ชื่อ อา ร์ เมเนียเข้ามาในภาษาอังกฤษผ่านทางภาษาละติน ซึ่งมาจากภาษากรีกโบราณἈρμενία

ชื่อที่ชาวอาร์เมเนีย ใช้เรียก ชาวอาร์เมเนียและประเทศอาร์เมเนียคือhay (พหูพจน์hayer ) และHayastan ตามลำดับ ที่ มาของชื่อประเทศอาร์เมเนีย ที่แท้จริงยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด และมีการคาดเดาต่างๆ นานาเพื่อเชื่อมโยงชื่อเหล่านั้นกับชื่อสถานที่หรือชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ ใน อดีต

อาร์เมเนียและชาวอาร์เมเนียเป็นชื่อที่ใช้กันทั่วไปในระดับสากลเพื่ออ้างถึงประเทศอาร์เมเนียและชาวอาร์เมเนีย แต่ชาว อาร์เมเนียเองไม่ได้ใช้ชื่อนี้เมื่อพูดภาษาอาร์เมเนียทำให้ชื่อนี้เป็น ชื่อที่ชาวอาร์เม เนีย ใช้เรียกประเทศตนเอง (exonym )

มีทฤษฎีและการคาดเดามากมายเกี่ยวกับที่มาของชื่ออาร์เมเนียแต่ยังไม่มีข้อสรุปที่เป็นเอกฉันท์ในหมู่นักประวัติศาสตร์และนักภาษาศาสตร์นักอาร์เมเนียวิทยาNicholas Adontzได้ปฏิเสธการคาดเดาบางส่วนในหนังสือของเขาในปี 1946 ^{[ 1 ]}

หลักฐานที่ชัดเจนและได้รับการยอมรับโดยทั่วไปเกี่ยวกับชื่อนี้ที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุย้อนไปถึงศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสต์ศักราช จากจารึกเบฮิสตุน สามภาษา ซึ่งมีการใช้ชื่ออาร์มินา (ในภาษาเปอร์เซียโบราณ ) ฮาร์มินูยา (ในภาษาเอลาม ) และอูราสตู (ในภาษาบาบิโลน ) และชื่อเรียกชาวอาร์เมเนีย ที่เทียบเท่ากัน เพื่ออ้างถึงอาร์เมเนียและผู้คนจากอาร์เมเนีย^{[ 2 ]}ในภาษากรีก คำ ว่าΑρμένιοι (หมายถึงชาวอาร์เมเนีย ) ปรากฏให้เห็นตั้งแต่ช่วงเวลาเดียวกัน โดยอาจเป็นการอ้างอิงที่เก่าแก่ที่สุดจากเศษข้อความที่ระบุว่าเป็นของเฮกาเตอุสแห่งมิเลตุส (ประมาณ 476 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ^{[ 3 ]}

ผู้เขียนบางคนเชื่อมโยงอาร์เมเนียกับรากศัพท์อินโด-ยุโรป*ar-ซึ่งหมายถึง "การประกอบ" ^{[ 4 ]}

นักอาร์เมเนียวิทยาในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เสนอว่าภาษาเปอร์เซียโบราณ𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴 a-r-mi-in(a)และภาษากรีกArmenoiเป็นส่วนต่อเนื่องจากชื่อสถานที่ของชาวอัสซีเรียArmânumหรือArmanî ^{[ 5 ]}มี บันทึก ในยุคสำริด บางรายการ ที่ระบุชื่อสถานที่นี้ในแหล่งข้อมูลทั้ง ของเม โสโปเตเมียและอียิปต์บันทึกที่เก่าแก่ที่สุดมาจากจารึกที่กล่าวถึงArmânumร่วมกับIblaในฐานะดินแดนที่ถูกพิชิตโดยNaram-Sin แห่ง Akkadในราว 2250 ปีก่อนคริสตกาล^{[ 6 ]}ซึ่งระบุว่าเป็นอาณานิคมของชาวอัคคาเดียนในภูมิภาคDiarbekr ^{[ 7 ]}นักประวัติศาสตร์หลายคน เช่นWayne Horowitzระบุว่าArmanî ซึ่งถูกพิชิตโดย Naram-Sin แห่ง Akkad คือเมือง Aleppoของซีเรีย^{[ 8 ]}

