กิลเบอร์เทส
คิริบาติ, คิราบาเตเซ, ตุงการู
Taetae ni Kiribati
ชาวพื้นเมือง	คิริบาติ
เชื้อชาติ	ไอ-คิริบาติ
ผู้พูดภาษาแม่	120,000 (2002–2019) [ 1 ]
ตระกูลภาษา	ออสโทรเนเซียน มาลายู-โพลินีเซีย โอเชียนิก มหาสมุทรตอนกลาง-ตะวันออก ไมโครนีเซียน กิลเบอร์เทส
ระบบการเขียน	ภาษา ละติน ( อักษรกิลเบิร์ต )
สถานะอย่างเป็นทางการ
ภาษาทางการใน	คิริบาติ
ควบคุมโดย	คณะกรรมการภาษาคิริบาติ
รหัสภาษา
ISO 639-2	gil
ISO 639-3	gil
กลอตโตล็อก	gilb1244
แผนที่แสดงการกระจายตัวของ ภาษาไมโครนีเซียก่อนยุคอาณานิคมพื้นที่ที่พูดภาษา Gilbertese ถูกระบายสีฟ้า และไม่รวมหมู่เกาะ LineและRabiในฟิจิ

กิลเบอร์ตีส ( taetae ni Kiribati ) หรือที่รู้จักในชื่อคิริบาส (บางครั้ง เรียกว่า KirabateseหรือTungaru ) เป็นภาษาออสโตรนีเซียนที่พูดเป็นภาษาคิริบาสเป็น หลัก เป็นของ กลุ่ม ภาษาโอเชียนิ ก สาขาไมโครนีเซียน

คำว่าKiribatiซึ่งเป็นชื่อปัจจุบันของหมู่เกาะนี้ เป็นการดัดแปลงชื่อ "Gilberts" ของยุโรปให้เข้ากับระบบเสียง ของชาวกิลเบิร์ต นักท่องเที่ยวชาวยุโรปในยุคแรกๆ รวมถึงพลเรือเอกจอห์น ไบรอนซึ่งเรือของเขาบังเอิญมาถึงเกาะนิคูเนาในปี 1765 ^{[ 2 ]}ได้ตั้งชื่อเกาะบางแห่งว่าKingsmill หรือ Kings Mill Islandsหรือสำหรับกลุ่มทางเหนือ ว่า les îles Mulgraveในภาษาฝรั่งเศส^{[ 3 ]} แต่ในปี 1820 พลเรือเอกอดัม โยฮันน์ ฟอน ครูเซนสเติร์นได้เปลี่ยนชื่อเกาะเหล่านี้เป็นภาษาฝรั่งเศสว่าles îles Gilbertตามชื่อของกัปตันโทมัส กิลเบิร์ตผู้ซึ่งเดินทางผ่านเกาะเหล่านี้พร้อมกับกัปตันจอห์น มาร์แชลล์ในปี 1788 การเดินทางมายังหมู่เกาะนี้ของชาวยุโรป อเมริกัน และจีน เริ่มต้นจากการล่าปลาวาฬและการค้าน้ำมันในช่วงทศวรรษ 1820 ซึ่งไม่ต้องสงสัยเลยว่าชาวยุโรปได้เรียนรู้ที่จะพูดภาษานี้ เช่นเดียวกับที่ชาวกิลเบิร์ตเรียนรู้ที่จะพูดภาษาอังกฤษและภาษาอื่นๆ ที่ไม่ใช่ภาษาของพวกเขา รายการคำศัพท์ภาษา Gilbertese ฉบับแรกสุดได้รับการตีพิมพ์โดยนิตยสารRevue coloniale ของฝรั่งเศส (ปี 1847) โดยศัลยแพทย์ผู้ช่วยบนเรือรบLe Rhinในปี 1845 เรือรบของเขาได้ช่วยเหลือชาว Gilbertese ที่ลอยมาตามน้ำจากKuriaซึ่งพวกเขาพบใกล้กับTabiteueaอย่างไรก็ตาม จนกระทั่งHiram Bingham IIเริ่มทำงานเผยแผ่ศาสนาในAbaiangในช่วงทศวรรษ 1860 ภาษาจึงเริ่มมีรูปแบบการเขียนอย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน

