Gospodarหรือ hospodarหรือที่เรียกอีกอย่าง ว่า gospodinเป็นคำย่อ เป็นคำที่มีต้นกำเนิดจากภาษาสลาฟซึ่งแปลว่า "ลอร์ด " ^{[ 1 ]}หรือ "นาย " สารประกอบ (เบลารุส : гаспадар ,บัลแกเรีย : господар ,มาซิโดเนีย : господар ,เซอร์โบ-โครเอเชีย : gospodar , господар ,ยูเครน : господар ) เป็นอนุพันธ์ของ gospod ^{[ 1 ]} / gospodin , transl. (L)ord / สุภาพบุรุษ หรือ Sirหรือ เมื่อสะกดด้วยอักษรตัวใหญ่ G ( Gospod / Gospodin ) แปลว่า พระเจ้า สำหรับพระเจ้า

ที่มาของคำนี้สามารถสืบย้อนไปถึงความหมายแฝงของความสัมพันธ์ระหว่างผู้อุปถัมภ์กับผู้รับการอุปถัมภ์ และแขกกับเจ้าบ้าน ในภาษาอินโด-ยุโรป

ผู้มีอุปการะคุณร่ำรวยสนับสนุนงานเลี้ยงเพื่อส่งเสริมและรักษาลำดับชั้นทางการเมืองที่สร้างขึ้นบนการระดมแรงงานและทรัพยากรที่ไม่เท่าเทียมกัน โดยแสดงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อชุมชนส่วนที่เหลือ คู่แข่งแข่งขันกันอย่างเปิดเผยผ่านขนาดและความซับซ้อนของงานเลี้ยง และพันธมิตรได้รับการยืนยันโดยการให้ของขวัญและคำสัญญาที่ทำขึ้นระหว่างการชุมนุมสาธารณะเหล่านั้น เจ้าภาพของงานเลี้ยงเรียกว่า * ghosti-potisหรือ 'เจ้าแห่งแขก' ผู้ซึ่งให้เกียรติเทพเจ้าอมตะและแขกที่เป็นมนุษย์ด้วยของขวัญเป็นอาหาร เครื่องดื่ม และบทกวี^{[ 2 ]}

ในภาษาโปรโตอินโด-ยุโรปคำว่า * ghós-ti-ซึ่งความหมายดั้งเดิมน่าจะเป็น "เพื่อนร่วมโต๊ะ" อาจหมายถึงเจ้าบ้านหรือแขกก็ได้^{[ 3 ]}ความหมายแฝงของการแลกเปลี่ยนซึ่งกันและกันระหว่างแขกและเจ้าบ้านยังคงมีอยู่ในคำที่สืบ เชื้อสายมา จากภาษาละติน เช่นhospēs ("คนต่างชาติ, แขก; เจ้าบ้าน"), ġiest ("คนแปลกหน้า, แขก"), หรือgostĭ ("แขก") และgospodĭ ("นาย") ในภาษาสลาฟโบราณ^{[ 4 ] [ 5 ]}

คำประสม*potisเป็นคำที่หายากในกลุ่มคำสลาฟ อาจเกิดขึ้นจากการลอกเลียน แบบเพิ่มเติม จากคำภาษากรีก ' despótēs' (-πότης)แต่การปรากฏของ*potisในภาษาอิหร่าน เช่น Avestani dəng paitiš “เจ้าของบ้าน” อาจบ่งชี้ถึงการใช้คำประสมนี้ที่เก่าแก่และเป็นสากล^{[ 6 ]}คำว่า*batь (ปรากฏในภาษาบัลแกเรียและยูเครน และมีความหมายว่าพี่ชาย และต่อมาเปลี่ยนเป็น ' bashta ' หรือพ่อในภาษาบัลแกเรีย) เป็นคำที่ใช้ร่วมกันในกลุ่มภาษาอูราลิก ภาษาเตอร์กิก และภาษาอิหร่าน โดยการเปลี่ยนแปลง p- > b- น่าจะบ่งชี้ถึงการเปลี่ยนแปลงผ่านภาษาเตอร์กิกของคำที่มาจากภาษาอินโด-ยุโรปแต่เดิม อีกมุมมองหนึ่งคือเป็นการดัดแปลงคำพูดเด็กของ*bratrъ (“พี่ชาย”) เนื่องจากมีลักษณะทางสัณฐานวิทยาคล้ายกับคำที่ใช้เรียกญาติที่ลงท้ายด้วย*-tьรวมถึง*zętь (“ลูกเขย”), *tьstь (“พ่อตา”), *netь(jь) (“หลานชาย”) ^{[ 7 ]}คำภาษาโปรโตสลาฟ*pǫdurъ (“ยาม, ผู้เฝ้ายาม”) ^{[ 8 ]}ก็เป็นที่น่าสังเกตในความสัมพันธ์กับคำนี้และเป็นคำยืมในภาษาฮังการีในภายหลัง