อาร์เมเนียยังถูกอ้างว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของอูร์มานี (หรืออูร์เมนู ) ซึ่งได้รับการยืนยันทางจารึกในจารึกเมนูอัสแห่งอูราร์ตู^{[ 9 ]}

เป็นไปได้ว่าชื่ออาร์เมเนียมีต้นกำเนิดมาจากอาร์มินี ซึ่งเป็นภาษาอูราร์ เทียน หมายถึง "ผู้อยู่อาศัยในอาร์เม" หรือ "ประเทศอาร์เม" ^{[ 10 ]}เผ่าอาร์เมในตำราอูราร์เทียนอาจเป็นเผ่าอูรูมูซึ่งในศตวรรษที่ 12 ก่อนคริสต์ศักราช พยายามบุกอัสซีเรียจากทางเหนือพร้อมกับพันธมิตรของพวกเขาคือชาวมุชกีและชาวคาสเกียน เผ่าอูรูมูตั้งถิ่นฐานในบริเวณใกล้เคียงกับซาซอนทำให้ภูมิภาคอาร์เมและดินแดนใกล้เคียงอย่างอูร์เมและอูรูมูตอนในได้รับชื่อนี้^{[ 11 ]}

อีกทางเลือกหนึ่ง บางคนตีความอาร์เมเนีย ว่าคือ ^ḪAR Minniซึ่งหมายถึง "ภูมิภาคภูเขาของมินนี" ^{[ 12 ]}มินนี (מנּי) ยังเป็นชื่อของภูมิภาคในพระคัมภีร์ไบเบิล ปรากฏในพระคัมภีร์ไบเบิล ( เยเรมีย์ 51:27 ) เคียงข้างอารารัตและอัชเคนาซซึ่งน่าจะเป็นที่เดียวกับมินไนในจารึกของชาวอัสซีเรีย^{[ 13 ]}ซึ่งตรงกับ มันไน ชื่อ อาร์ เมเนียใน ภาษาเอลามถูกจารึกไว้ว่าhar-mi-nu- ya ^{[ 14 ]}

ชื่อErimenaปรากฏในจารึก Urartian ในฐานะบิดาของกษัตริย์Rusa IIIซึ่งสามารถตีความได้ว่าหมายถึง "Rusa บุตรชายของชาวอาร์เมเนีย" ^{[ 15 ]}

มีการคาดการณ์เพิ่มเติมเกี่ยวกับการมีอยู่ของชนเผ่าอาร์เมน ( Armans , Armani ; Armenian : Արմեններ Armenner , Առամեններ Aṙamenner ) ในยุคสำริด ซึ่งอาจเหมือนกันหรือเป็นกลุ่มย่อยของHayasa-Azzi [ ^{16 ] [ 17 ] ใน}กรณีนี้อาร์เมเนียจะเป็นชื่อชาติพันธุ์มากกว่าชื่อสถานที่หลักฐานของชนเผ่าดังกล่าวไม่เคยถูกค้นพบ

ตามประเพณีของชาวอาร์เมเนียมีบรรพบุรุษผู้มีชื่อเสียงคืออาราม ผู้สืบเชื้อสาย โดยตรงจากไฮก์ ( Հայկ ) บุตรชายของฮาร์มาและบิดาของอาราผู้สวยงาม (ตามที่โมเสสแห่งโครีน นักประวัติศาสตร์ชาวอาร์เมเนียโบราณ กล่าวไว้ ) ^{[ 18 ] [ 19 ]}อารามที่มีอายุมากกว่ามากบุตรชายของเชมก็ถูกกล่าวถึงในหนังสือปฐมกาลนักประวัติศาสตร์ฟลาวิอุส โจเซฟัส [ ^{20 ] และ}ม้วนหนังสือทะเลเดดซีว่าเป็นผู้ปกครอง "ดินแดนเมโสโปเตเมียทั้งหมดระหว่างแม่น้ำไทกริสและยูเฟรติสทางเหนือของชาวคาลเดียไปจนถึงชายแดนของเทือกเขาอัสชูร์และดินแดนอารารา" ^{[ 21 ]} บาง ครั้งอารามก็ถูกเทียบเท่ากับอาราเมแห่งอูราร์ตูกษัตริย์องค์แรกที่รู้จักของอูราร์ตู^{[ 22 ]}ชื่อเรียกตนเองว่าHayk' (จากภาษาอาร์เมเนียคลาสสิก ) ในประเพณีเดียวกันนี้สืบย้อนไปถึง Hayk เอง^{[ 23 ]}