บิงแฮมเป็นคนแรกที่แปลพระคัมภีร์เป็นภาษากิลเบิร์ต และเขียนหนังสือเพลงสวดหลายเล่ม พจนานุกรม (ปี 1908 หลังเสียชีวิต) และคำอธิบายในภาษาของหมู่เกาะกิลเบิร์ต อัลฟองส์ โคลอมบ์ บาทหลวงชาวฝรั่งเศสในตาฮิติเขียนหนังสือในปี 1888 ชื่อ Vocabulaire arorai (îles Gilbert) précédé de notes grammaticales d'après un manuscrit du P. Latium Levêque et le travail de Hale sur la langue Tarawa / par le PACบาทหลวงเลอเวกตั้งชื่อภาษากิลเบิร์ตว่าอาโรไร (จากอาโรเร ) เมื่อโฮราทิโอ เฮลเรียกพวกเขาว่าทาราวางานเขียนชิ้นนี้ยังอ้างอิงจากคำอธิบายภาษากิลเบิร์ตในภาษาอังกฤษที่รู้จักกันครั้งแรก ซึ่งตีพิมพ์ในปี 1846 ในหนังสือEthnology and Philology of the US Exploring Expeditionที่รวบรวมโดยโฮราทิโอ เฮล

ชื่อทางการของภาษานี้คือte taetae ni Kiribatiหรือ 'ภาษาของชาวกิลเบิร์ต' แต่ชื่อที่เรียกกันทั่วไปคือte taetae n aomataหรือ 'ภาษาของประชาชน'

คำอธิบายที่สมบูรณ์และครอบคลุมที่สุดเกี่ยวกับภาษานี้ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกในพจนานุกรมDictionnaire gilbertin–françaisของบาทหลวงเออร์เนสต์ ซาบาติเยร์ ( 981 หน้า, 1952–1954) ซึ่งเป็นบาทหลวงคาทอลิก ต่อมาได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษบางส่วนโดยซิสเตอร์โอลิเวีย โดยได้รับความช่วยเหลือจากคณะกรรมการแปซิฟิกใต้

ประชากรมากกว่า 96% จากทั้งหมด 119,000 คนที่อาศัยอยู่ในคิริบาติประกาศตนเองว่าเป็นชาวI-Kiribati ^{[ 4 ]}และพูดภาษา Gilbertese ภาษา Gilbertese ยังเป็นภาษาที่พูดโดยประชากรส่วนใหญ่ของ เกาะ Nui ( ตูวาลู ) เกาะ Rabi ( ฟิจิ ) และเกาะอื่นๆ ที่ชาว I-Kiribati ได้ย้ายถิ่นฐานไป ( หมู่เกาะโซโลมอนโดยเฉพาะจังหวัด Choiseulและวานูอาตู ) หลังจากโครงการการตั้งถิ่นฐานหมู่เกาะฟีนิกซ์^{[ 5 ]}หรืออพยพไป (ส่วนใหญ่ไปยังนิวซีแลนด์และฮาวาย )

97% ของผู้ที่อาศัยอยู่ในคิริบาตีสามารถอ่านภาษา Gilbertese ได้ และ 80% สามารถอ่านภาษาอังกฤษได้^{[ 4 ]}เป็นหนึ่งในภาษาโอเชียเนีย ภาษาโอเชียเนียที่มีผู้พูดมากที่สุดคือภาษาฟิจิตะวันออกที่มีผู้พูดมากกว่า 600,000 คน และภาษาซามัวที่มีผู้พูดประมาณ 400,000 คน ภาษา Gilbertese, Tongan , Tahitian , Māori , Western FijianและTolai ( คาบสมุทร Gazelle ) แต่ละภาษามีผู้พูดมากกว่า 100,000 คน

ในปี 2020 โรงเรียนฟินเลย์สันพาร์คในโอ๊คแลนด์กลายเป็นโรงเรียนแห่งแรกในนิวซีแลนด์ที่จัดตั้งหน่วยภาษากิลเบิร์ต โดยมีเอริกา แทอังเป็นครูผู้สอน^{[ 6 ] [ 7 ]}

1. คิริบาติ 103,000 (สำมะโนประชากรปี 2010) ^{[ 1 ]}
2. ฟิจิ 6,600 (2019) ^{[ 1 ]}
3. หมู่เกาะโซโลมอน 6,800 (2012) ^{[ 1 ]}
4. นิวซีแลนด์ 2,196 (สำมะโนประชากรนิวซีแลนด์ปี 2018) ^{[ 8 ]}
5. นาอูรู 1,500 จากนั้น 500 อ้างอิงในปี 2011 ^{[ 9 ]}
6. ตูวาลู , 100 (2002) ^{[ 1 ]}
7. วานูอาตู 400
8. สหรัฐอเมริกา ( ฮาวาย ) 141 (สำมะโนประชากรของสหรัฐอเมริกา ปี 2010)

