูดกันในบริเวณแม่น้ำมาดาลีนาและแม่น้ำกัวราปัสใกล้เมืองทิมาเน
• ภาษา Yalcon / Cambi – เคยใช้พูดกันในบริเวณระหว่างแม่น้ำ Magdalenaและแม่น้ำ La Plata

แหล่งข้อมูลที่มีอยู่สำหรับภาษาอันดากีใช้กราฟีม ที่แตกต่างกัน 30 แบบระหว่างสัญลักษณ์พยัญชนะและสระ รายการคำศัพท์ของมูติสมีตัวอักษรผสมกันที่ผิดปกติหลายชุดซึ่งค่าเสียงสามารถคาดเดาได้เท่านั้น ตัวอักษรที่ปรากฏบ่อยที่สุดคือfsrr-เช่นในfsrragua ( ไม้เลื้อยชนิดหนึ่ง) และfsrrixa (" เส้นใย อะกาเว ") ลำดับfs, sz, shก็ถูกใช้เช่นกัน แต่ในศตวรรษที่ 19 ตัวอักษรเหล่านี้โดยทั่วไปถูกแทนที่ด้วยsดังนั้นจึงอาจตีความได้ว่าในช่วง 150 ปีระหว่างแหล่งข้อมูลหน่วยเสียงเช่น/ ʃ / , / ʂ /และ/ ʈʂ /หายไปจากภาษาอันดากี^{[ 7 ]}

จากการวิเคราะห์ของ Gabriela Coronas Urzía พบว่ากราฟีมที่มีอยู่จะถูกตีความว่าเป็นหน่วยเสียงพยัญชนะ 12 หน่วย สระเสียงในช่องปาก 3 หน่วย ( /i a u/ ) และสระเสียงนาสิก 3 หน่วย ( /ĩ ã ũ/ ) ^{[ 7 ]}

มีการใช้ เครื่องหมายกำกับเสียงสามแบบได้แก่ เครื่องหมายเน้นเสียงต่ำ (à) เครื่องหมายเน้นเสียงสูง (á) และเครื่องหมายเน้นเสียงโค้ง (â) เครื่องหมายเน้นเสียงต่ำและเครื่องหมายเน้นเสียงสูงน่าจะแสดงถึงการเน้นเสียงคงที่ในพยางค์สุดท้าย ซึ่งไม่ใช่หน่วยเสียงเนื่องจากมีลักษณะที่คาดเดาได้ เครื่องหมายเน้นเสียงโค้งน่าจะแสดงถึงการออกเสียงขึ้นจมูก^{[ 7 ]}

ภาษา อันดากีมีแนวโน้มที่จะเป็นภาษาแบบต่อคำเนื่องจากมีคำยาวจำนวนมาก โดยใช้ทั้งคำนำหน้าและ คำ ต่อ ท้าย

ประธานของคำกริยาถูกระบุโดยใช้คำนำหน้า ตัวอย่างเช่น คำนำหน้าka-ระบุบุคคลที่สอง

การสร้างคำนามกาลกริยาและบางส่วนของการอ้างอิงบุคคล จะถูกทำเครื่องหมายโดยใช้คำต่อท้าย ตัวอย่างเช่น คำต่อท้ายสำหรับคำสั่งในบุรุษที่สองคือ-zá :

คำต่อท้ายยังระบุถึงกรณีของการพิมพ์ด้วย:

cogo "บ้าน" / cogo ra "(ไปที่) บ้าน"

• ภาษามาโคร-เปซาน

Wiktionaryมีรายการคำศัพท์อยู่ที่ภาคผนวก: รายการคำศัพท์ Andaqui

สำหรับรายชื่อคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับภาษาอันดากี โปรดดูหมวดหมู่คำศัพท์ภาษาอันดากีในวิกิชันนารีซึ่งเป็นพจนานุกรมฟรี