ชื่อArmenและArmanซึ่งเป็นชื่อผู้หญิงArminéเป็นชื่อที่ชาวอาร์เมเนียนิยมใช้ นอกจากนี้ Arminยังเป็นชื่อที่ชาวเปอร์เซีย ใช้ด้วย ^{[ 24 ]}

ชาวอาร์เมเนียใช้ชื่อที่มาจากรากศัพท์hay-เป็นชื่อเรียกตนเองHay (เอกพจน์) และHayer (พหูพจน์) ใช้เรียกชาวอาร์เมเนียHayastan (Hay + -a- + -stan )ใช้เรียกประเทศของพวกเขา ในขณะที่Haykเคยใช้ในอดีตและยังคงใช้ในเชิงโรแมนติกในปัจจุบัน

ตามที่Diakonoff กล่าว ชื่อกลุ่มชาติพันธุ์อาจมาจากชื่อProto-Armenian ที่ไม่ปรากฏหลักฐาน *hatiyos หรือ *hatyos → *hayo → hay ^{[ 25 ] [ 26 ]}ที่เกี่ยวข้องกับUrartian 𒆳𒄩𒀀𒋼 ( ^KUR ḫa-a-te , "ดินแดนของชาวฮิตไทต์") จากHittite 𒄩𒋾 (ḫa-ti /Ḫatti/) ในภาษาอาร์เมเนียเสียงสระแทรกระหว่างพยัญชนะProto-Indo-European *-t-หายไปและกลายเป็น /y/ ^{[ 27 ]}เปรียบเทียบ*ph₂tḗr → *hatir → *hayir → hayr ("พ่อ") ตัวอย่างอื่นๆ ได้แก่*h₂eh₁ter- → *ātr- → *ayr → ayrem ("เผา"), *bʰréh₂tēr → ełbayr ("พี่ชาย")

ชาวอูราร์เทียนตั้งชื่อดินแดนทั้งหมดทางตะวันตกของแม่น้ำยูเฟรติส ว่า Ḫāte ซึ่งรวมถึงดินแดนรอบเมืองมาลาตยา (ภูมิภาคที่สันนิษฐานว่ามีผู้พูดภาษาอาร์เมเนียโบราณอาศัยอยู่) ไดอาโคนอฟตั้งทฤษฎีว่าเมื่อชาวอูราร์เทียนถูกกลืนเข้ากับชาวอาร์เมเนียโบราณ พวกเขาก็รับเอาภาษาอินโด-ยุโรปมาใช้และเรียกตัวเองด้วยชื่อเดียวกับชาวฮิตไทต์^{[ 28 ]}

บางคนเสนอว่ารากศัพท์ของ คำว่า hay-มาจากชื่อของอาณาจักรที่อยู่ใกล้กับที่ราบสูงอาร์เมเนียที่เรียกว่าḪayaša ^{[ 25 ]}

ข้อสันนิษฐานคือชื่อHayk'น่าจะมาจากHayasaแต่ Diakonoff ถือว่า "ไม่สามารถพิสูจน์ได้และโดยเนื้อแท้แล้วไม่น่าจะเป็นไปได้" ตามที่ Kapantsjan กล่าว คำต่อท้าย-saในHayasaเป็นคำต่อท้ายชื่อสถานที่ โบราณ ของภาษาลูเวียน-ssasซึ่งใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วทั้งอนาโตเลียแต่คำต่อท้ายนี้ไม่มีอยู่ในภาษาอาร์เมเนีย นอกจากนี้ยังมีการโต้แย้งว่าḫ ตัวแรก ในḪayašaที่ให้เสียง/h/ในภาษาอาร์เมเนียนั้นไม่น่าจะ เป็นไปได้ ^{[ 29 ]}อย่างไรก็ตามVartan Matiossianและคนอื่นๆ โต้แย้งว่าเนื่องจาก Hayasa เป็นชื่อภายนอกของชาวฮิตไทต์ (หรือที่ได้รับอิทธิพลจากฮิตไทต์) ที่ใช้กับดินแดนต่างประเทศ คำต่อ ท้าย -asaจึงยังคงมีความหมายว่า "ดินแดนของ" ^{[ 30 ]}นอกจากนี้ การออกเสียงเช่น "Ḫayasa" (เช่น "Khayasa") สามารถเข้ากันได้กับHayเนื่องจาก หน่วยเสียง hและkh ของภาษาฮิตไทต์ สามารถใช้แทนกันได้ ซึ่งเป็นลักษณะที่มีอยู่ในภาษาถิ่นอาร์เมเนียบางภาษาเช่นกัน^{[ 30 ]}