ภาษากิลเบอร์เตสมีสองสำเนียง หลัก คือ สำเนียงเหนือและสำเนียงใต้ ความแตกต่างหลักๆ อยู่ที่การออกเสียงบางเสียง นอกจากนี้ เกาะบูตาริตาริและเกาะมาคินยังมีสำเนียงของตนเองซึ่งแตกต่างจากภาษาคิริบาติมาตรฐานในด้านคำศัพท์และการออกเสียงบางส่วน

• บานาบัน ( เกาะบานาบาและ ราบี ประเทศฟิจิ )
• คิริบา สตอนเหนือ ( มาคินบูตาริทาริ มาราเคอิ อาไบอังตาราวาไมอานา คูเรียอาเบมามาและอารานูกา )
  • บูตาริทาริ/มาคิน ( บูตาริทาริและมาคิน )
• นูเอียน ( ตูวาลู )
• คิริบาสตอนใต้ ( ทาบิเตอัว โอโนโทอา โนนูติเบรูนิคูเนาทามานาและอาโรแร )

¹บางครั้งเมื่อสะท้อนเสียง/t/ ของภาษา โปรโตไมโครนีเซียน ²บางครั้งเมื่อสะท้อนเสียง/k/ ของภาษา โปรโตไมโครนีเซียน

ภาษา Gilbertese ประกอบด้วยพยัญชนะ 13 ตัว และเสียงสระ 10 ตัว^{[ 11 ]}

การ ออกเสียง /a/จะใกล้เคียงกับ[ä]ยกเว้นหลังจากเสียง/mˠ/และ/pˠ/ที่ มีการเปลี่ยนเสียงเป็นเสียงเพดานอ่อน

ปริมาณมีลักษณะเฉพาะสำหรับสระและพยัญชนะนาสิกธรรมดา แต่ไม่ใช่สำหรับเสียงที่เหลือ ดังนั้นana /ana/ (คำนำหน้าบุรุษที่สามเอกพจน์) จึงแตกต่างจากaana /aːna/ ( แปลว่า ด้านล่าง ) เช่นเดียวกับanna /anːa/ ( แปลว่า แผ่นดินแห้ง ) คู่คำที่มีความแตกต่างน้อยที่สุดอื่นๆ ได้แก่: ^{[ 13 ]}

ภาษากิลเบอร์เตสเขียนด้วยอักษรละตินซึ่งเริ่มใช้ในทศวรรษ 1860 เมื่อฮิราม บิงแฮม จูเนียร์มิชชันนารีโปรเตสแตนต์แปลพระคัมภีร์ไบเบิลเป็นภาษากิลเบอร์เตสเป็นครั้งแรก ก่อนหน้านั้น ภาษานี้ไม่มีการเขียน นับตั้งแต่คิริบาตีได้รับเอกราชในปี 1979 สระและพยัญชนะเสียงยาวจะใช้การซ้ำตัวอักษร เช่นเดียวกับในภาษาดัตช์และฟินแลนด์ มีการใช้ ไดกราฟบางส่วนสำหรับเสียงนาสิกเพดานอ่อน ( /ŋ ŋː/ ) และเสียงริมฝีปากสองข้างที่เปลี่ยนเป็นเสียงเพดานอ่อน ( /pˠ mˠ/ ) บิงแฮมและมิชชันนารีโรมันคาทอลิกกลุ่มแรก (ปี 1888) ไม่ได้ระบุความยาวของสระโดยการซ้ำตัวอักษรในอักษรของพวกเขา ความแตกต่างระหว่างการสะกดคำของโปรเตสแตนต์และโรมันคาทอลิกเป็นปัญหามาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2438 ^{[ 17 ]}ทั้งสองไม่ได้แยกแยะการออกเสียงของสระ /a/ หลังเสียงริมฝีปากสองพยางค์ที่ออกเสียงเบาอย่างชัดเจน เช่น/pˠ/ (bw) และ/mˠ/ (mw) ซึ่งส่งผลให้เกิดความแตกต่างระหว่างอักษรแบบเก่าและอักษรแบบใหม่ ตัวอย่างเช่น คำว่าmaneabaควรเขียนว่าmwaneabaหรือแม้แต่mwaaneabaและอะทอลล์Makin ควรเขียน ว่าMwaakinคริสตจักรโปรเตสแตนต์คิริบาติเพิ่งใช้อักษรที่แตกต่างกันสำหรับเสียงริมฝีปากสองพยางค์ที่ออกเสียงเบา “b'a” และ “m'a” ซึ่งพบได้ในสิ่งพิมพ์ของโปรเตสแตนต์

