ภาษาโตไลหรือกวนัว เป็นภาษาที่ ชาวโตไลแห่งปาปัวนิวกินีใช้พูดกัน โดยพวกเขาอาศัยอยู่บนคาบสมุทรกาเซลล์ในจังหวัด อีสต์นิวบริเตน

ในเอกสารทางวิชาการมักเรียกภาษานี้ว่าโทไล (Tolai ) อย่างไรก็ตาม โทไลแท้จริงแล้วเป็นชื่อของกลุ่มวัฒนธรรม ชาวโทไลเองเรียกภาษาของตนว่าทินาตา ทูน่า (tinata tuna)ซึ่งแปลว่า 'ภาษาที่แท้จริง' ส่วนคำ ว่า ควนัว (Kuanua)นั้น ดูเหมือนจะเป็นคำใน ภาษา ราโมอาไอนา (Ramoaaina ) ที่แปลว่า 'สถานที่ตรงนั้น'

ภาษาโทไลอยู่ในกลุ่มภาษาออสโตรเนเซียนสาขาโอเชียเนียกลุ่มย่อยที่ใกล้เคียงที่สุดคือ กลุ่มภาษา ปัตปาตาร์-โทไลซึ่งรวมถึงภาษาลุงกาลุงกา (ซึ่งพูดกันในคาบสมุทรกาเซลล์) และภาษาปัตปาตาร์ (พูดกันในเกาะนิวไอร์แลนด์ ) ด้วย

แตกต่างจากภาษาอื่นๆ ในปาปัวนิวกินี ภาษาโทไลเป็นภาษาที่มีสุขภาพดีและไม่เสี่ยงต่อการสูญหายไปเพราะภาษาโทกพิซินแม้ว่าภาษาโทไลจะมีคำยืมจากภาษาโทกพิซินอยู่มาก เช่น คำว่า kubar เดิม ถูกแทนที่ด้วยคำว่า braun ในภาษาโทกพิซิน ซึ่งแปลว่า 'สีน้ำตาล' และคำว่าvilivil ในภาษาโทกพิซิน ซึ่งแปลว่า 'จักรยาน' ได้เข้ามาแทนที่คำว่าaingau เดิม ภาษาโทไลถือเป็นภาษาที่มีเกียรติและเป็นภาษาหลักในการสื่อสารในศูนย์กลางสำคัญสองแห่งของอีสต์นิวบริเตน ได้แก่โคโคโปและราบาอูล

ภาษาโทไลสูญเสียหน่วยเสียง/s/ไป ตัวอย่างเช่น คำว่า 'ดวงอาทิตย์' ในภาษาที่ใกล้เคียงกันของเกาะนิวไอร์แลนด์ ใต้ คือkesakeseซึ่งในภาษาโทไลได้ย่อเหลือเพียงkeakeอย่างไรก็ตาม หน่วยเสียง /s/ได้ถูกนำกลับเข้ามาอีกครั้งผ่านคำยืมจำนวนมากจากภาษาอังกฤษและภาษาโทกพิซิน

ภาษาโทไลเป็นภาษาที่ใช้พูดกันในคาบสมุทรกาเซลล์ ในจังหวัดอีสต์นิวบริเตน ประเทศปาปัวนิวกินี

กล่าวกันว่าภาษาโทไลเป็นหนึ่งใน ภาษา พื้นฐาน หลัก ของภาษาโทกพิซินคำศัพท์ทั่วไปบางคำในภาษาโทกพิซินที่น่าจะมาจากภาษาโทไล (หรือภาษาที่ใกล้เคียงกัน) ได้แก่:

ไอบิกา (จากไอบิกา ) – Hibiscus manihot

บัวย – 'หมาก '

diwai (จาก dawai ) – 'ต้นไม้, ไม้'

กูเรีย – 'แผ่นดินไหว'

kawawar (จากคาวาวาร์ ) – 'ขิง'

kiau – 'ไข่'

lapun – 'ผู้สูงอายุ'

liklik (จาก ikilik ) - 'เล็ก'

อุมเบน (จากอุเบน ) – 'อวนจับปลา'

สัทวิทยาของภาษาโทไล: ^{[ 2 ]}

เสียงสระยังสามารถแสดงเป็น[ə, ɛ, ʌ, ɔ, ʊ] /i/สามารถออกเสียงเป็น[j]ในตำแหน่งเริ่มต้นของคำ

สรรพนามในภาษาโทไลมี การแบ่งแยกตาม จำนวน 4 แบบ (เอกพจน์ ทวิพจน์ เอกพจน์ และพหูพจน์) และ การแบ่งแยกตาม บุคคล 3 แบบ (บุคคลที่หนึ่ง บุคคลที่สอง และบุคคลที่สาม) รวมถึง การแบ่งแยกแบบ รวม/ไม่รวมไม่มี การแบ่งแยก ตาม เพศ

เมื่อใช้ สรรพนามพหูพจน์นำหน้าคำกริยา จะไม่มีตัว -t ต่อท้าย

• ดาวานา! – 'ไปกันเถอะ!'
• Pa ave gire. – 'เรามองไม่เห็น'
• Dia tar pot – 'พวกเขามาถึงแล้ว'

ลำดับคำปกติของภาษาโทไลคือผู้กระทำ–กริยา–กรรม (AVO/SVO)

มีรูปแบบที่ไม่สม่ำเสมอเกี่ยวกับการใช้คำนำหน้าni-ซึ่งเปลี่ยนคำกริยาให้เป็นคำนาม โดยปกติแล้ว คำนำหน้าจะถูกเพิ่มเข้าไปที่คำกริยา เช่นlaun 'มีชีวิตอยู่' → a ni laun 'ชีวิต', ian 'กิน' → a ni an 'อาหาร', aring 'อธิษฐาน' → a ni aring 'คำอธิษฐาน' อย่างไรก็ตาม ในบางกรณี มันจะกลายเป็นคำแทรก⟨ in ⟩เช่นvarubu 'ต่อสู้' → av in arubu 'การต่อสู้', tata 'พูด' → at in ata 'ภาษา', mamai 'เคี้ยวหมาก' → am in amai '(หมากจำนวนเล็กน้อย) สำหรับเคี้ยว' คำแทรกนี้จะถูกแทรกหลังจากเสียงพยัญชนะต้นของคำกริยา อาจอธิบายได้อีกอย่างว่า คำนำหน้าni-ถูกเพิ่มเข้าไปเป็นคำนำหน้า และเสียงพยัญชนะต้นของคำกริยาเปลี่ยนตำแหน่งกับnในคำนำหน้า

ค้นหาCategory:Tolai lemmasใน Wiktionary ซึ่งเป็นพจนานุกรมฟรี

• หลักสูตรภาษาโตไล
• หน้าเว็บพิพิธภัณฑ์ภาษาเกี่ยวกับภาษาโทไล
• คอลเล็กชันจำนวนมากในParadisecประกอบด้วยวัสดุที่เขียนด้วยภาษาโทไล