ตามประเพณีทางประวัติศาสตร์ของชาวอาร์เมเนียนามแฝงHayk' (Հայյկ) มาจากบรรพบุรุษที่มีชื่อเดียวกันใน ตำนาน ของประเทศอาร์เมเนียHayk (Հայկ)

Hayอาจมาจาก คำใน ภาษาโปรโตอินโด-ยุโรป*h₂éyos (หรืออาจจะเป็น*áyos ) ซึ่งหมายถึง "โลหะ" ตามทฤษฎีนี้ Hayasa หมายถึง "ดินแดนแห่งโลหะ" ซึ่งหมายถึงเทคนิคโลหะวิทยาในยุคแรกๆ ที่พัฒนาขึ้นในภูมิภาคนี้^{[ 31 ]}

ตามที่ JG Macqueen นักฮิตไทต์วิทยาได้กล่าวไว้ ภูมิภาค Hayasa-Azzi อุดมไปด้วยแร่โลหะ การมีทรัพยากรนี้ดึงดูดความสนใจของชาวฮิตไทต์และนำไปสู่การปะทะกันบ่อยครั้งระหว่าง Hayasa-Azzi และ Hatti ซึ่งต้องการโลหะจาก Hayasa เพื่อผลิตอาวุธ^{[ 32 ]}

ที่ราบสูงอาร์เมเนียและภูมิภาคปอนตุสมีชื่อเสียงในด้านเทคนิคการถลุงทองสัมฤทธิ์และเหล็กจนถึงยุคคลาสสิก^{[ 33 ]}ชาวกรีกและโรมันโบราณกล่าวถึงผู้คนที่อาศัยอยู่ทางเหนือของอาร์เมเนียที่เรียกว่าชาลิเบส (Χᾰ́λῠψ) นักวิชาการบางคนตั้งทฤษฎีว่าชื่อนี้หมายถึง "เหล็กกล้า"

นักภาษาศาสตร์ในศตวรรษที่ 19 ฟรีดริช สปีเกลและไฮน์ริช คีเพิร์ตเสนอว่าhayอาจมาจาก*potiซึ่งเป็นภาษาโปรโตอินโด-ยุโรป หมายถึง "เจ้านาย, นาย, สามี" ตามทฤษฎีนี้ ชื่อนี้ซึ่งมีคำต่อท้ายพหูพจน์ พัฒนามาจาก*potiio → *hetiyo → *hatiyo → hay ^{[ 34 ]} การเปลี่ยนพยัญชนะ p →hและt→yเป็นเรื่องปกติในภาษาอาร์เมเนีย ตัวอย่างเช่น คำภาษาโปรโตอินโด-ยุโรป*pH₂tér- (พ่อ) กลายเป็นhayrในภาษาอาร์เมเนีย นอกจากนี้ การเปลี่ยนสระจากo → aสามารถอธิบายได้ เนื่องจากมีอยู่ในภาษาอินโด-ยุโรปอื่นๆ เช่น ภาษาสันสกฤตpatih (นาย, สามี) และภาษาลิทัวเนียpatis (สามี) ซึ่งทั้งสองคำสืบเชื้อสายมาจากภาษาโปรโตอินโด-ยุโรป* potiตามที่อาร์เมน เปโตรสยานกล่าว คำว่าhayถูกใช้เพื่อหมายถึง "สามี หัวหน้าครอบครัว" ในภาษาถิ่นอาร์เมเนียหลายภาษา^{[ 35 ]}เปโตรสยานเสนอว่าEtiuniซึ่งเป็นชื่อของกลุ่มชนเผ่าที่มีอำนาจทางตอนเหนือของ Urartu อาจสะท้อนถึงรูปแบบภาษา Urartian ของ*hetiyoหรือ* hatiyo ^{[ 36 ]}