Gilbertese มีลำดับคำพื้นฐานคือ กริยา–วัตถุ–ประธาน (VOS)

ภาษา Gilbertese ขาดระบบการระบุคำนามเชิงสัณฐานวิทยา หมายความว่า คำนามนั้นไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นคำนามโดยตัวมันเอง อย่างไรก็ตาม คำนามเอกพจน์สามารถแยกแยะได้จากคำอื่นๆ เนื่องจากมีคำนำหน้า " te " แต่ไม่ใช่คำนามเอกพจน์ทุกคำที่จะต้องมีคำนำหน้า เช่น ชื่อคนและสถานที่ คำที่ใช้บอกทิศหลัก และคำนามเฉพาะอื่นๆ

คำนามใดๆ ก็สามารถสร้างขึ้นจากคำกริยาหรือคำคุณศัพท์ได้โดยการใส่คำนำหน้า " te "

• นาโกะ (นำกลับบ้าน)
• te nako (การเดินทาง)
• อุราอุระ (สีแดง)
• te uraura (ความแดง)

คำนามสามารถระบุความเป็นเจ้าของได้ (โดยบุคคลและจำนวน) ความเป็นพหูพจน์จะระบุได้เฉพาะในคำนามบางคำโดยการยืดสระตัวแรก^{[ 18 ]}ถึงกระนั้น รูปแบบเอกพจน์ก็อาจถูกนำมาใช้ได้ แม้ว่าจะมีคำอ้างอิงเป็นพหูพจน์ก็ตาม หากไม่มีตัวบ่งชี้อื่นใดที่แสดงถึงความเป็นพหูพจน์

• te boki (หนังสือ)
• บุ๊คกี้ (หนังสือ)

ไม่มีข้อกำหนดบังคับเรื่องเพศ สามารถระบุเพศได้โดยการเติมmmwaane (ชาย) หรือaiine (หญิง) ต่อท้ายคำนาม

• te moa (ไก่)
• te moa mmwaane (ไก่ตัวผู้) (การเขียน mwaneเป็นเรื่องปกติมากกว่า)
• te moa aiine (hen) (การเขียน aineเป็นที่นิยมมากกว่า)
• tariu ^{[ 19 ]} (พี่ชายหรือน้องสาวของฉัน ถ้าเขาหรือเธอมีเพศเดียวกับผู้พูด)
• maneu ^{[ 20 ]} (พี่ชายหรือน้องสาวของฉัน ถ้าเขาหรือเธอมีเพศต่างจากผู้พูด)

สำหรับคำนามที่เป็นชื่อคน สามารถใช้คำเชื่อม 'n' ได้

• ataei (เด็ก)
• ataeinimmwaane (boy)
• ataeinnaiine (girl)

คำนามที่แสดงผู้กระทำสามารถสร้างได้โดยใช้คำอนุภาคtia (เอกพจน์) หรือtaan(i) (พหูพจน์)

ในภาษา Gilbertese คำนามสามารถแบ่งออกเป็นคำนามที่มีชีวิตและคำนามที่ไม่มีชีวิต คำนามที่มีชีวิตได้แก่ มนุษย์และสัตว์ส่วนใหญ่ ในขณะที่คำนามที่ไม่มีชีวิตหมายถึงสิ่งอื่น ๆ ทั้งหมด

การแสดงความเป็นเจ้าของ เมื่อผู้เป็นเจ้าของเป็นสิ่งไม่มีชีวิต จะใช้คำลงท้าย "n" ในการเขียน อาจเขียนรวมกับคำก่อนหน้า หรือเขียนแยกต่างหากก็ได้ ในกรณีที่การใช้ "n" ไม่สอดคล้องกับหลักสัทศาสตร์ของภาษา อาจใช้ "in" หรือ "ni" แทน ในวลีที่ผู้เป็นเจ้าของเป็นสิ่งมีชีวิต จะต้องใช้สรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของแบบพิเศษ (ดูสรรพนาม )

คำนามสามารถจำแนกได้เป็นคำนามที่โอนกรรมสิทธิ์ได้และคำนามที่โอนกรรมสิทธิ์ไม่ได้ คำนามที่โอนกรรมสิทธิ์ไม่ได้ ได้แก่ อวัยวะในร่างกาย ครอบครัว และความรู้สึก เป็นต้น คำศัพท์ใหม่ที่เพิ่งนำมาใช้ในภาษาจะไม่ถือว่าเป็นคำนามที่โอนกรรมสิทธิ์ไม่ได้ ความหมายของคำบางคำอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับว่าคำนั้นถือว่าเป็นคำนามที่โอนกรรมสิทธิ์ได้หรือไม่