การออกเสียง " hospodar " (เช่น มีเสียงเสียดแทรก) ของคำที่เขียนว่า " господар " ในภาษาสลาฟบางภาษาซึ่งยังคงใช้อักษรซีริลลิกอาจเนื่องมาจากอิทธิพลของภาษาอูเครนซึ่งตัวอักษรตัวแรกออกเสียงเป็น[ɦ]หรือภาษาเบลารุสและภาษาสลาฟโบสถ์ซึ่งออกเสียงเป็น [ɣ ] ^{[ 1 ]}

ในกลุ่มภาษาตระกูลสลาฟ คำประสม " gospodar " / " hospodar " มักใช้กับเจ้าของบ้าน/ครัวเรือนหรือทรัพย์สินอื่นๆ และยังใช้กับหัวหน้าครอบครัวหรือตระกูลด้วย ในบางภาษา บ้านหรือครัวเรือนของ hospodarเรียกว่า " hospóda " อย่างไรก็ตาม ในภาษาอื่นๆ เช่น ภาษาสลาฟใต้ "( g)ospoda " แปลว่า " ชนชั้นสูง " ซึ่งเป็นเพียงรูปพหูพจน์ที่มาจาก " gospodin " และ/หรือ " gospodar " นอกจากนี้ยังมีรูปแบบอื่นสำหรับหัวหน้าครัวเรือน คือ " gazda " " gazdarica " ​​สำหรับเพศหญิง และ " gazdinstvo " สำหรับครัวเรือนและ/หรือทรัพย์สิน รูปแบบ "Gazda" ยังพบได้ทั่วไปใน ฮังการี

ในภาษาสโลเวเนียมาซิโด เนีย เซอร์โบ - โครเอเชียและบัลแกเรียคำว่า " gospodar " ( господар ) หมายถึง "เจ้านาย" "เจ้าเมือง" หรือ "เจ้าอธิปไตย" อนุพันธ์อื่นๆ ของคำนี้ ได้แก่ " gospodarstvo " ซึ่งหมายถึงความเป็นเจ้าของ ครัวเรือนและทรัพย์สิน และเศรษฐกิจgospodin (господин) ซึ่งแปลว่า " Sir ", " สุภาพบุรุษ " และ/หรือ " Mister " (ในภาษาบัลแกเรียรัสเซีย , มาซิโดเนีย และเซอร์โบ-โครเอเชีย) และ " gospodstvo " (ในภาษาเซิร์โบ-โครเอเชีย) ในขณะเดียวกัน " Gospod " และ " Gospodin " หมายถึงพระเจ้าและเหมือนกันกับgospod ของรัสเซีย (господь, " ลอร์ด " ^{[ 9 ]} ) และgosudar' (" อธิปไตย ") ^{[ 10 ]}

ในภาษาสโลเวเนียคำว่า gospod ("ท่าน", "สุภาพบุรุษ"), ภาษาโปแลนด์gospodarz ("เจ้าบ้าน", "เจ้าของ", "ผู้นำเสนอ") มักใช้เรียกชาวนา/เกษตรกร (ชื่อทางการของชาวนา/เกษตรกรคือ "rolnik" และชื่อสามัญคือ "chłop" ซึ่งหมายถึง "ผู้ชาย" ด้วย) และภาษาเช็กhospodář (คำโบราณหมายถึง "นาย") ทุกรูปแบบล้วนมาจากคำ ในภาษา โปรโตสลาฟgospodü (господъ) ในภาษาสโลวักและเช็กคำว่าHospodin (ตัวพิมพ์ใหญ่) เป็นคำเรียกขานพระเจ้าที่เก่าแก่และไม่ค่อยพบเห็น ที่เกี่ยวข้องกับคำนี้คือhospodárในความหมายที่เข้มงวดกว่าคือเจ้าของหรือผู้จัดการฟาร์มหรือสถานประกอบการที่คล้ายคลึงกัน ( poľnohospodárstvo ) หรือการเกษตรซึ่งประกอบด้วย "ทุ่งนา" และhospodárในความหมายที่กว้างกว่าคือผู้จัดการทรัพยากรใดๆ คำกริยาhospodáriťแปลว่า "จัดการ" โดยเฉพาะเงินและทรัพย์สิน ในภาษาเช็กคำว่าHospodin (ขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่) เป็นอีกคำหนึ่งที่ใช้เรียกพระเจ้า ส่วนคำที่เกี่ยวข้องคือhospodářซึ่งหมายถึงบุคคลที่จัดการทรัพย์สิน (เช่น ผู้ดูแลทรัพย์สิน, หัวหน้าคนรับใช้, เจ้าหน้าที่บังคับคดี, ผู้ช่วยเจ้าของที่ดิน หรือเหรัญญิก) โดยเฉพาะในด้านการเกษตร (เช่น ชาวนา, เจ้าของที่ดิน)