คำภาษาจอร์เจียSomkhetiสำหรับอาร์เมเนีย และSomekhiสำหรับชาวอาร์เมเนีย รวมถึงคำที่ดัดแปลงมาจากคำเหล่านี้ ถูกใช้โดยชาวจอร์เจียและชนบางกลุ่มในแถบเทือกเขาคอเคซัส

ตามที่ Diakonoff กล่าว ชื่อนี้ได้มาจากการสลับตำแหน่งจากชื่อประเทศที่เรียกว่าSuḫmuในภาษาอัคคาเดียนและZuhmaในภาษาฮิตไทต์ซึ่งตั้งอยู่ในหุบเขายูเฟรติสตอนบนใกล้กับชนเผ่าคอเคซัสใต้และสันนิษฐานว่าเคยมีชาวอาร์เมเนียโบราณอาศัยอยู่^{[ 37 ]}

ศาสตราจารย์เจมส์ อาร์. รัสเซลล์แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด กล่าวว่า โซเมคี หมายถึงชาวมุชกีซึ่งไดอาโคโนฟสันนิษฐานว่าเป็นผู้พูดภาษาอาร์เมเนีย

ในอดีตใช้เป็นคำพ้องความหมายของอาร์เมเนีย [ ^{38 ]}ในรูปแบบของUrartuในภาษาอัคคาเดียนสำเนียงอัสซีเรียและUrashtu ในภาษาบาบิโลเนีย ^{สำเนียง}บาบิโลเนีย รวมถึงAraratในภาษาฮีบรูในพระ คัมภีร์ ชื่อAraratถูกเปลี่ยนเป็นArmeniaในพระคัมภีร์ตั้งแต่ศตวรรษที่ 1 หลังคริสต์ศักราชในงานเขียนทางประวัติศาสตร์^{[ 39 ]}และ การ แปลภาษาละตินในยุคแรกๆ^{[ 40 ]}ชื่อนี้ได้รับการบันทึกไว้ในชื่อUruatriตั้งแต่ศตวรรษที่ 13 ก่อนคริสต์ศักราชโดยกษัตริย์อัสซีเรียShalmaneser Iและถูกใช้สลับกับArmenia ^{[ 41 ]}จนกระทั่งมีการบันทึกครั้งสุดท้ายที่ทราบจากศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราชโดยXerxesในจารึก XV ของ เขา^{[ 42 ]}ในช่วงต้นของยุคโบราณคลาสสิกการใช้Urartu ลดลงและถูก แทนที่ด้วยArmenia อย่างสมบูรณ์ ชื่อนี้ยังคงถูกใช้ในรูปแบบAyrarat ^{[ 43 ]}สำหรับจังหวัด กลาง ของอาร์เมเนียโบราณ (ซึ่งStrabo บันทึกไว้ว่า Aurarat ) ^{[ 44 ]}เป็นชื่อทางเลือกที่ใช้น้อยมากสำหรับสาธารณรัฐอาร์เมเนียแห่งแรก ( สาธารณรัฐอาราราเตียน ) ^{[ 45 ] [ 46 ]} และสำหรับ รัฐเคิร์ดที่ดำรงอยู่ไม่นานและประกาศตนเอง ซึ่งรู้จักกันในชื่อ สาธารณรัฐอารารัตปัจจุบันอารารัตถูกใช้เป็นหนึ่งในชื่อที่ตั้งให้กับภูเขาสองยอดในที่ราบสูงอาร์เมเนีย ใน ประเทศตุรกีในปัจจุบันและสำหรับจังหวัดที่มีชื่อเดียวกันในสาธารณรัฐอาร์เมเนีย นอกจากนี้ยังเป็น ชื่อที่ ชาว อาร์เมเนียใช้ กันทั่วไปอีกด้วย

• ประวัติศาสตร์อาร์เมเนีย; Tacentral.com
• ชื่ออื่นหรือชื่อที่แตกต่างกันของสาธารณรัฐอาร์เมเนีย
• ประวัติศาสตร์ของอาร์เมเนีย