นอกจากนี้ คำคุณศัพท์ยังสามารถสร้างขึ้นจากคำนามได้โดยการซ้ำคำที่มีความหมายว่า "อุดมสมบูรณ์ใน" เช่นkarau ("ฝน"), kakarau ("ฝนตก")

ในภาษา Gilbertese มีคำนำหน้าคำนามสองแบบ:

ทั้งสองคำไม่ได้บ่งบอกถึงความแน่นอน ดังนั้นจึงสามารถแปลได้ว่า "a(n)" และ "the" เหมือนกัน

เมื่อนำหน้าคำนามรวมหรือชื่อของสาร " te " สามารถแปลว่า "บางส่วน" ได้ มีคำนามจำนวนจำกัด ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึงสิ่งที่มีอยู่เฉพาะเจาะจง ที่ไม่ต้องใช้teเช่น คำว่าtaai "ดวงอาทิตย์", karawa "ท้องฟ้า", taari/marawa "ทะเล" เป็นต้น ที่น่าสนใจคือTe Atua "พระเจ้า" เป็นข้อยกเว้น คำนำหน้าteยังทำหน้าที่เป็นตัวเปลี่ยนคำคุณศัพท์ให้เป็นคำนามด้วย ในขณะที่teใช้สำหรับคำนามเอกพจน์ ภาษานี้มีคำนำหน้าพหูพจน์คือtaianอย่างไรก็ตาม การใช้คำนำหน้าพหูพจน์นั้นจำกัดเฉพาะคำนามนับได้ที่บ่งบอกถึงความเป็นพหูพจน์อยู่แล้ว คำนามรวมโดยทั่วไปไม่ใช้taianในบางสถานการณ์ เมื่อความเป็นพหูพจน์ชัดเจนจากคำรอบข้างก็สามารถละ taian ได้

คำนำหน้าชื่อใช้แสดงชื่อบุคคล สำหรับเพศชายจะใช้ ' te ' นำหน้าชื่อที่ขึ้นต้นด้วย <i, u, w, b, ng>, ' tem ' นำหน้า <b, m>, ' ten ' นำหน้า <a, e, o, n, r, t> และ ' teng ' นำหน้า <k, (ng)>

คำสรรพนามมีรูปแบบที่แตกต่างกันไปตามกรณี: ประธาน (nominative), กรรม (accusative), เน้นย้ำ (emphatic) (คำเรียกขาน, สรรพนามเสริม), และแสดงความเป็นเจ้าของ (genitive) (คำแสดงความเป็นเจ้าของ)

ภาษากิลเบิร์ตใช้ระบบคำชี้เฉพาะเพื่อระบุความใกล้ชิดเชิงพื้นที่ของสิ่งที่อ้างถึงกับผู้พูด คำชี้เฉพาะเหล่านี้เป็นคำชี้เฉพาะหลังคำนาม หมายความว่าพวกมันจะตามหลังคำนามที่พวกมันขยายความ^{[ 21 ]}

คำสรรพนามชี้เฉพาะเพศหญิงไม่มีรูปพหูพจน์ ต่างจากคำสรรพนามชี้เฉพาะเพศชาย และคำสรรพนามชี้เฉพาะบุคคลในรูปพหูพจน์นั้นใช้เรียกกลุ่มที่มีทั้งเพศชายและหญิง

สรรพนามวิเศษณ์^{[ 21 ]}ยังมีการแบ่งระยะทางออกเป็น 3 แบบ คือใกล้ กลาง และไกล

Ngkeใช้สำหรับสถานการณ์สมมติที่อาจส่งผลกระทบในปัจจุบัน หากมีการเปลี่ยนแปลงในอดีต ส่วน Ngkanaใช้สำหรับสถานการณ์ที่ยังไม่ทราบผลลัพธ์หรือความจริง

แม้ว่าคำคุณศัพท์จะมีลักษณะคล้ายคลึงกับกริยาไม่ต้องการกรรมอยู่หลายอย่าง แต่ก็มีรูปแบบบางอย่างที่สามารถสังเกตได้ในหมู่คำคุณศัพท์ คำคุณศัพท์หลายคำ เช่นmainaina ( “ขาว”) มีส่วนประกอบที่ซ้ำกัน แม้ว่าจะมีคำคุณศัพท์ที่ไม่ซ้ำกันบ้าง แต่การซ้ำส่วนประกอบดูเหมือนจะเป็นรูปแบบที่พบได้บ่อยกว่า