ตำแหน่งนี้ถูกใช้เพียงช่วงสั้นๆ ในช่วงปลายจักรวรรดิบัลแกเรียที่สองในปี ค.ศ. 1394–95 อีวาน ชิชแมนแห่งบัลแกเรียเรียกตัวเองว่าไม่ใช่ซาร์ (ตามธรรมเนียม) แต่เป็นกอสโปดินแห่งทาร์โนโวและในแหล่งข้อมูลต่างประเทศเรียกเขาว่าเฮอร์โซกหรือเรียกง่ายๆ ว่า " เบย์ ผู้ไม่ศรัทธา " นี่อาจเป็นการบ่งชี้ถึงการเป็นข้าราชบริพารของบาเยซิดที่ 1หรือการสละตำแหน่งจักรพรรดิให้กับ อีวาน ส รัตซิมีร์^{[ 11 ]}

ในบอสเนียและเซอร์เบียบุคคลชายทุกคนที่มีฐานะเป็นขุนนางจะถูกเรียกว่ากอสโปดิน (gospodin)ไม่ว่าจะมีตำแหน่งทางกรรมพันธุ์อย่างไรก็ตาม แม้แต่พระมหากษัตริย์ก็ตาม

หลังจากที่Casimir III พิชิต ราชรัฐกาลิเซียได้ แล้ว เขา ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "Gospodar แห่งดินแดนรัสเซีย" ในภาษารูเธเนียเมื่อดินแดนนี้ถูกยกให้แก่แกรนด์ดัชชีลิทัวเนียคำว่า "gospodar" จึงกลายเป็นตำแหน่งของแกรนด์ดยุคแห่งลิทัวเนียใน เวลาต่อมา ^{[ 12 ]}ในความหมายนั้น คำนี้ยังถูกใช้ในเอกสารทางการ (เช่น การมอบสิทธิพิเศษให้แก่ผู้ว่าการเคียฟ ) เนื่องจากภาษาสลาฟ ของสำนัก พระราชวังเป็นภาษาทางการในภาคตะวันออกของแกรนด์ดัชชี^{[ 13 ]}หนังสือจารึกภาษารูเธเนียเล่มที่ 8 ในLithuanian Metricaยังเป็นหลักฐานยืนยันถึงการใช้คำว่า "hospodar" เป็นประจำโดยประชาชนเมื่อกล่าวถึงแกรนด์ดยุคแห่งลิทัวเนีย^{[ 14 ]}

ในฐานะคำที่บ่งบอกถึงอำนาจ คำว่าgospodarยังถูกเยาะเย้ยเสียดสีอีกด้วย ตัวอย่างที่ดีคือเพลง "Gospodar" จากช่วงต้นทศวรรษ 1980 โดยวงพังก์ร็อกPankrtiของ สโลวีเนีย ^{[ 15 ]}

ผู้ปกครองของวอลลาเคียและมอลดาเวียได้รับการเรียกขานว่าhospodars ^{[ 1 ]}ในงานเขียนของชาวสลาฟตั้งแต่ศตวรรษที่ 14 ถึงปี 1866 คำที่เทียบเท่าในภาษาอังกฤษของตำแหน่งนี้คือ Lord (ซึ่งมีความหมายว่าผู้ปกครองอิสระ) คำว่าhospodarถูกใช้ควบคู่ไปกับตำแหน่งvoivodเมื่อเขียนเป็นภาษาโรมาเนีย จะใช้คำว่า Domn (จากภาษาละตินdominus ) ในช่วงปลายของช่วงเวลานี้ เนื่องจากตำแหน่งนี้ถูกถือครองโดยขุนนางจำนวนมากของ สุลต่าน ออตโตมัน การคงไว้ซึ่งตำแหน่งนี้จึงถือว่าไม่สอดคล้องกับความเป็นอิสระของสหราชรัฐ^{[ 1 ]} (ได้รับการทำให้เป็นทางการจากโรมาเนียในปี 1878 เท่านั้น โดยแทนที่ สถานะ บรรณาการ )

คำนี้เข้ามาสู่ ภาษา โรมาเนียหลังจากผ่านไปหลายศตวรรษ แต่มีความหมายที่แตกต่างออกไป โดยgospodar (เพศหญิง: gospodină ) หมายถึง ผู้จัดการครัวเรือนหรือทรัพย์สิน ( gospodărie )

คำภาษาฮังการีgazdaซึ่งหมายถึง "ผู้มีอำนาจ" หรือ "เจ้าของที่ดินร่ำรวย" นั้น ยืมมาจากภาษาของชาวสลาฟใต้ ซึ่งอาศัยอยู่ในดิน แดนฮังการีในปัจจุบันก่อนที่ชาวฮังการีหรือ ที่รู้จักกันใน ชื่อ ชาวแมกยาร์ จะเข้า มาในยุโรป

• ดอมน์
• ฟานาริโอเตส
• คำยกย่องแบบสลาฟ
• ตำแหน่งสลาฟ
• โวอิโวด