บูเรียตหรือบูเรียต^{[ 1 ] [ 2 ] [หมายเหตุ 1 ]}ซึ่งในแหล่งข้อมูลต่างประเทศเรียกว่าภาษาถิ่นบาร์กู-บูเรียตของมองโกลและในแหล่งข้อมูลของโซเวียตก่อนปี 1956 เรียกว่า บู เรียต-มองโกล^{[หมายเหตุ 2 ] [ 4 ]} เป็น ภาษามองโกลชนิดหนึ่งที่พูดโดยชาวบูเรียตและบาร์กัสซึ่งจัดอยู่ในประเภทภาษาหรือ กลุ่ม ภาษาถิ่น หลัก ของมองโกล

ผู้พูดภาษาบูเรียตส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในรัสเซียตามแนวชายแดนทางเหนือของมองโกเลียในรัสเซีย ภาษาบูเรียตเป็นภาษาทางการในสาธารณรัฐบูเรียเทียและเคยเป็นภาษาทางการในเขตปกครองตนเองอุสต์-ออร์ดาบูเรียเทียและอากาบูเรียเทีย เดิม^{[ 5 ]}ในการสำรวจสำมะโนประชากรของรัสเซียในปี 2545 มีผู้คน 353,113 คนจากประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ 445,175 คน รายงานว่าพูดภาษาบูเรียต (72.3%) อีก 15,694 คนสามารถพูดภาษาบูเรียตได้เช่นกัน ส่วนใหญ่เป็นชาวรัสเซีย^{[ 6 ]}ชาวบูเรียตในรัสเซียมีมาตรฐานการเขียน แยกต่างหาก เขียนด้วยอักษรซีริลลิก [ ^{7 ] โดย}อิงจากอักษรรัสเซียที่มีตัวอักษรเพิ่มเติมอีกสามตัว ได้แก่Ү/ү , Ө/өและҺ/ һ

มีชาวบูเรียตอย่างน้อย 100,000 คนในมองโกเลียและมองโกเลียในของจีนด้วยเช่นกัน^{[ 8 ]}

การกำหนดขอบเขตของภาษาบูเรียตส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์กับภาษาเพื่อนบ้านโดยตรง ได้แก่ ภาษามองโกลแท้และภาษาคัมนิกันแม้ว่าบางครั้งภาษาคัมนิกันจะถูกมองว่าเป็นภาษาถิ่นของบูเรียต แต่ก็ไม่ได้รับการสนับสนุนจากเส้นแบ่งเขตภาษาเช่นเดียวกับภาษาถิ่นซองโกลและซาร์ทูล ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มเดียวกับภาษามองโกลคัลคา ซึ่งเป็นกลุ่ม ที่พวกมันเคยสังกัดมาในทางประวัติศาสตร์ ภาษาถิ่นของบูเรียตมีดังนี้:

• กลุ่มคอริทางตะวันออกของทะเลสาบไบคาลประกอบด้วยภาษาคอริ อากา ตุกนุย และเซเลงกาเหนือ นอกจากนี้ ยังมีผู้พูด Khori โดย Buryats ส่วนใหญ่ในมองโกเลีย และผู้พูดไม่กี่คนในHulunbuir
• สำเนียงอูดาตอนล่าง (นิชเนอูดินสค์) เป็นสำเนียงที่อยู่ทางตะวันตกสุดและแสดงอิทธิพลจากภาษาเตอร์กิก อย่างชัดเจนที่สุด
• กลุ่มอาลาร์-ตุนกาประกอบด้วยอาลาร์ ตุนกา-โอคา ซากัมนา และอุงกา ทางตะวันตกเฉียงใต้ของทะเลสาบไบคาล ตุนคาขยายไปถึงมองโกเลีย
• กลุ่มเอคิริต-บูลากัต ในเขตแห่งชาติอุซตออร์ดา ประกอบด้วย เอคีริต-บูลากัต โบคาน โอลคอน บาร์กูซิน และไบคาล-คูดารา
• กลุ่ม Bargut ใน Hulunbuir (ซึ่งในอดีตเรียกว่า Barga) ประกอบด้วย Old Bargut และ New Bargut ^{[ 9 ]}

จากคำศัพท์ที่ยืมมา อาจแบ่งกลุ่มได้ระหว่างชาวบูเรียตรัสเซีย ชาวบูเรียตมองโกเลีย และชาวบูเรียตมองโกเลียใน^{[ 10 ]}อย่างไรก็ตาม เนื่องจากอิทธิพลของภาษารัสเซียมีอิทธิพลมากกว่าในภาษาถิ่นที่พูดกันทางตะวันตกของทะเลสาบไบคาล จึงอาจแบ่งกลุ่มได้ระหว่างกลุ่มโครีและบาร์กุตกับอีกสามกลุ่มที่เหลือ^{[ 11 ]}