โดยทั่วไป คำนามจะยืดเสียงสระตัวแรกเพื่อแสดงความเป็นพหูพจน์ ในทางกลับกัน คำคุณศัพท์มักจะหดเสียงสระตัวแรกเพื่อแสดงความเป็นพหูพจน์ (เช่นanaanau (สระยาว - เอกพจน์) กลายเป็นananau (สระยาว - พหูพจน์))

ภาษา Gilbertese ใช้กลยุทธ์ที่แตกต่างกันในการสร้างโครงสร้างเปรียบเทียบและขั้นสูงสุด การเปรียบเทียบค่อนข้างตรงไปตรงมา โดยการเพิ่มคำวิเศษณ์riki (“มากกว่า”) หลังคำคุณศัพท์ (เช่นririeta (“สูง”) กลายเป็นririeta riki (“สูงกว่า”)) การแสดงว่า “ดีกว่า” ต้องใช้คำบุพบทnakon (“มากกว่า”) ร่วมกับโครงสร้างที่เปรียบเทียบคุณสมบัติคล้ายคำนามที่ได้มาจากคำคุณศัพท์:

คำคุณศัพท์ขั้นสูงสุดสร้างขึ้นโดยใช้คำขยายความmoanและคำนำ หน้า teนำหน้าคำคุณศัพท์ ตัวอย่างเช่นraoiroi (“ดี”) จะกลายเป็นmoan te raoiroi (“ดีที่สุด”)

กริยาไม่ผันตามบุคคล จำนวน กาล ลักษณะ หรืออารมณ์^{[ 22 ]}หมวดหมู่กริยาเหล่านี้ระบุโดยอนุภาคอย่างไรก็ตาม มีการใช้คำต่อท้ายแบบ passive -akiดังเช่น:

• E kabooa te raiti เขาซื้อข้าว.
• E kabooaki te raiti ข้าวถูกซื้อ (โดยเขา)

คำคุณศัพท์ใดๆ ก็สามารถเป็นกริยาไม่ต้องการกรรมได้เช่นกัน กริยาต้องการกรรมสามารถสร้างได้โดยการเติมka- (...) -aเพื่อสร้างกริยาแสดงสาเหตุ เช่น " uraura " (เป็นสีแดง) กลายเป็น " kaurauraa " (ทำให้แดง) กาลจะถูกระบุโดยคำวิเศษณ์ อย่างไรก็ตาม การตีความเริ่มต้นของกริยาที่ไม่ได้ระบุ (โดยคำวิเศษณ์) คือกาลอดีต ด้านล่างนี้คือรายการอนุภาคกริยา: ^{[ 23 ]}

• ก. (ทันที ไม่สมบูรณ์ และไม่แน่นอน)
• tabe n(i) (progressive)
• nang(i) (อนาคตที่คาดหวัง)
• นา (อนาคตทั่วไป)
• a tib'a (อดีตทันที)
• a tia n(i) (past perfect)

ไม่มีคำกริยาใดที่ตรงกับคำว่า "to be" ในภาษาอังกฤษ ดังนั้นจึงต้องใช้คำกริยาแสดงสภาพ หรือใช้กลยุทธ์ที่ไม่ใช้คำเชื่อม:

นอกจากนี้ยังมีกริยาเชื่อมบอกสถานที่ "mena" อีกด้วย:

ไม่มีคำกริยาที่ตรงกับคำว่า "มี" แต่จะใช้คำกริยาแสดงการมีอยู่ซึ่งหมายถึง "มีอยู่จริง" แทนคือ iai

ในคำกริยา การใช้คำซ้ำจะบ่งบอกถึงลักษณะของกริยา

• การซ้ำคำบางส่วนแสดงถึงลักษณะที่เป็นนิสัย เช่น " nako " (ไป) และ " naanako " (ไปเป็นประจำ)
• การซ้ำคำอย่างสมบูรณ์แสดงถึงลักษณะต่อเนื่อง เช่น " koro " (ตัด) " korokoro " (ตัดอย่างต่อเนื่อง)
• คำศัพท์ผสม: " kiba " (กระโดด), " kiikiba " (กระโดดเป็นประจำ), " kibakiba " (กระโดดอย่างต่อเนื่อง, ตื่นเต้น), " kikibakiba " (กระโดดในโอกาสปกติ)

คำปฏิเสธหลักคือคำอนุภาค " aki " ซึ่งวางไว้หลังคำสรรพนามและก่อนคำกริยา ส่วนคำปฏิเสธ " aikoa " ใช้ในสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด

Ko aki taetae : คุณไม่พูด

ภาษา Gilbertese ใช้คำจำแนกประเภทสำหรับการนับด้วยตัวเลขเช่นเดียวกับภาษาเอเชีย (ภาษาจีน ภาษาเวียดนาม ฯลฯ) คำจำแนกประเภทเหล่านี้เป็นคำต่อท้ายตัวเลข ได้แก่-ua (ทั่วไป สำหรับวัตถุ) -man (สิ่งมีชีวิต) -kai (พืช พื้นดิน เบ็ดตกปลา) -ai (ปลา วัตถุยาว) -waa (การขนส่ง) -baa (ใบไม้ วัตถุแบน) และอื่นๆ อีกมากมาย เป็นระบบเลขฐานสิบที่มี-bwiเป็นคำต่อท้ายสำหรับการนับ "10" ศูนย์ (" akea ") เป็นเพียงคำว่า 'ไม่มีอะไร' ^{[ 24 ]}

สามารถเชื่อมคำนามหลายคำเข้าด้วยกันได้โดยใช้ao (“และ”) หรือma (“และ; กับ”) ส่วนการเชื่อมคำคุณศัพท์หรือคำกริยา สามารถใช้man ได้ คำสันธานke (“หรือ”) สามารถใช้กับคำนามประเภทใดก็ได้

ในประโยคย่อย ประโยคหลักมักจะอยู่ก่อน โดยมีคำเชื่อมที่เหมาะสมคั่นอยู่ระหว่างสองประโยค

ความยากลำบากอย่างหนึ่งในการแปลพระคัมภีร์คือการอ้างอิงถึงคำต่างๆ เช่น " ภูเขา " ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางภูมิศาสตร์ที่ไม่เป็นที่รู้จักของชาวเกาะคิริบาติในสมัยนั้น ได้ยินมาเฉพาะในตำนานจากซามัว เท่านั้น บิงแฮมจึงใช้คำว่า " เนินเขา " แทน ซึ่งเข้าใจได้ง่ายกว่า การปรับเปลี่ยนเช่นนี้เป็นเรื่องปกติในทุกภาษา เนื่องจากสิ่งต่างๆ ที่ "ทันสมัย" จำเป็นต้องมีการสร้างคำใหม่หรือใช้คำยืม

ตัวอย่างเช่น คำในภาษา Gilbertese สำหรับเครื่องบินคือte wanikibaซึ่งแปลว่า "เรือแคนูที่บินได้" บางคำมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อแปลคำศัพท์จากภาษาตะวันตกเป็นภาษา Gilbertese ตัวอย่างเช่นte aro 'ชนิดหรือสี' ปัจจุบันใช้ในการแปลเกี่ยวกับศาสนา ส่วนte kiri 'สุนัข' ซึ่งพบในคำศัพท์ปี 1888 ปัจจุบันใช้กันน้อยกว่าte kamea 'สุนัข' (จากภาษาอังกฤษ เป็นคำยืม)

คณะมิชชันนารีคาทอลิกเดินทางมาถึงหมู่เกาะนี้ในปี 1888 และแปลพระคัมภีร์โดยอิสระจากบิงแฮม ซึ่งนำไปสู่ความแตกต่าง (บิงแฮมเขียนพระเยซูว่า "Iesu" แต่คณะมิชชันนารีคาทอลิกเขียนว่า "Ietu") ซึ่งจะได้รับการแก้ไขในศตวรรษที่ 20 เท่านั้น ในปี 1954 บาทหลวงเออร์เนสต์ ซาบาติเยร์ได้ตีพิมพ์พจนานุกรมภาษาคิริบาติ-ฝรั่งเศสฉบับใหญ่กว่าและถูกต้องกว่า (แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยซิสเตอร์โอลิเวีย): Dictionnaire gilbertin–françaisจำนวน 981 หน้า (แก้ไขโดยคณะกรรมการแปซิฟิกใต้ในปี 1971) พจนานุกรมนี้ยังคงเป็นงานสำคัญเพียงชิ้นเดียวระหว่างภาษาคิริบาติกับภาษาตะวันตก ต่อมาในปี 1995 เฟรเดริก จิรัลดี ได้แปลกลับเป็นภาษาฝรั่งเศส-คิริบาติเป็นครั้งแรก นอกจากนี้ บาทหลวงกราติเอน แบร์มอนด์ (MSC) ได้เพิ่มส่วนไวยากรณ์เข้าไปด้วย พจนานุกรมนี้มีอยู่ที่ แผนกภาษาหายาก ของหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศสและที่สำนักงานใหญ่ของคณะมิชชันนารีแห่งพระหฤทัยศักดิ์สิทธิ์ (MSC) เมืองอิสซูดูน

