กฤตวรมา ( สันสกฤต : कृतवर्मा , IAST : Kṛtavarmā ) เป็นนักรบจากตระกูลยาทุวัมศาในเทพปกรณัมฮินดูเขาปรากฏตัวเป็นตัวละครรองในมหาภารตะโดยต่อสู้ในสงครามกุรุเกษตรเพื่อฝ่ายเกาเราวะ [ ^{1 ] เขา}เป็นบุตรชายของหริทิกะ เกิดใน ตระกูล อันธากะแห่งราชวงศ์ยาทุ^{[ 2 ]}

กฤตวรมาคือผู้บัญชาการของนารายณีเสนาหรือโกปะเสนา^{[ 3 ] [ 4 ] [ 5 ]}กล่าวกันว่ากฤตวรมาสนับสนุน หรือในบางเรื่องเล่าก็มีส่วนร่วมในการขโมยอัญมณีสยามันตกะในตำนานจากกษัตริย์สัตราจิตพร้อมกับอักรุระ เพื่อนของเขา กล่าวกันว่าเขาได้ยุยงให้ศตธันวะสังหารสัตราจิตและขโมยอัญมณีไปเป็นของตนเอง ต่อมาศตธันวะถูกพระกฤษณะสังหาร แม้ว่าเขาจะไม่มีอัญมณีอีกต่อไปแล้ว เพราะได้มอบให้แก่อักรุระและกฤตวรมาเก็บรักษาไว้ เมื่อเกิดภัยแล้งขึ้นในทวารกะหรือในเรื่องเล่าอื่นๆ เนื่องจากมีการค้นพบว่าอักรุระครอบครองสยามันตกะ ทั้งกฤตวรมาและเขาถูกเรียกตัวไปยังเมืองเพื่อส่งมอบอัญมณี ในที่สุด พระกฤษณะทรงตัดสินใจว่าอักรุระควรเก็บอัญมณีไว้กับพระองค์^{[ 6 ]}

กฤตวรมาเลือกอยู่ ฝ่าย เกาเราวะในสงครามคุรุเกษตร เมื่อ ทุรโยธนะขอความช่วยเหลือจากเขา โดยสัญญาว่าจะให้ยืมอักเษาหินีหนึ่ง ก้อน ^{[ 7 ]}

ในวันแรกของสงคราม เขาได้ดวลตัวต่อตัวกับสัตยากีในฐานะมหาราธี เขาได้รับมอบหมายให้เป็นผู้นำขบวนนกกระยางที่ ภีษมะจัดตั้งขึ้นเขาได้เข้าร่วมในการปะทะหลายครั้งตลอดสงคราม เขาพ่ายแพ้ต่อภีมะ ในการต่อสู้ตัวต่อตัว และได้รับบาดเจ็บในการต่อสู้กับสัตยากีอีกครั้ง เขาได้ดวลตัวต่อตัวกับ ธฤษฏาทยุมนะและต่อสู้กับอรชุนภีมะ และสัตยากี เขาโจมตีอภิมันยุและฆ่าม้าของเขา หลังจากหมดสติในการต่อสู้กับอรชุน เขาได้ต่อสู้กับยุธุมยุและอุตตมาอุ จัส เขา เอาชนะศิขันธี ภีมะ และยุธิษฐิระ ในหลายโอกาส เขาหนีออกจากสนามรบหลังจาก โดรณะตายเขาเข้าร่วมใน การแก้แค้น ของอัศวัตถมาต่อปันดาวะโดยการจุดไฟเผาค่ายของพวกเขาขณะที่นักรบของพวกเขากำลังหลับ^{[ 8 ]}หลังสงคราม เขาได้แจ้งข่าว การเสียชีวิตของ ทุรโยธนะบุตรชายของธฤตราษฏร์แก่เขา และเดินทางกลับบ้าน เขาปรากฏตัวในพิธีอัศวเมธะ ของยุธิษฐิระ ^{[ 9 ]}

ความขัดแย้งระหว่างกฤตวรมาและสัตยากีในเมาสาละปารวะเป็นเหตุการณ์ที่จุดชนวนให้เกิดการสังหารหมู่ชาวยาทุ ซึ่งส่งผลให้ชาวยาทุส่วนใหญ่ถูกทำลายล้างที่ปราภาสะ สัตยากีซึ่งเมาสุราได้เยาะเย้ยชาติกำเนิดของกฤตวรมาที่เป็นวรรณะกษัตริย์ สำหรับการฆาตกรรมอันชั่วร้ายของเหล่านักรบแห่งค่ายปันดาวาขณะที่พวกเขานอนหลับ โดยเชื่อว่าเขาจะไม่มีวันได้รับการให้อภัยสำหรับการกระทำนี้ ในทางกลับกัน กฤตวรมากล่าวหาสัตยากีว่าประพฤติตัวไม่สมวีรบุรุษเมื่อสัตยากีโจมตีภุริศรวาสขณะที่เขาวางอาวุธ สัตยากีโต้กลับโดยเตือนเขาถึงบทบาทที่ไม่ชอบธรรมของเขาในการแย่งชิงอัญมณีสยามันตกะจากสัตราจิตเมื่อเห็น ความโศกเศร้า ของสัตยา ภา มะ สัตยากีจึงสัญญาว่าจะแก้แค้นให้ และตัดหัวกฤตวรมาทันที เผ่าโบชาและอันธากะเริ่มต่อสู้กันเอง ทำให้เกิดการสังหารหมู่ยาดุขึ้น^{[ 10 ]}

• อัศวัตถมา
• สัตยากิ
• ชิขันดี

• ลำดับวงศ์ตระกูลยาดุ
• มหาภารตะ แปลโดย ซี ราชโกปาลจารี