ภาษาบูเรียตมีหน่วยเสียงสระ/i, ʉ, e, a, u, o, ɔ/ (รวมถึงสระประสมอีกเล็กน้อย) ^{[ 12 ]}และหน่วยเสียงพยัญชนะ/b, g, d, tʰ, m, n, x, l, r/ (แต่ละหน่วยเสียงมี หน่วยเสียง เพดานแข็งที่ สอดคล้องกัน ) และ/s, ʃ, z, ʒ, h, j / ^{[ 13 ] [ 14 ]}สระเหล่านี้ถูกจำกัดในการปรากฏตามความกลมกลืนของสระ [ ^{15 ] โครงสร้าง}พยางค์พื้นฐานคือ (C)V(C) ในการออกเสียงอย่างระมัดระวัง แต่กลุ่ม CC ที่อยู่ท้ายคำอาจเกิดขึ้นในการพูดที่เร็วขึ้นหากสระสั้นของพยางค์ที่ไม่ใช่พยางค์เริ่มต้นถูกตัดออก^{[ 16 ]}

วิวัฒนาการของการเขียนภาษาบูเรียต โดยใช้ตัวอย่างจากพาดหัวข่าวหนังสือพิมพ์Buryad Ünen

ภาษาบูเรียตเป็นภาษาเขียนมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ชาวบูเรียตได้เปลี่ยนพื้นฐานทางวรรณกรรมของภาษาเขียนของตนถึงสามครั้งเพื่อให้ใกล้เคียงกับภาษาพูดที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน โดยเริ่มจากการใช้ตัวอักษรมองโกลต่อมาเปลี่ยนมาใช้ตัวอักษรละตินในปี 1930 และสุดท้ายใช้ตัวอักษรซีริลลิกในปี 1939 ซึ่งเป็นตัวอักษรที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน

ละติน

ในปี พ.ศ. 2469 การพัฒนา ทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ ของการเขียนอักษรละตินของชาวบูเรียตได้เริ่มต้นขึ้นในสหภาพโซเวียตในปี พ.ศ. 2462 ได้มีการสร้างร่างอักษรบูเรียตขึ้น ซึ่งประกอบด้วยตัวอักษรดังต่อไปนี้: A a, B b, C c, Ç ç, D d, E e, Ә ә, Ɔ ɔ, G g, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Y y, Z z, Ƶ ƶ, H h, F f, V v [ ^{26 ] อย่างไรก็ตาม}โครงการนี้ไม่ได้รับการอนุมัติ ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2473 ได้มีการอนุมัติอักษรละตินเวอร์ชันใหม่ ซึ่งประกอบด้วยตัวอักษรของอักษรละตินมาตรฐาน (ยกเว้นh, q, x ) ไดกราฟch, sh, zhและตัวอักษรөด้วย แต่ในเดือนมกราคมปี 1931 อักษรฉบับที่ปรับปรุงแล้วได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ โดยรวมเข้ากับอักษรของชนชาติอื่นๆ ภายในสหภาพโซเวียต

อักษรละตินบูร์ยัต (1931–39)

เอ เอ	บี บี	ซี ซี	Ç ç	ดี ดี	อี อี	เอฟ เอฟ	จี จี
เอช เอช	ฉัน ฉัน	เจ เจ	เค เค	แอล แอล	ม.ม.	เอ็น เอ็น	โอ โอ
Ɵ ɵ	พีพี	อาร์ อาร์	เอส เอส	Ş ş	ที ที	อู อู	วี วี
X x [ 27 ]	ย ย	Z z	Ƶ ƶ	ь [ 27 ]

ภาษาบูเรี ยตเป็น ภาษา SOVที่ใช้คำบุพบทหลังคำนาม เท่านั้น ภาษาบูเรียตมีกรณีทางไวยากรณ์แปดกรณี ได้แก่ ประธานกรรมกรรมวาจกเครื่องมือกรรมรอง กรรมร่วม กรรมรอง - กรรมสถานที่และรูปแบบเฉียงเฉพาะของรากศัพท์^{[ 29 ]}

ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1931 ได้มีการประชุมร่วมระหว่างคณะกรรมการกลางและคณะกรรมการควบคุมกลางของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียต (บ) ซึ่งสอดคล้องกับมติของคณะกรรมการกลาง ได้กำหนดแนวทางสำหรับการสร้างวัฒนธรรมของชาวบูเรียตที่มีเนื้อหาสังคมนิยมและรูปแบบชาตินิยม ในกิจกรรมของสถาบันวัฒนธรรม พวกเขาพบว่ามีการบิดเบือนแนวทางของพรรคในการพัฒนาประเด็นหลักของการสร้างชาติและวัฒนธรรม และได้ให้แนวทางพื้นฐานสำหรับการทำงานต่อไปของสถาบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มีการตั้งข้อสังเกตว่าระบบการเขียนภาษามองโกลโบราณได้แพร่เข้ามาในบูเรียเทียจากมองโกเลียพร้อมกับพุทธศาสนาแบบทิเบตและก่อนการปฏิวัติ “ถูกใช้โดยลามะโนโยนัตและคูลัคส์เป็นเครื่องมือในการกดขี่แรงงานที่ไม่รู้หนังสือ” ทฤษฎีการสร้างภาษามองโกลแบบรวมถูกมองว่าเป็นแนวคิดรวมมองโกลและต่อต้านการปฏิวัติ สถาบันวัฒนธรรมได้รับมอบหมายให้รวบรวมภาษาเขียนใหม่โดยอิงจากภาษาถิ่นบูเรียตตะวันออก (โดยเฉพาะภาษาเซเลงกา) ในช่วงต้นทศวรรษ 1930 การทำให้ภาษาบูเรียตเป็นสากลและการนำคำศัพท์มาร์กซิสต์ปฏิวัติภาษารัสเซียเข้ามาใช้อย่างจริงจังได้เริ่มต้นขึ้น^{[ 30 ]}

ในการปฏิรูปครั้งต่อไปในปี พ.ศ. 2479 มีการปรับทิศทางใหม่ไปสู่ภาษาถิ่นคอริน ซึ่งเป็นภาษาที่กลุ่มชาติพันธุ์ย่อยที่ใหญ่ที่สุดของชาวบูเรียตใช้พูด^{[ 31 ]}ปัจจัยหนึ่งที่อาจมีส่วนทำให้เกิดการตัดสินใจนี้คือความตั้งใจที่จะแยกชาวบูเรียตออกจากโลกมองโกลส่วนที่เหลือ ในปี พ.ศ. 2482 ภาษาบูเรียตเริ่มเขียนด้วยอักษรซีริลลิก^{[ 32 ]}ช่วงเวลานี้ตรงกับการปราบปรามปัญญาชนชาวบูเรียตอย่างรุนแรง รวมถึงนักวิชาการและรัฐบุรุษที่เกี่ยวข้องกับการปฏิรูปภาษา ในจำนวนนั้นมีนักเขียนและนักวิจารณ์วรรณกรรม ดัมปิลอน หนึ่งในผู้นำของสหภาพนักเขียนบูเรียต-มองโกล โซลโบเน ตูยา บรรณาธิการ หนังสือพิมพ์ Buriaad-Mongaliin ynenบี. แวนซิคอฟ และคนอื่นๆ พวกเขาถูกกล่าวหาว่า "ทำให้ภาษาบูเรียตแปดเปื้อนด้วย คำศัพท์ แพน-มองโกลและศาสนาลามะ" รวมถึงการบิดเบือนงานเขียนคลาสสิกของลัทธิมาร์กซิสม์-เลนินนิสม์แบบต่อต้านการปฏิวัติและแพน-มองโกล และการทำให้ภาษาพื้นเมืองของพวกเขาเป็นแบบมองโกล กล่าวคือ "การแปลเป็นภาษามองโกลโดยเลือกใช้คำศัพท์ของข่านวัน ผู้ปกครองแบบศักดินา-ศาสนาพุทธที่ต่อต้านการปฏิวัติ ซึ่งประชาชนในบูเรียเทียโซเวียตไม่สามารถเข้าใจและเข้าถึงได้" ^{[ 33 ] [ 34 ]}

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2481 ภาษารัสเซียถูกนำมาใช้เป็นภาษาบังคับตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ส่งผลให้การใช้สองภาษาของชาวบูเรียตและรัสเซียมีความมั่นคงมากขึ้น การสะกดคำ อักษร และบรรทัดฐานทางวรรณกรรมที่ใช้เป็นพื้นฐานของภาษาก็ถูกเปลี่ยนแปลงไป ในช่วงทศวรรษ พ.ศ. 2483 สหภาพโซเวียตได้หยุดการพิมพ์ด้วยอักษรมองโกลโบราณโดยสิ้นเชิง คำศัพท์ที่เรียกว่า "แพนมองโกล" ซึ่งจริงๆ แล้วเป็นคำจากภาษามองโกลและทิเบต ถูกแทนที่เป็นจำนวนมาก^{[ 31 ] [ 35 ]}