เมื่อเดินทางมาถึง ภารกิจแรกของมิชชันนารีคือการแปลพระคัมภีร์ ( te Baibara ) ทั้งนิกายโปรเตสแตนต์ (ปี 1860) และโรมันคาทอลิก (ปี 1888) ต้องค้นหาหรือสร้างคำศัพท์ใหม่ที่ไม่ใช้ใน หมู่เกาะกิลเบิร์ตเช่น คำว่า ภูเขา ( te maungaซึ่งยืมมาจากภาษาฮาวายmaunaหรือภาษาซามัวmaunga ) และงูรวมถึงต้องหาคำแปลที่ดีสำหรับคำว่า พระเจ้า ( te Atua ) ด้วย หลายคำดัดแปลงมาจากภาษาอังกฤษ เช่นte moko (ควัน), te buun (ช้อน), te beeki (หมู), te raiti (ข้าว), te tai (เวลา, นาฬิกา), te auti (บ้าน), te katamwa (แมว, มาจากสำนวนcat-at-me ) ส่วนคำบางคำในรายการคำศัพท์ของสวาเดชนั้นไม่มีในภาษากิลเบิร์ต เช่นte aiti (น้ำแข็ง) หรือte tinoo (หิมะ) แต่สิ่งที่ไม่เคยมีมาก่อนก็ได้รับการตีความเพื่อสร้างคำศัพท์ภาษา Gilbertese ใหม่ เช่นte rebwerebwe (มอเตอร์ไซค์), te wanikiba (เครื่องบิน, เรือแคนูบินได้), te momi (ไข่มุก, มาจากภาษาฮาวาย) ^{[ 26 ]}

• Blevins, Juliette; Harrison, Sheldon P. (1999). "Trimoraic Feet in Gilbertese". Oceanic Linguistics . 38 (2): 203– 230. doi : 10.1353/ol.1999.0012 . S2CID  143647044 .
• Cowell, Reid (1951). โครงสร้างของภาษา Gilbertese . สำนักพิมพ์ Rongorongo.
• Lee, Seunghun J.; Timee, Tekonnang (2019). "แง่มุมของไวยากรณ์ภาษาคิริบาติ" . คลังข้อมูลมหาวิทยาลัยคริสเตียนนานาชาติ : 23– 31.
• Trussel, Stephen; Groves, Gordon W. (1978). พจนานุกรมภาษาคิริบาติ-อังกฤษฉบับรวม โดยอิงจากผลงานของ Hiram Bingham, DD และ Father Ernest Sabatier, MSC (แปลโดย Sr. M. Oliva) พร้อมด้วยเนื้อหาทางวิทยาศาสตร์เพิ่มเติมจาก Luomala, Goo & Bannerมหาวิทยาลัยฮาวายสืบค้นเมื่อ2014-04-23
• Groves, Terab'ata R.; Groves, Gordon W.; Jacobs, Roderick (1985). ภาษาคิริบาเตส: คำอธิบายโดยสังเขป . มหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลีย. ISBN 0858833182.

แบบทดสอบภาษากิลแบร์ตีสของวิกิพีเดียที่ศูนย์บ่มเพาะวิกิมีเดีย

• นักแปลภาษาอังกฤษ/คิริบาติ และคิริบาติ/อังกฤษ ที่มีประสบการณ์แปลคำศัพท์มากกว่า 50,000 คำ
• คำศัพท์ภาษา Gilbertese สำหรับ SuperMemo
• หอจดหมายเหตุ Kaipuleohoneประกอบด้วยบันทึกเสียงและเอกสารที่เป็นลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับประเทศคิริบาติ
• เอกสารเกี่ยวกับชาวฟิจิรวมอยู่ใน ชุดเอกสาร Arthur Capell ที่เปิดให้เข้าถึงได้ ( AC1และAC2 ) ซึ่ง จัดเก็บโดยParadisec
• เอกสารเพิ่มเติมเกี่ยวกับคิริบาติใน Paradisec จาก Bill Palmer ( BP5 ) และ Jeff Siegel ( JS2 )
• พจนานุกรมพร้อมคำแปลภาษาอังกฤษจากพจนานุกรมออนไลน์ของเว็บสเตอร์ – ฉบับโรเซตตา
• วิธีนับเลขในภาษา Gilbertese