ชาวบูเรียตเป็นชนพื้นเมืองของสาธารณรัฐบูเรียเทีย แต่ปัจจุบันประชากรส่วนใหญ่ของสาธารณรัฐมีสัญชาติรัสเซีย จากการสำรวจสำมะโนประชากรทั่วสหภาพโซเวียตในปี 1989 ภูมิภาคนี้มีประชากรประมาณ 1,038,000 คน ประกอบด้วยชาวรัสเซีย 726,200 คน (70%) และชาวบูเรียต 249,500 คน (24%) ยี่สิบปีต่อมา จากการสำรวจสำมะโนประชากรทั่วรัสเซียในปี 2010 มีชาวบูเรียตอาศัยอยู่ในรัสเซีย 461,400 คน ประชากรถาวรของบูเรียเทียมีจำนวนประมาณ 972,000 คน ประกอบด้วยชาวรัสเซีย 630,780 คน (66.1%) และชาวบูเรียต 286,840 คน (30%) ^{[ 36 ] [ 37 ]}

นับตั้งแต่ปี 1937 ดินแดนที่ชาวบูเรียตอาศัยอยู่ถูกแบ่งออกเป็นสาธารณรัฐบูเรียเทียและเขตบูเรียตอุสต์-ออร์ดินในแคว้นอีร์คุตสค์ รวมถึงเขตบูเรียตอากินสกีในทรานส์ไบคาลนอกจากหน่วยการปกครองและดินแดนเหล่านี้แล้ว ชาวบูเรียตยังอาศัยอยู่ในเขตใกล้เคียงอื่นๆ ของแคว้นอีร์คุตสค์และทรานส์ไบคาลอีกด้วย [ ^{38 ] [ 33 ] หนึ่ง} ในเหตุผลของการแบ่งชาวบูเรียตออกเป็นหน่วยการปกครองต่างๆ อาจเป็นเพราะการต่อสู้กับสิ่งที่เรียกว่าลัทธิแพนมองโกลและชาตินิยมบูเรียตที่เริ่มต้นในทศวรรษ 1930 ซึ่งเกี่ยวข้องกับความพยายามที่จะทำลายความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรม ภาษา และประวัติศาสตร์ของชาวบูเรียต-มองโกลกับมองโกเลีย เนื่องจากระบอบสตาลินเกรงว่าสาธารณรัฐบูเรียเทียอาจแยกตัวออกจากสหภาพโซเวียตและก่อตั้งรัฐร่วมกับชนชาติมองโกลอื่นๆ แทน

ในขณะนี้ UNESCO ได้รวมภาษาบูเรียตไว้ในบัญชีแดงของภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างเป็นทางการแล้ว จากการสำรวจสำมะโนประชากรทั่วประเทศรัสเซียในปี 2010 พบว่ามีผู้คน 130,500 คนในสาธารณรัฐบูเรียเทียที่พูดภาษาบูเรียต หรือคิดเป็นเพียง 13.4% ของประชากรทั้งหมด ปัจจุบัน กระบวนการลดขอบเขตการใช้ภาษาบูเรียตยังคงดำเนินต่อไป ภาษารัสเซียเป็นภาษาบังคับในโรงเรียนบูเรียต ในขณะที่ภาษาบูเรียตเป็นเพียงภาษาเลือกตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1970 มีสิ่งพิมพ์ ช่องโทรทัศน์ วารสาร ฯลฯ ที่เป็นภาษาบูเรียตน้อยมาก^{[ 39 ] [ 40 ]}

• ปอปเป้, นิโคลัส (1960) ไวยากรณ์บุรีรัมย์ . ซีรีส์อูราลิกและอัลไตอิก ฉบับที่ 2. บลูมิงตัน: ​​มหาวิทยาลัยอินเดียน่า.
• สคริบนิค, เอเลน่า (2003) "บุรยัต". อิน ญุฮา ยันฮูเนน (บรรณาธิการ). ภาษามองโกเลีย . ลอนดอน: เลดจ์. หน้า102–128 . 
• สวานเทสสัน, ยาน-โอลอฟ; เซนดินา, แอนนา; คาร์ลสัน, อนาสตาเซีย; ฟรานซ์เซ่น, วิวาน (2005) สัทวิทยาของประเทศมองโกเลีย . นิวยอร์ก: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด.
• วอล์คเกอร์, ราเชล (1997), ความเครียดแบบมองโกล, การอนุญาต และประเภทเชิงปัจจัย
• Санжеев, Г. ด. (1962)แกรมมาติกา บูร์เรียตสโคโก языка. โฟเนติก้าและมอร์โฟโลจิยา[ซานซีเยฟ, GD ไวยากรณ์ภาษาบูเรียต สัทศาสตร์และสัณฐานวิทยา] (PDF, 23 Mb) (เป็นภาษารัสเซีย)

• ( รู ) น. น. Поппе, Бурят-монгольское языкознание , л., Изд-во АН СССР, 1933
• กวีนิพนธ์นิทานพื้นบ้าน Buryat , Pushkinskiĭ dom, 2000 (CD)

• พจนานุกรมออนไลน์รัสเซีย-บูเรียต
• พจนานุกรมออนไลน์รัสเซีย-บูเรียต (ฉบับย่อ)